Biblia i mitologia

Postać ojca pojawia się w podaniach od zarania dziejów. Prawdopodobnie najwięcej archetypicznych przedstawień ojca pojawiło się w Biblii. Wystarczy tylko wspomnieć o Bogu-ojcu, Adamie – pierwszym ziemskim tacie, ojcu z przypowieści o synu marnotrawnym czy wreszcie postaci Abrahama wystawionego na próbę przez samego Boga. O każdym z nich śmiało można by napisać osobny artykuł.

Równie wiele fascynujących obrazów ojca można znaleźć w mitologii greckiej. Już na samym początku mamy do czynienia z ojcobójstwem – Kronos pozbawia władzy swojego ojca Uranosa. By nie powtórzyć losów swojego ojca, postanawia połknąć wszystkie swoje dzieci. Niestety, nie uda mu się przechytrzyć losu, bowiem tronu pozbawi go Zeus – zdecydowanie najważniejszy i najciekawszy ojciec w całej mitologii. Mitologiczny władca wszystkich bogów nie należał do najwierniejszych. Z racji swoich licznych romansów, zarówno z boginiami, jak i śmiertelniczkami, ciężko ustalić ile tak naprawdę miał dzieci. Wśród nich byli bogowie olimpijscy, herosi i zwykli ludzie. Postać Zeusa różni się w zależności od podań. Jednak różne wersje podkreślają kilka jego cech – władczość, siłę, mądrość, emocjonalność i rzecz jasna hedonizm. 

Przy okazji mitologii warto wspomnieć o Dedalu, ateńczyku, który został uwięziony w labiryncie Minotaura na Krecie. Dedal znalazł sposób by wraz ze swoim synem uciec z wyspy. Wynalazł skrzydła, z wosku i piór, dzięki którym mogli unieść się w powietrze. Nie mogli jednak lecieć się zbyt wysoko, by słońce nie rozpuściło wosku, co w konsekwencji, w wyniku upadku z dużej wysokości, doprowadziłoby ich do śmierci. Nieroztropny syn nie posłuchał ojca i zginął podczas ucieczki. Dedal jest archetypem ojca dającego lekcje swojemu synowi, jednocześnie dającemu swojemu dziecku wolność w podejmowaniu decyzji.

Treny – Jan Kochanowski (1580 r.)

Do tej pory przedstawiliśmy kilka przykładów, w których pojawia się ojciec i syn. Nie sposób zatem ominąć smutnej, choć pięknej i wzruszającej, miłości Jana Kochanowskiego do swojej córki Urszulki. W cyklu 19 Trenów, Kochanowski wyraża cierpienie, smutek i ogromną pustkę, którą czuje po śmierci swojej ukochanej córeczki. Z każdym kolejnym tekstem, Do dziś cykl pozostaje jednym z najwspanialszych przykładów utworów żałobnych. “Treny” są najbardziej osobistym utworem Kochanowskiego. Ukazują nie tylko ból artysty, ale również wielką emocjonalność oraz odkrywają kryzys światopoglądowy, który przeżywał po śmierci córki.

Pinokio – Carlo Collodi (1883 r.)

„Pinokio” Carlo Collodiego to fantastyczna powieść dla dzieci, która pierwotnie ukazywała się w odcinkach w latach od 1881 do 1883. W pełnej wersji „Pinokio” został wydany w 1883 roku. Obecnie opowieść o wystruganym z drewna pajacyku zaliczana jest do klasyki literatury dziecięcej i doczekała się wielu kontynuacji czy adaptacji. Pinokia do życia powołał stary lalkarz Dżepetto. Mężczyzna był bardzo samotny i od zawsze pragnął mieć syna. Postanowił więc wystrugać drewnianego chłopca, który nagle ożył. Dżepetto bardzo cieszył się, że w magiczny sposób zyskał syna, nawet tak krnąbrnego i niegrzecznego jak Pinokio. Przez cały czas wspierał syna, który przysparzał mu wiele zmartwień i chciał wychować go jak najlepiej, w czym pomagali mu Mówiący Świerszcz i Wróżka o Błękitnych Włosach.

Pamiętniki Tatusia Muminka i Tatuś Muminka i morze – Tove Jansson (1950 r.)

Tatuś Muminka to jedna z bardziej tajemniczych postaci kultowego cyklu Tove Jansson o uroczych stworkach zwanych Muminkami. To typ ogromnego marzyciela i romantyka. Wychował się w prowadzonym przez surową dyrektorkę sierocińcu. Szybko go jednak opuścił, aby móc odkrywać świat i przeżywać masę przygód. Podczas swoich podróży poznał między innymi tatę Ryjka i tatę Włóczykija. Od czasu spotkania Mamy Muminka tworzy z nią zgodny i szczęśliwy związek. Mieszkają w Dolinie Muminków. Znakiem rozpoznawczym Tatusia Muminka jest czarny cylinder. Pisze pamiętniki, lubi sztukę i podróże. Owianą tajemnicą postać Tatusia Muminka przybliżają następujące tomy z serii „Tatuś Muminka i morze” (opowiadający o samotności i niezrozumiałej tęsknocie), a także „Pamiętniki Tatusia Muminka”. Tove Jansson zawarła tu wiele informacji dotyczących młodości głowy rodziny Muminków i rodziców innych znanych postaci jak Włóczykij, Mała Mi czy Ryjek.

Nagi sad – Wiesław Myśliwski (1969 r.)

Ojciec przedstawiony w „Nagim sadzie”, debiutanckiej powieści Wiesława Myśliwskiego, to mężczyzna skryty, małomówny i niepiśmienny, całe swoje życie mieszkający na wsi. Postać ojca, jak i wszystko co dzieje się w powieści, ukazana jest oczami syna, wykształconego nauczyciela, który powraca do przeszłości starając się zrozumieć siebie, ojca, a przede wszystkim łączące ich relacje. Miłość między tą dwójką bohaterów objawiała się w szeregu drobnych gestów, milczeniu, domysłach i szukaniu siebie nawzajem. „Nagi sad” to książka niespieszna, napisana kunsztownym językiem oraz ukazująca w filozoficzny, sentymentalny i dający do myślenia sposób relacje łączące najbliższych sobie ludzi.

Ojciec chrzestny – Mario Puzo (1969 r.)

Vito Corleone to ojciec chrzestny jednej z nowojorskich mafijnych rodzin. Jest człowiekiem honoru, ale także brutalnym donem rządzących swoimi ludźmi twardą ręką. Rodzina Corleone wzbogaciła się na handlu alkoholem w okresie prohibicji. Don Vito poznał wtedy innych donów, z którymi współpracował. Brutalny, nieugięty i nieustępliwy, wzbudza postrach wśród większości ludzi, ale też sprawiedliwy (przede wszystkim według swojego kodeksu moralnego). Rodzina, a zwłaszcza dzieci, to dla niego najwyższa wartoś. Wraz z żoną Carmellą doczekał się czwórki dzieci Santina, Frederica, Michaela oraz Constanzię. Vito Corleone, jako człowiek honoru, nie cofnie się przed niczym, aby zadbać o swoją rodzinę. Miłość, którą darzy dzieci to uczucie skomplikowane, nieraz pozornie pozbawione czułości. Don Vito często wymaga od swoich dzieci szeregu poświęceń w imię dobra rodziny.

Lśnienie – Stephen King (1977 r.)

Jack Torrance to bardzo specyficzna i rządzona sprzecznościami postać. Urodził się w patologicznej rodzinie, doświadczył przemocy ze strony ojca. Mimo to kochał go. W przyszłości zaczął postępować jak jego własny ojciec tyran. Postanowił zostać nauczycielem, ożenił się, doczekał synka i popadł w alkoholizm. Często jest zły – karze małego Danny’ego i wyrządza mu krzywdę. Jednak mimo wszystkich wad i negatywnych cech jego synek nadal darzy go miłością, próbując wytłumaczyć sobie i usprawiedliwić nawet najgorsze zachowanie taty. Jack Torrance zarówno bawił się z chłopcem dostarczając mu niezapomnianych chwil radości, jak i sprawiał Danny’emu ogromnego bólu – w chwili złości złamał dziecku rączkę. Prawdziwe (?) oblicze Jacka poznajemy dopiero w hotelu Panorama do którego udaje się wraz z żoną i synkiem. Duchy Panoramy upomną się o mężczyznę i postarają się, wydobywając z niego to co najgorsze, wpędzić go w obłęd.

„Cień wiatru” – Carlos Ruiz Zafón (2001 r.)

19 czerwca 2020 roku, w wieku 55 lat, zmarł Carlos Ruiz Zafón, autor „Cmentarza Zapomnianych Książek”, bestsellerowego cyklu składającego się z czterech tomów: „Cienia wiatru”, „Gry anioła”, „Więźnia nieba” i „Labiryntu duchów”. Jednym z głównych bohaterów serii jest Daniel Sempere, którego ojciec, odegrał bardzo ważną rolę w jego życiu. Señor Sempere prowadził znaną barcelońską księgarnię, dzięki czemu Daniel całe dzieciństwo spędził wśród książek. Pewnego dnia ojciec zabrał swojego syna na tytułowy Cmentarz Zapomnianych Książek, gdzie ukryto setki starych książek. Chłopiec mógł spośród nich zabrać tylko jedną. Jego wybór padł na „Cień wiatru”, autorstwa Juliana Caraxa. Wizyta na Cmentarzu jest punktem wyjścia historii opiewającej na blisko 4000 stron. Danielowi tak bardzo spodobała się książka, że postanowił odszukać inne dzieła Caraxa. Niestety wszystkie egzemplarze jego książek zostały spalone, a pisarza otacza aura tajemnicy. Poszukiwania sprowadzają na Daniela wiele niebezpieczeństw, łącznie z zagrożeniem życia.

Droga – Cormac McCarthy (2006 r.)

Cormac McCarthy jest jednym z najbardziej uznanych żyjących pisarzy amerykańskich. Znany jest głównie z opisywania brutalnego oblicza amerykańskiego południa, przez co określany jest literackim spadkobiercą Faulknera. Jedna z jego książek – “Droga”, odstaje tematycznie od reszty – przedstawia bowiem świat post-apokaliptyczny. Jak sam tytuł wskazuje, jest to przykład tzw. literatury drogi – przez zniszczony świat przemierza mężczyzna wraz ze swoim synem. Po drodze tata tłumaczy synowi co mogło się stać, odpowiada na trudne, egzystencjalne pytania, a przede wszystkim robi wszystko by uratować swojego potomka. Powszechnie uważa się, że w książce w doskonały sposób przedstawiona została miłość między ojcem, a synem. 

Beksińscy. Portret podwójny – Magdalena Grzebałkowska (2014 r.)

Zupełnie inny poziom kontaktu między ojcem, a synem został przedstawiony w książce “Beksińscy. Portret podwójny” Magdaleny Grzebałowskiej. To pierwszy przykład z życia wzięty relacji ojciec-syn w naszym zestawieniu. Mamy tutaj do czynienia z szorstką, surową relacją, często niechęcią i wrogością. Borykający się z problemami Zdzisław Beksiński, przelał wiele lęków i fobii na swojego syna Tomka. Wiele wskazuje, że ich trudny kontakt był jedną z przyczyn chronicznej depresji Tomasza. Nie ma wątpliwości, że kochali się wzajemnie, jednak była to miłość bardzo trudna, częściej dramatyczna niż szczęśliwa.

To zaledwie kilka przykładów literackich przedstawień ojców. Wybraliśmy kilka charakterystycznych kreacji, mających wpływ na powstanie kolejnych. Przy okazji wszystkim tatom życzymy wszystkiego najlepszego z okazji ich święta.

Artykuł Najciekawsze portrety ojców w literaturze pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Nagrody potrafią przynieść rozgłos, ale zdarza się też, że stają się blokadą w karierze, której wielu pisarzy nie potrafi przełamać. Wreszcie wyróżnienia mogą stanowić swego rodzaju hołd, formalność potwierdzającą klasę pisarza. Poniżej przedstawiamy wam zestawienie najważniejszych polskich nagród literackich 2021 roku.

Nagrody literackie 2021:

Nagroda Literacka Nike

Zbigniew Rokita – Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku, Wydawnictwo Czarne

Zbigniew Rokita podjął się trudnego zadania opisania Górnego Śląska w formie reportażu. Reportażysta znakomicie oddał pewną niemożność w uchwyceniu atmosfery miejsca niezwykle doświadczonego historycznie. Rokita idąc po nitce do kłębka odkrywa swoje śląskie korzenie. Opowieść o rodzinie przeplata opowieścią o regionie, zwyczajach Ślązaków, tych prawdziwych i tych urojonych, stereotypowych, funkcjonujących w kulturze np. dzięki filmom Kutza. Pisze także o ruchach autonomicznych, dyskusjach na temat odrębności narodowej Ślązaków, a przede wszystkim o historii regionu i losie jego mieszkańców.

Rokita otrzymał Nike decyzją jury oraz wyborem czytelników, czyli tzw. Nike Czytelników. Wcześniej taka sztuka udała się Mariuszowi Szczygłowi („Nie ma”), Marcinowi Wisze („Rzeczy, których nie wyrzuciłem”), Oldze Tokarczuk („Bieguni”, „Księgi Jakubowe”) i Wojciechowi Kuczokowi („Gnój”).

Książka znalazła się również w zestawieniu najlepszych książek roku portalu Czytaj PL!

Paszport Polityki 2022

Łukasz Barys – Kości, które nosisz w kieszeni, Wydawnictwo Cyranka

Łukasz Barys otrzymał wyróżnienie za swoją debiutancką powieść. Co prawda miał na swoim koncie książkę, ale wydane w 2020 roku „Wysokie słońce” to tom poetycki. „Kości, które nosisz w kieszeni”, jak sam autor przyznał, pisał w czasie lockdownu podczas zajęć online. To opowieść pisana językiem nastolatki. Głównymi tematami są tu dorastanie w niewielkim miasteczku (Pabianicach) oraz o tym, jak miejsce i status urodzenia nadaje rytm i charakter naszemu życiu. Kolejną ważną kwestią jest tu zderzenie bohaterki z wszechobecną śmiercią – bliskich, zwierząt, świata dookoła.

Nagroda Literacka Gdynia

ESEJ: Joanna Krakowska – Odmieńcza rewolucja. Performans na cudzej ziemi, Wydawnictwo Karakter, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie

„Odmieńcza rewolucja” to książka, która powstała we współpracy Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie i krakowskiego Wydawnictwa Karakter. Joanna Krakowska przedstawia historię anarchistycznej, odmieńczej rewolucji, która polegała na przekraczaniu wszelkich granic. Jej głównym narzędziem był performans – sposób ekspresji, który sprawia, że literatura, teatr, sztuki wizualne czy taniec nieodwołalnie tracą wobec siebie autonomię. Krakowska opisuje wycinek historii performansu, opowiada o środowisku queerowym, Nowym Jorku, kontrkulturze i popkulturze, które się wzajemnie przenikają.

PROZA: Waldemar Bawołek – Pomarli, Wydawnictwo Czarne

„Pomarli” Bawołka to oniryczna opowieść o bliskich, którzy odeszli. Bohaterami książki są m.in. wujek Mordawski, matka dewotka i Mateusz. Narrator książki, spacerując dobrze sobie znanymi ścieżkami, rozlicza się z przeszłością, wspomnieniami, smutkami, marzeniami, żalami. Rzeczywistość łączy się tutaj z fantazją, przeszłość z teraźniejszością a realizm z dziwną fikcją. Tłem dla wydarzeń jest powoli płynące życie niewielkiej polska mieściny.

POEZJA: Natalia Malek – Karapaks, Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Centrum Animacji Kultury w Poznaniu

PRZEKŁAD: Magda Heydel za tłumaczenie książki Katherine Mansfield – Opowiadania, Wydawnictwo Officyna

Magda Heydel otrzymała nagrodę za tłumaczenie opowiadań Katherine Mansfield, jednej z najwybitniejszych pisarek XX wieku. Mansfield urodziła się w 1888 roku w Nowej Zelandii jako Kathleen Beauchamp. Choć planowała zostać wiolonczelistką, to po pobycie w Europie i ciężko przechodzonej gruźlicy zmieniła zdanie. Autorka zmarła bardzo młodo, w wieku zaledwie trzydziestu pięciu lat. Na szczęście zostawiła po sobie pięć tomów opowiadań oraz bogatą korespondencję i dzienniki, które dziś możemy czytać w znakomitym polskim tłumaczeniu.

Nagroda Conrada 

Elżbieta Łapczyńska – Bestiariusz nowohucki, Biuro Literackie

„Bestiariusz nowohucki” Elżbiety Łapczyńskiej to oniryczna, niemal surrealistyczna opowieść, której fabuła rozgrywa się w Nowej Hucie. Centrum wydarzeń debiutanckiej książki Elżbiety Łapczyńskiej jest Nowa Huta lat 50. XX wieku. To tu, w oparach dymu, sadzy i mgły rodzi się nowy człowiek. Do miasta zjeżdżają ludzie z różnych części kraju, zwabieni szansą pracy i posiadaniem dachu nad głową. Wśród nich są również podejrzane typy, desperaci pozbawieni życiowego celu, uciekinierzy, beztroscy poszukiwacze przygód, ludzie wykluczeni ze swoich społeczności. Przyjezdni mają dołączyć do wielkiego socjalistycznego projektu. Dla jednych Nowa Huta, miasto-labirynt, to szansa na rozpoczęcie nowego życia, dla innych idealne miejsce by wtopić się w tłum i zerwać z przeszłością. 

Nagroda im. Ryszarda Kapuścińskiego

Jessica Bruder – Nomadland, tłum. Martyna Tomczak, Wydawnitwo Czarne

„Nomadland” Jessici Bruder to książka o współczesnych nomadach, ludziach, którzy sami siebie nazywają „bezmiejscowymi” (houseless). Nie posiadają stałego adresu ani nieruchomości. Cały rok spędzają w samochodzie – jeżdżą od stanu do stanu w poszukiwaniu pracy, która pozwoli przetrwać im trudne warunki, opłacić paliwo oraz zjeść chociaż jeden ciepły posiłek dziennie. Nie lubią gdy mówi się o nich bezdomni (homeless), bowiem ich domem jest „dom na kółkach” – zwykle kamper lub przyczepa. Choć są wśród nich współcześni hipisi, którzy odrzucają tradycyjny model życia, to jednak większość stanowią ludzie, których nie stać na utrzymanie domu. Mowa o setkach tysięcy, może nawet milionach Amerykanów, którzy w świadomie decydują się na życie w drodze.

Nagroda Literacka m.st. Warszawy

Nagroda Literacka m.st. Warszawy – Proza

Zyta Rudzka – Tkanki miękkie, Wydawnictwo W.A.B.

W charakterystycznym dla siebie niecodziennym stylu Zyta Rudzka serwuje niekonwencjonalną opowieść o męskości. „Tkanki miękkie” to bezkompromisowa opowieść o upadku Don Juana i rozprawa z mitem uwodziciela. W swojej najnowszej książce autorka przedstawia męski punkt widzenia z perspektywy relacji syn-ojciec.

Nagroda Literacka m.st. Warszawy – Poezja

Radosław Jurczak – Zakłady holenderskie

Nagroda Literacka m.st. Warszawy – Literatura dziecięca

Aleksandra i Daniel Mizielińscy – Którędy do Yellowstone? Dzika podróż po parkach narodowych

„Którędy do Yellowstone?” to kolejna znakomita książka dla dzieci duetu Aleksandry i Daniela Mizielińskich. Tym razem małżeństwo zabiera czytelników w podróż po parkach narodowych. Przewodnikami w tej wyprawie będą żubr Kuba i wiewiórka Ula – para przyjaciół z Puszczy Białowieskiej, którzy otrzymują list z Ameryki, a następnie wyruszają w podróż tropami dzikiej przyrody.

Nagroda Literacka m.st. Warszawy – edycja warszawska

Nagroda Fundacji im. Kościelskich

Jan Baron

Nagroda Literacka im. Gombrowicza

Aleksandra Lipczak – Lajla znaczy noc, Wydawnictwo Karakter

Książka Aleksandry Lipczak to reportersko-eseistyczna opowieść rozpięta w czasie między średniowieczem, a współczesnością. Głównym temat książki „Lajla znaczy noc” jest arabsko-wielokulutrowe dziedzictwo Andaluzji, w przeszłości znanej jako Al-Andalus. Lipczak opisując średniowiecze i początki nowożytnego świata, uwypukla wątki, które są dziś niezwykle aktualne. Pisze o tym, jak współcześnie pokazywana jest historia Maurów, jaki jest stosunek mieszkańców Andaluzji do przeszłości oraz jak w praktyce wygląda wielokulturowość regionu.

Nagroda Literacka Europy Środkowej „Angelus”

Kateryna Babkina – Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek, tłum. Bohdan Zadura, Warsztaty Kultury

„Nikt tak nie tańczył, jak mój dziadek” to zbiór krótkich opowiadań Kateryny Babkiny, które łączą się w jedną historię pięciu różnych rodzin. Dzieci z każdej z nich spotykają się w szkolnej klasie 1 września, w pierwszym roku uzyskania przez Ukrainę niepodległości. Szybko łapią ze sobą kontakt i zaprzyjaźniają się na całe życie.

Nagroda im. Zajdla

Powieść:

Agnieszka Hałas – Czerń nie zapomina, Dom Wydawniczy Rebis

„Czerń nie zapomina” to piąty tom cyklu „Teatr węży” autorstwa Agnieszki Hałas. Autorka ponownie zaprasza do przesyconego magią, fascynującego świata Zmroczy. Po tragicznych wydarzeniach, które rozegrały się w czwartej części cyklu, Krzyczący w Ciemności zniknął. Na jego poszukiwania wyruszyli wszyscy – łącznie z demonami Doliny Śniedzi, srebrną maginią i młodą wróżbitką. W tym samym czasie dojrzewa nowa intryga Otchłani – Dolina Rdzy zbiera siły by zdobyć dziesiątki tysięcy dusz.

 Opowiadanie:

Krzysztof Matkowski i Krzysztofa Rewiuk – Święci z Vukovaru

Nagroda Wielkiego Kalibru

Anna Kańtoch – Wiosna zaginionych, Wydawnictwo Czarne

„Wiosna zaginionych” to powieść otwierająca nową serię kryminalną Anny Kańtoch. Główna bohaterka, Krystyna, jest emerytowaną policjantką. Jako nastolatka straciła w tajemniczych okolicznościach brata: w 1963 roku piątka studentów wyruszyła w Tatry. Troje z nich znaleziono martwych, brat Krystyny zaginął bez śladu. Z wyprawy wrócił tylko jeden z nich – Jacek. Po latach bohaterka nieoczekiwanie zauważa ocalałego mężczyznę. Postanawia za wszelką cenę dowiedzieć się co wydarzyło się w górach. Kiedy wybiera się do domu Jacka i na miejscu odnajduje jego zwłoki rozpoczyna własne śledztwo.

Nagroda im. Wisławy Szymborskiej

za rok 2019

Anna Adamowicz – Animalia, Biuro Literackie

za rok 2020

Genowefa Jakubowska-Fijałkowska – Rośliny mięsożerne, Instytut Mikołowski

Wrocławska Nagroda Poetycka „Silesius”

Wrocławska Nagroda Poetycka SILESIUS to jedno z najważniejszych wyróżnień poetyckich w Polsce przyznawane w trzech kategoriach: Całokształt pracy twórczej, Książka roku i Debiut. 

Całokształt pracy twórczej: Ryszard Krynicki

Książka roku: Kamila Janiak – Zakaz rozmów z osobami nieobecnymi fizycznie, Wydawnictwo WBPiCAK

Debiut: Aleksander Trojanowski – Parkingi podziemne jako miasta spotkań, Biuro Literackie

Pióro Fredry

Muzeum Narodowe we Wrocławiu – „Eryka i Jan Drostowie. Mistrzowie szkła ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu” autorstwa Barbary Banaś, z projektem graficznym Joanny Jopkiewicz

Portal Czytaj PL w swoim założeniu promuje polską literaturę. Co roku przedstawiamy nagrody literackie – książki laureatów oraz nominowanych. Póki jeszcze nie poznaliśmy wszystkich tegorocznych zwycięzców, zapraszamy do zapoznania się z poprzednimi artykułami – oto polskie nagrody literackie przyznane w 2017, 2018, 2019  i 2020 roku.

Zebrał i opracował Jakub Krasny

Artykuł Najważniejsze polskie nagrody literackie 2021 roku pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Wybieramy Księgarnię Roku w Krakowie po raz piąty

Kraków od lat aktywnie wspiera swoje księgarnie i antykwariaty. Pełnią one nieocenioną rolę „małych centrów” życia kulturalnego w poszczególnych dzielnicach, a także budują atmosferę Miasta Literatury UNESCO. Piąta edycja plebiscytu Wybieramy Księgarnie Roku to okazja do bliższego poznania nie tylko krakowskich księgarń i antykwariatów, ale i osób, które wzmacniają lokalną społeczność czytających – księgarzy i księgarek. Tworzą oni miejsca, w których książka służy nie tylko do czytania – może być oknem na świat, okazją do rozmowy z kimś, kto ma podobne spostrzeżenia, ale też przedmiotem konstruktywnego sporu i przyczynkiem do dyskusji prowadzącej do pozytywnych zmian. 

Głosowanie w plebiscycie Wybieramy Księgarnię Roku:

Głosy można oddawać między 24 listopada a 8 grudnia stacjonarnie w księgarniach i antykwariatach biorących udział w plebiscycie, a także poprzez stronę internetową ksiegarnie.miastoliteratury.pl. Wybieramy miejsca, które wyróżniają się w kategoriach odpowiadających temu, co czytelnicy i czytelniczki cenią w nich najbardziej: najlepsze książki, najlepsi księgarze, najlepszy klimat i najlepsze wydarzenia kulturalne. Podpowiedzi warto szukać na facebookowym profilu Krakowa Miasta Literatury UNESCO – będą tam prezentowane antykwariaty i księgarnie, a także ich gospodarze. Cztery miejsca z najlepszymi rezultatami w poszczególnych kategoriach otrzymają Znak Jakości Krakowa Miasta Literatury UNESCO za rok 2021. 

Uczestnicy plebiscytu Wybieramy Księgarnie Roku:

1. American Bookstore, ul. Sławkowska 24a
2. Antykwariat Abecadło, ul. Kościuszki 18
3. Antykwariat Hulaj Pole, ul. Paulińska 14
4. Antykwariat Kamiński, ul. św. Jana 3
5. Antykwariat PiBook, ul. Batorego 5
6. Antykwariat Suszek Books, ul. św. Tomasza 26
7. Antykwariat Szklane Domy, os. Szklane Domy 1
8. Bonobo Księgarnia Kawiarnia Podróżnicza, Mały Rynek 4
9. BUNKIER Bookstore MOCAK, Rynek Główny 20
10. Cafe NOWA Księgarnia, os. Zgody 7
11. De Revolutionibus Books&Cafe, ul. Bracka 14
12. Główna Księgarnia Naukowa, ul. Podwale 6
13. Kniżka.pl, ul. Dietla 63/1
14. Księgarnia Akademicka, ul. św. Anny 6
15. Księgarnia Austeria, ul. Szeroka 16
16. Księgarnia CUD, Mały Rynek 4
17. Księgarnia FotoLibro, ul. Królowej Jadwigi 220
18. Księgarnia Francuska Edukator, ul. Bronowicka 19
19. Księgarnia Hobbistyczna Fankomiks, ul. Batorego 2
20. Księgarnia Italicus, ul. Kremerowska 11
21. Księgarnia Jedynka, ul. Stradomska 16
22. Księgarnia Karakter, ul. Tarłowska 12
23. Księgarnia Książkoteka, ul. Rajska 3
24. Księgarnia Muza II, ul. Królewska 47
25. Księgarnia Muzyczna Kurant, Rynek Główny 36
26. Księgarnia Pod Globusem, ul. Długa 1
27. Księgarnia Ukraińska NIĆ, ul. Sławkowska 28
28. Księgarnia WAM, ul. Kopernika 26
29. Massolit Books Józefa 25, ul. Józefa 25
30. Massolit Books & Cafe, ul. Felicjanek 4
31. Ministerstwo Starych Książek, ul. Czysta 16
32. MOCAK Bookstore, ul. Lipowa 4
33. Spółdzielnia Ogniwo, ul. Smolki 11a
34. WPG Museum Store, al. 3 Maja 1 (Muzeum Narodowe w Krakowie

Znak Jakości Krakowa Miasta Literatury UNESCO

W poprzednich latach Znak Jakości Krakowa Miasta Literatury UNESCO otrzymały: De Revolutionibus Books&Cafe (2017), Massolit Books & Cafe (2017), Kurant – Księgarnia Muzyczna (2017), Księgarnia Muza II (2017, 2018), Księgarnia WAM (2017), Główna Księgarnia Naukowa (2018, 2019), MOCAK Bookstore (2018, 2019), Szafa Pełna Książek (2018, 2019, 2020), Księgarnia Karakter (2020), Cafe NOWA Księgarnia (2020) i Spółdzielnia Ogniwo (2020).

Strategia wspierania rozwoju tradycyjnego księgarstwa

Plebiscyt Wybieramy Księgarnie Roku stanowi część strategii wspierania rozwoju tradycyjnego księgarstwa wpisanej w program Kraków Miasto Literatury UNESCO. Na strategię składa się m.in. system ulg czynszowych w lokalach miejskich, program wspierania działalności kulturalnej w księgarniach, półki z patronatami wydawniczymi KMLU w krakowskich księgarniach i nadzwyczajne działania realizowane od wiosny 2020 roku w odpowiedzi na skutki pandemii koronawirusa, takie jak program pomocowo-ochronny Księgarnie Odporne.

Organizatorzy akcji Wybieramy Księgarnie Roku: Miasto Kraków, KBF – operator programu Kraków Miasto Literatury UNESCO

Artykuł Wybieramy Księgarnie Roku w Krakowie pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Kornel Filipowicz „Formikarium” (Wydawnictwo Znak)

Pierwsze skrzypce w „Formikarium”, zbiorze opowiadań Kornela Filipowicza, gra przyroda. Wszystkie teksty pokazują autora jako mistrza krótkiej formy, twórcę aktualnego, uniwersalnego i na wskroś współczesnego. Kornel Filipowicz patrzy okiem wrażliwego przyrodnika. Choć w skład „Formikarium” wchodzą opowiadania napisane wiele lat temu, to po raz pierwszy zostały opublikowane w takim składzie. Autorskiego wyboru tekstów dokonała Agnieszka Dauksza, a posłowiem okraszył je Adam Wajrak.

Anna Kańtoch „Wiosna zaginionych” (Wydawnictwo Marginesy)

„Wiosna zaginionych” to powieść otwierająca nową serię kryminalną Anny Kańtoch. Główna bohaterka, Krystyna, jest emerytowaną policjantką. Jako nastolatka straciła w tajemniczych okolicznościach brata: w 1963 roku piątka studentów wyruszyła w Tatry. Troje z nich znaleziono martwych, brat Krystyny zaginął bez śladu. Z wyprawy wrócił tylko jeden z nich – Jacek. Po latach bohaterka nieoczekiwanie zauważa ocalałego mężczyznę. Postanawia za wszelką cenę dowiedzieć się co wydarzyło się w górach. Kiedy wybiera się do domu Jacka i na miejscu odnajduje jego zwłoki rozpoczyna własne śledztwo.

Tomasz Lem „Awantury na tle powszechnego ciążenia” (Wydawnictwo Literackie)

W tegorocznej akcji Czytaj PL chcieliśmy nie tylko podzielić się z wami twórczością Stanisława Lema, ale również nieco przybliżyć wam jego sylwetkę. Postanowiliśmy zatem zaprezentować wam opowieść Tomasza Lema. No bo kto mógł znać Stanisława Lema lepiej niż jego własny syn? „Awantury na tle powszechnego ciążenia” to intymna i wnikliwa opowieść Tomasza o ojcu – jego zwyczajach, przyjaciołach, o jego życiu codziennym, ale także o słabościach i wadach autora „Solaris”. Ta pozycja znakomicie komponuje się z opowiadaniami zebranymi w tomie „Fantastyczny Lem”.

Stanisław Lem „Fantastyczny Lem. Antologia opowiadań według czytelników” (Wydawnictwo Literackie)

W 2021 roku obchodziliśmy 100. rocznicę urodzin Stanisława Lema. Nie mogliśmy lepiej zwieńczyć świętowania niż włączając zbiór piętnastu najlepszych opowiadań polskiego mistrza science-fiction do puli książek akcji Czytaj PL 2021. „Fantastyczny Lem” to antologia, która znakomicie prezentuje dorobek artystyczny pisarza. Ponieważ jest to wybór czytelników dla czytelników, mamy gwarancję, że obcujemy z Lemem w najlepszej możliwej formie.

Aleksandra Lipczak „Lajla znaczy noc” (Wydawnictwo Karakter)

W średniowieczu, przez blisko osiem wieków, na południu Hiszpanii istniał założony przez Arabów wielokulturowy byt polityczny. Współtworzyli go muzułmanie, Żydzi i chrześcijanie. Aleksandra Lipczak, w książce rozpiętej między historią a współczesnością i między esejem a reportażem, dekonstruuje popularne symbole Hiszpanii (flamenco, mozaiki, palmy), odsłaniając ich muzułmańsko-arabskie korzenie. 

Za tę książkę Aleksandra Lipczak otrzymała prestiżową Nagrodę Gombrowicza. „Lajla znaczy noc” znalazła się również w finale Nagrody Literackiej Nike 2021.

Robert Małecki „Żałobnica” (Wydawnictwo Czwarta Strona)

Kolejną książką, która znalazła się w tegorocznej akcji jest „Żałobnica”. To pełen napięcia, hipnotyzujący thriller Roberta Małeckiego – laureata Nagrody Wielkiego Kalibru i autora bestsellerowego cyklu z Bernardem Grossem w roli głównej. Tytułowa żałobnica otrzymuje w spadku po mężu pokaźny majątek oraz bardzo dobrze prosperujące przedsiębiorstwo. Nieoczekiwanie na jaw zaczynają wychodzić skrywane przez lata sekrety. Dodatkowo ktoś zaczyna manipulować życiem bohaterki.

Tomasz Michniewicz „Chwilowa anomalia” (Wydawnictwo Otwarte)

Bardzo cieszymy się, że kolejny raz możemy w naszej akcji gościć Tomasza Michniewicza. W jednej z poprzednich edycji Czytaj PL mieliście okazję czytać i słuchać świetnego reportażu „Chrobot”. Tym razem w ramach akcji macie dostęp do najnowszej książki autora pt. „Chwilowa anomalia”. To zapis rozmów ze specjalistami z różnych dziedzin, którzy diagnozują społeczeństwo, a ze swoich wnikliwych obserwacji wyciągają wnioski na przyszłość. Wywiady m.in. z politologami, klimatologami czy analitykami spraw międzynarodowych pokazują, w jak trudnej sytuacji społecznej się znaleźliśmy i co może czekać nas w przyszłości.

Marcin Mortka „Nie ma tego złego” (Wydawnictwo SQN)

Jedni są zdania, że Złe to kraina za Gwiżdżącymi Górami. Inni sądzą, że Złe to moc, która może zmieniać ludzi w bestie. Edmund zwany Kociołkiem, kiedyś żołnierz, teraz mąż i ojciec, znalazł się w sytuacji śmierdzącej Złem na kilometr. Wraz ze swoją drużyną, złożoną z socjopatycznego elfa, tajemniczego guślarza, goblina zwiadowcy, charakternego krasnoluda i rycerza Doli, otrzymał zlecenie, które szybko okazuje się czymś więcej, niż zwykłym dostarczaniem przesyłek.

Dionisios Sturis „Gorzkie pomarańcze” (Wydawnictwo Poznańskie)

„Gorzkie pomarańcze” to ceniony i kilkukrotnie wznawiany reportaż polsko-greckiego dziennikarza, reportażysty, pisarza Dionisiosa Sturisa. „Gorzkie pomarańcze”, czyli prawdziwa twarz Grecji. Dionisios Sturis, syn Polki i Greka, zabiera nas w podróż na południe Europy, by opowiedzieć historię – własną i Grecji. W akcji Czytaj PL mamy dla was wyjątkowe, rozszerzone wydanie książki, za które Sturis otrzymał nominację do Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego. 

Beata Szady „Dziobak literatury. Reportaże latynoamerykańskie” (Wydawnictwo Dowody na istnienie)

Jeśli interesują cię losy dentysty Gabriela Garcíi Márqueza, urugwajskich Hitlerów, krzesła na którym siedział Che Guevara, napoju w „kolorze sików i smaku gumy do żucia”, który stanowi istotny element peruwiańskiej tożsamości, to jest to zdecydowanie książka dla ciebie!

„Dziobak literatury” to jedna z najbardziej wyjątkowych książek tegorocznej akcji. To pierwsza antologia latynoamerykańskiego reportażu na polskim rynku wydawniczym. Beata Szady nie tylko dokonała wyjątkowego wyboru, napisała znakomity wstęp, a każdy z tekstów okraszyła indywidualnym komentarzem. W skład zbioru weszły teksty takich reportażystów, jak Julio Villanueva Chang, Marco Avilés & Daniel Titinger, Álex Ayala Ugarte, Leonardo Haberkorn, Cristóbal Peña, Carlos Martínez, Alberto Salcedo Ramos, Leila Guerriero, Juan Pablo Meneses, Juan Villoro czy Martín Caparrós.

Robert J. Szmidt „Per aspera ad astra” (Wydawnictwo Rebis)

Robert J. Szmidt i pierwsza polska space opera wydana w USA z rekomendacjami Davida Webera, Nancy Kress, Mike’a Resnicka, Jacka Campbella, Kevina J. Andersona! Na kartach powieści autor mierzy się z tematem podróży międzyplanetarnych. Celem Mayflower jest znajdujący się w odległości ponad 25 lat świetlnych system Centuriona. Prawie dwustuletnie podróż nie przebiega tak gładko, jak zakładano. Załoga będzie musiała zmierzyć się z przeciwnościami losu, a także własnymi wewnętrznymi demonami. 

Magdalena Witkiewicz „Srebrna łyżeczka” (Wydawnictwo Filia) Martyna

W akcji Czytaj PL nie mogło zabraknąć powieści obyczajowej! „Srebrna łyżeczka” to piękna, pełna kobiecej wrażliwości opowieść o tym, że życie pełne jest niespodzianek i zaskakujących zwrotów akcji. Pewnego dnia Lidia otrzymuje list od tajemniczej kobiety, która twierdzi, że jest przyjaciółką rodziny. Kobieta chce przekazać bohaterce spadek – niczego więcej nie wyjaśnia. Kim jest autorka listu? Do kogo należą piękne srebrne łyżeczki ze starego pudełka? Lidia krok po kroku odkrywa tajemnicę, która zmieni jej życie o 180 stopni.

Artykuł Czytaj PL 2021 – książki, które znalazły się w akcji pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Czego Pan szuka w literaturze?

Dobrze opowiedzianych historii. I odrobiny prawdy.

W jaki sposób Pan pracuje?

Zaczyna się zazwyczaj od zdania, frazy, które przychodzą same. Czasem to początek tekstu, czasem koniec, a czasem środek. Gdy to mam, dość szybko piszę resztę. I mozolnie szlifuję całość. Im dłużej pracuję nad tekstem, tym mniej mi się podoba. Gdy jest gotowy, nie lubię w nim zazwyczaj już niczego, prócz tego jednego zdania lub frazy.

Co najchętniej Pan czyta?

W czytaniu jestem żarłoczny i chaotyczny. Zamawiam więcej dań, niż mogę zjeść, i to z bardzo różnych miejsc. Często potem nie kończę. Z wyrzutami sumienia. Ostatnio najchętniej sięgam po dzienniki i wielkie klasyczne powieści. Lubię co wieczór zanurzać się w tym samym świecie, a że czytam niestety mało, to taka Wojna i pokój wypełniła mi niemal pół roku. Podczas lektury takich jak ta powieści uświadamiam sobie, jakimi tytanami pracy byli ich autorzy. I dlaczego nazywamy ich wielkimi.

Jaką funkcję może współcześnie spełniać / spełnia literatura?

Myślę, że literatura ma chyba zawsze taką samą funkcję do spełnienia. Dobrze opowiadać historie, przekazując przy tym odrobinę prawdy.

Oto fragment opowiadania „Rakietą do nieba”:

„Ojciec wypalał dwie paczki Ekstra Mocnych dziennie. Dwie paczki to dokładnie czterdzieści papierosów i każdy, kto choć przez rok zaczynał dzień od sięgnięcia po zapalniczkę, wie, że to nie jest mało. Trzeba się ostro sprężać, żeby się z tym wyrobić, szczególnie jak człowiek ma normalne obowiązki. Pracę, dzieci, jakieś oficjalne hobby. Ojciec na przykład dojeżdżał do pracy dwie godziny w jedną, dwie z powrotem, a w pracy poza przerwami palić mógł raczej średnio, bo był majstrem na lakierni. Lakiery wtedy były bardzo niebezpieczne. W autobusach też już wprowadzono zakaz. Zostawało mu jedynie jakieś dwanaście godzin na palenie, musiał więc się uwijać, żeby zdążyć te swoje dwie paczki załatwić. Jak już mógł, to zapalał jednego od drugiego. Gdy się budził, spalał pierwszego w łóżku, jeszcze przed kiblem, potem dwa w kiblu i jednego, czyli czwartego, w nagrodę, po nim.”

Maciej Dobosiewicz – biogram

Urodził się w Wejherowie w 1977 r., tam gdzie później wybuchła wojna polsko-ruska. Mieszka w Poznaniu. Pisze opowiadania oraz dłuższe formy o kobietach i mężczyznach. Publikował w czasopismach „Portret”, „Morele i Grejpfruty” oraz „Fabularie”. Wydał minipowieść „El Mas Santo” i kryminał „Komisarz Zagrobny i powódź” nagrodzony Medalem Młodej Sztuki.

Artykuł Maciej Dobosiewicz – kilka pytań do autora „El Mas Santo” pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Joanna Rudniańska: Czego Pani szuka w literaturze?

Odpowiedzi na niezadane pytania. Czasem znajduję książkę, która pokazuje mi, jakie pytania mnie dręczą. I czasami próbuję na nie odpowiedzieć.

JR: W jaki sposób Pani pracuje?

Najlepiej pracuje mi się na psiej wachcie, pomiędzy północą a czwartą rano. W młodości żeglowałam i właśnie na psiej wachcie, siedząc w ciemności na pokładzie jachtu, na granicy pomiędzy jawą a snem, opowiadaliśmy sobie z kolegami najdziwniejsze historie i prowadziliśmy najbardziej abstrakcyjne rozmowy. Może mi to zostało.

JR: Co najchętniej Pani czyta?

Głupio mi się do tego przyznać, ale ostatnio, w pandemii, od pół roku, nie czytam książek. Kupuję książki, nawet kilka w miesiącu, ale po przeczytaniu kilkunastu stron je odkładam. Wydają mi się nudne i błahe. Zamawiam je więc, odbieram, oglądam, kartkuję

i jedynie układam jedne na drugich.

JR: Jaką funkcję może współcześnie spełniać / spełnia literatura?

Taką, jak wszystkie inne dzieła artystyczne. Literatura ratuje nas przed chaosem.

Oto fragment opowiadania „Chrzest”:

– Gdzie byłaś? Czekam od siódmej. I nie odbierasz telefonu!
– A ty gdzie byłeś?
– W Łodzi. Wiesz.
– A ja na proteście.
– Na proteście? Po zabiegu poleciałaś na protest? Zwariowałaś!
– A ty? Przed zabiegiem wyjechałeś do Łodzi.
– Przepraszam, kochanie. Musiałem. I jak się czujesz?
– Normalnie. Głowa mnie boli, bo mnie walnął.
– Kto? Jak to?
– Nie wiem kto. Jakiś kibol.
– Ewelina, jak to? Po zabiegu poszłaś na protest?

– To się nazywa aborcja. Zabieg to można mieć u dentysty. Ekstrakcję zęba. Ekstrakcja
dziecka to aborcja.
– Wiem, kochanie. Miałaś aborcję.
– Nie miałam.
– Dlaczego? Byłaś zapisana.

Joanna Rudniańska – biogram:

Absolwentka matematyki teoretycznej. Debiutowała minipowieścią dla młodzieży Rok Smoka (Książka Roku 1991 Polskiej Sekcji IBBY – tę samą nagrodę w 2015 r. zdobyła także jej Bajka o Wojnie). W 2007 r. wydała Kotkę Brygidy, pierwszą od kilkudziesięciu lat powieść o Holokauście skierowaną wprost do młodego czytelnika. Do jej najnowszych publikacji należą: powieść Sny o Hiroszimie oraz zbiór opowiadań RuRu

Artykuł Joanna Rudniańska – kilka pytań do autorki „RuRu” pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Czego szuka Pani w literaturze?

Poczucia, że ktoś pisze w taki sposób, iż zawłaszcza mój własny świat, a wciąga do swojego. Szukam opowieści, które wykraczają poza biograficzny kontekst i stają się uniwersalne. Lubię języki sensualne, a jednocześnie niepozbawione konkretu. Jestem wielbicielką kina, może właśnie dlatego chcę mieć poczucie, że pisarz stwarza świat i postaci, które potem na długo ze mną zostają (a nawet mi się śnią).

W jaki sposób Pani pracuje?

Przy pisaniu prozy lubię mieć ciszę, spokój i ciągłość, która pozwala mi zostać blisko bohaterów i opowieści. Niestety, praca etatowa to utrudnia – mogę pisać jedynie w weekendy. Ostatnio wzięłam miesięczny bezpłatny urlop, mogłam poświęcić się tylko pisaniu. Wyjechałam w Beskid Niski, który – mam nadzieję – niebawem stanie się moim domem. To był dobry czas dla

prozy, nad którą obecnie pracuję. Nie miałam wtedy zasięgu telefonicznego i internetowego. Obchodziło mnie tylko pisanie, wyprowadzenie mojej suczki Ruty, rozpalenie i podtrzymanie ognia w kominku, przygotowanie posiłku. W przerwach chodziłam na długie spacery. Lubię proste życie. Wiersze piszę inaczej – zrywami. Są momenty, gdy nie piszę ich przez wiele miesięcy, bo nie potrafię. Może dlatego książki poetyckie wydaję dość rzadko i nie są zbyt obszerne.

Co najchętniej Pani czyta?

Od dłuższego czasu czytam znacznie więcej opowiadań i powieści, najchętniej moich ulubionych autorów: Herty Müller i Williama Faulknera. Bardzo lubię prozę Wiesława Myśliwskiego, Andrzeja Stasiuka, Stanisława Czycza i zapomnianej Zofii Nałkowskiej. Poezję czytam od pewnego czasu znacznie rzadziej, ale sięgam po raz kolejny do książek moich uzdolnionych i ulubionych koleżanek – np. Magdaleny Bielskiej. Cenię też Konrada Górę, Michała Sobola i Mariusza Grzebalskiego. Ostatnim olśnieniem były dla mnie opowiadania Wellsa Towera z Ruin i zgliszcz. Jeszcze W ciemność Anny Bolavej przeczytałam z ogromnym zachwytem.

Jaką funkcję może współcześnie spełniać / spełnia literatura?

Niewielką. Nie wierzę, że literatura może cokolwiek zmienić. Nawet ta zaangażowana. Wierzę natomiast w korzyści osobiste z literatury: wzruszenie, olśnienie, chwilowe oderwanie od samego siebie albo odwrotnie: zbliżenie się do samego siebie.

Oto fragment opowiadania „Najpierw zapaliły się włosy”:

Eleonora siedzi przy stole i naostrzonym nożem kroi zebrane wczoraj pomidory. Jej krótko ostrzyżone czarne włosy lśnią jak skrzydła kruka. Jest szczupła i wysoka. Za kilka dni skończy trzynaście lat. Zanim przekroi pomidora, obraca go w dłoni i wącha, jakby żal było jej naruszać delikatną, zaczerwienioną skórkę. Uśmiecha się, ale nikt tego nie widzi. Wszyscy zajęci są przygotowaniem do wyjścia w pole. Siano jest już wyschnięte i trzeba zacząć kopić, nim sierpniowy skwar przemieni się w ustępujący upałom wrzesień. Przed wyjściem do roboty wszyscy są niespokojni. Pospiesznie szukają grabi i wideł, niedbale kroją chleb i wpychają do niego plastry słoniny.

Urszula Honek – biogram:

Autorka książek poetyckich Sporysz (2015) i Pod wezwaniem (2018). W tym roku ukaże się jej kolejna książka poetycka – Zimowanie. Laureatka Grand Prix Konkursu Poetyckiego im. Rainera Marii Rilkego, dwukrotna finalistka Nagrody Poetyckiej im. K.I. Gałczyńskiego „Orfeusz”. Laureatka Nagrody Krakowa Miasta Literatury UNESCO. Pochodzi z Racławic (k. Gorlic). Obecnie pracuje nad zbiorem prozy roboczo zatytułowanym Białe noce

Artykuł Urszula Honek – kilka pytań do autorki książki „Pod wezwaniem” pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Czego szuka Pan w literaturze?

Paweł Sołtys: Szukam tych rzeczy, które nie dość, że są trudno definiowalne, to w dodatku brzmią patetycznie: piękna i wzruszenia.

W jaki sposób Pan pracuje?

PS: „Na natchnieniu”. Co w praktyce oznacza: nieregularnie, niehigienicznie i niezdarnie.

Co najchętniej Pan czyta?

PS: Teksty, które mnie uwodzą, wybijają z ustalonego rytmu. Zazwyczaj rzeczy z mniej lub bardziej ukrytą melodią, a znaleźć ją można i w prozie, i w poezji, i w eseistyce. Zdaje się, że często są to książki z „pobocza” głównych nurtów, książki ryzykowne, eksperymentujące z językiem. Poza tym lubię słowniki, są zazwyczaj wzruszające.

Jaką funkcję może współcześnie spełniać / spełnia literatura?

PS: Nie wiem. To znaczy – tych funkcji może być tyle, ilu piszących, a może nawet tyle, ilu czytelników. Gdybym musiał coś wydukać na ten temat, powiedziałbym, że literatura piękna powinna być przede wszystkim piękna, a potem może zająć się spełnianiem funkcji. Przeróżnych. Społecznych, politycznych, religijnych, edukacyjnych czy terapeutycznych.

Fragment opowiadania „Luby”:

PS: Znaliśmy się tyle lat, gdy się urodziłem, już tu była, też w takim wiejskim domku jak my, też otaczana powoli kamienicami, potem blokami, nowymi, szerszymi ulicami. Matka mówiła: „Ona jest ostatnia. Już ich nie ma”. Najpierw wyjeżdżali po osiemnastym roku, potem po trzydziestym dziewiątym, w końcu po czterdziestym piątym. Po tych latach, które wszystkie dzieci znają na pamięć. Bo to niby ruscy, ale dziwni, jak z legendy opowiadanej przy zgaszonym świetle. Jej rodzicie umarli jeszcze w dwudziestych latach, mąż w wojnę, a ona została. Jak kropka na końcu długiego zdania, które zaczęło się reformą Nikona i spaleniem w beczce protopopa Awwakuma, potem rozwijało się prześladowaniami, ucieczkami, ciężką pracą, przyjazdem do Warszawy, kupieckim bogactwem, a kończyło się nią w chustce na głowie, świątek czy piątek, mówiącej po polsku bez akcentu.

Paweł Sołtys – biogram:

Debiutował w 2000 r. na łamach pisma „Studium” opowiadaniem Grzbiet. Jego pierwszy zbiór opowiadań Mikrotyki ukazał się jesienią 2017 r. i został nagrodzony Nagrodą Literacką Gdynia. We wrześniu 2019 r. wyszedł drukiem drugi zbiór opowiadań pt. Nieradość. Autor obecnie tworzy słownik, który zostanie opublikowany prawdopodobnie w 2022 r. Jest też muzykiem.

Artykuł Paweł Sołtys – kilka pytań do autora książki „Nieradość” pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Kim jest Arsène Lupin?

Na to pytanie nikt tak naprawdę nie zna odpowiedzi. Lupin umie „przybierać najrozmaitsze postacie: to palacz, to tenor, to bookmaker, syn szanowanej rodziny, młodzieniec, starzec, komiwojażer z Marsylii, lekarz rosyjski lub torero hiszpański”¹– lista nie ma końca. Na nic zdała się syzyfowa praca paryskiej policji – przez lata udało się jedynie ustalić, że Lupin to człowiek bez przeszłości – nie wiadomo skąd pochodzi ani jak wyglądało jego dzieciństwo. Lupin po prostu pojawił się pewnego dnia, jako „mieszanina inteligencji, przewrotności, zdeprawowania i szlachetności”. Może wcześniej był pomocnikiem kuglarza? Może pracował w laboratorium? W Paryżu krążyły również plotki, że Lupin mógł być mistrzem fechtunku japońskiego.

Co wiemy na pewno? Lupin osiągnął mistrzostwo w sztuce rabunku, a swoją skuteczność zawdzięcza niebywałej inteligencji, sprytowi i niezwykłemu talentowi do kamuflażu i charakteryzacji. Niczym kameleon potrafi przemienić się w dowolną postać. Dzięki szerokim znajomościom potrafi uciec z pilnie strzeżonego więzienia, włamać się do najlepiej strzeżonych skarbców, a nawet przechytrzyć samego Herlocka Sholmesa.² Zdarzało się nawet, że po udanej próbie ucieczki, Lupin osobiście meldował się służbie więziennej, by dobrowolnie oddać się w ręce sprawiedliwości. Nie zdradzę wiele, mówiąc, że pojawiał się, by znów czmychnąć. Wykorzystując swoje techniki manipulacyjne potrafił doprowadzić nawet do sytuacji, gdy wraz z policją ścigał… sam siebie.

Tajemniczy bohater pierwszy raz pojawia się w 1905 roku, w opowiadaniu Maurice’a Leblanca pt. „Aresztowanie Arsène’a Lupina”, które ukazało się w magazynie „Je sais tout”.  Pierwsze wydanie książkowe o przygodach słynnego włamywacza ukazało się dwa lata później pt. „Arsène Lupin. Dżentelmen włamywacz”. Od tamtej pory Lupin pojawił się w 17 powieściach i 39 nowelach lub opowiadaniach – zebranych łącznie w 24 książkach. Ofiarami Lupina zwykle padają oligarchowie i bogacze mający coś na sumieniu, często są to oszuści bądź ludzie, którzy wzbogacili się dużym kosztem innych. Lupin traktuje rabunki, jak zabawę – zdarza się, że w całości zwraca skradzione rzeczy, tylko po to, by utrzeć nosa swoim wrogom. Nie raz motywuje swoje włamania wysokimi kosztami utrzymania – nie tylko siebie, ale również swoich pomocników i informatorów.

Lupin – francuski hit Netflixa

Co było pretekstem do przypomnienia postaci słynnego włamywacza? Wszystko za sprawą sukcesu „Lupina”, pięcioodcinkowego serialu Netflixa, który swoją premierę miał niespełna miesiąc temu. W momencie pisania tego artykułu serial znajduje się w czołówce najchętniej oglądanych seriali w większości krajów świata, w których dostępny jest Netflix. „Lupin” króluje nie tylko w Europie, ale również w Azji i Ameryce Południowej.

Tytuł serialu nie jest przypadkowy, jednak powiedzieć, że fabuła francuskiego hitu Netflixa, inspirowana jest opowieściami o Lupinie, to nic nie powiedzieć. Twórcy zabawili się konwencją i dokonali czegoś niebywałego – mimo iż głównym bohaterem jest tu wyrachowany włamywacz Assane Diop, to fabuła serialu cały czas kręci się wokół książek Leblanca.

Głównego bohatera poznajemy w trakcie przygotowywania rabunku drogocennego naszyjnika, który odnalazł się po kilkunastu latach i jest obiektem głośnej licytacji. Biżuteria mająca paść łupem Assana w pewien sposób powiązana jest z jego ojcem, który zmarł (staram się tu nie zdradzać zbyt dużo), gdy Assan był jeszcze nastolatkiem. Jedną z niewielu rzeczy, które zostały chłopakowi po ojcu jest egzemplarz książki o przygodach Arsène’a Lupina. Nie dość, że chłopiec praktycznie nie rozstawał się z lekturą, czytał ją dziesiątki razy, to ostatecznie stała się ona drogowskazem w jego życiu i zapoczątkowała „karierę” włamywacza.

W działaniach Assane’a widać silne inspiracje powieściami Leblanca, co szybko dostrzega jeden ze śledczych, prywatnie miłośnik powieści z Lupinem w roli głównej. Fizyczna kopia książki pojawia się na ekranie niemal nieustannie, „odgrywa” nawet rolę w przekazywaniu informacji między bohaterami i odkrywaniu kolejnych etapów fabuły. To piękny hołd złożony autorowi, podkreślający znaczenie powieści w konstruowaniu scenariusza. Bardziej wytrawni czytelnicy Leblanca znajdą tu mnóstwo odniesień do jego powieści – od bardzo oczywistych, po bardzo subtelne, ledwo wychwytywalne, symboliczne. Znajomość przygód Lupina znacznie urozmaica oglądanie serialu i pozwala na sprawniejsze wychwytywanie tzw. „easter egg’ów”.

Produkcja spotkała się z bardzo pozytywnym odzewem, czego dowodem są wyniki oglądalności na całym świecie. Podobnie, jak w powieści, akcja serialu rozgrywa się w większości Paryżu. Piękne ujęcia z wnętrza Luwru, ogrodów Tuileries i na haussmanowskie kamienice przypadną do gustu wszystkim miłośnikom Miasta Świateł. W postać Assane’a wcielił się Omar Sy, znany z roli w superhicie „Nietykalni”. Jak to często bywa przy okazji premiery produkcji Netflixa, serialowi towarzyszyła szeroko zakrojona kampania promocyjna. W jedno z najgłośniejszych działań zaangażowany był sam Sy, który w stroju roboczym osobiście rozklejał plakaty „Lupina” na stacjach paryskiego metra. Ponadto w serialu reżyserii Louisa Leterriera i Marceli Said wystąpili m.in. Ludivine Sagnier („Młody papież”, „Basen”, „8 kobiet”), Hervé Pierre („Oficer i szpieg”, „Zakochany Paryż”) i Nicole Garcia („Żandarm się żeni”).

Nie ma co ukrywać, że pierwszy sezon serialu zakończył się (a to zaskoczenie!) w punkcie kulminacyjnym. Na szczęście Netflix zapowiedział już jego kontynuację, premiera drugiej części „Lupina” odbędzie latem tego roku, ale dokładnej daty jeszcze nie podano.

Arsène Lupin – książki Maurice’a Leblanca

Książki Leblanca są w Polsce stosunkowo łatwo dostępne w formie elektronicznej. Natomiast dziwi fakt, że przy okazji premiery serialu żadne wydawnictwo nie zdecydowało się na wydanie książek w formie papierowej.

Poniżej przedstawiamy wam kolejność czytania książek z Arsenem Lupinem w roli głównej (wg daty wydania) oraz linki do ebooków wydanych przez wydawnictwo KtoCzyta.pl:

1. Arsène Lupin. Dżentelmen włamywacz (1907)
2. Arsène Lupin kontra Herlock Sholmès (1908)
3. Wydrążona iglica (1909)
4. 813 (1910)
5. Kryształowy korek (1912)
6. Zwierzenia Arsèna Lupina (1913)
7. Odłamek (1916)
8. Złoty trójkąt (1918)
9. Wyspa trzydziestu trumien (1919)
10. Zęby tygrysa (1921)
11. Arsène Lupin (sztuka teatralna napisana przez Edgara Jepsona i Maurice`a Leblanca) (1922)
12. Osiem uderzeń zegara (1923)
13. Hrabina Cagliostro (1924)
14. Dziewczyna o zielonych oczach (1927)
15. Agencja Barnette i Spółka (1928)
16. Tajemnicze domostwo (1929)
17. Przypływ (1931)
18. Kobieta o dwóch uśmiechach (1933)
19. Inspektor Victor (1933)
20. Zemsta hrabiny Cagliostro (1935)
21. Les Milliards d’Arsène Lupin (1941)
22. Le Dernier Amour d’Arsène Lupin (2012)

¹Leblanc M., „Arsène Lupin. Dżentelmen włamywacz”, tłum. J.P., KtoCzyta.pl, 2021

²Tak nazywa się brytyjski detektyw, występujący w książkach Maurice’a Leblanca, inspirowany postacią Sherlocka Holmesa.

Kuba Krasny

Miłośnik literatury pięknej i reportaży, uzależniony od koncertów i festiwali. Chciałby robić tysiąc rzeczy na raz, jednak na drodze do spełnienia stoi jego największy wróg – czas. Rocznik 94. Redaktor Xięgarni.pl, kiedyś związany z Valkirią Network i All in University. Absolwent Zarządzania Kulturą i Mediami UJ. Najbardziej lubi poznawać, rozmawiać i przebywać z ludźmi, którzy go inspirują.

Artykuł Kim jest Arsène Lupin, który zainspirował twórców serialu Netflixa? pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Wraz z użytkownikami grupy facebookowej [Czytamy reportaże] przygotowaliśmy dla was zestawienie książek non-fiction, na które warto zwrócić uwagę. Na liście znajdziecie zarówno książki weteranów gatunku (Hanna Krall, Marcin Kącki), jak i debiutantów (Magda Działoszyńska-Kossow, Wojtek Szot). Oto najlepsze polskie reportaże 2020 roku.

Najlepsze polskie reportaże 2020 roku
wg użytkowników grupy Czytamy reportaże

Marcin Kącki – Oświęcim. Czarna zima, Wydawnictwo Znak

Najwięcej głosów zebrał reportaż Marcina Kąckiego o Oświęcimiu. Autor słynnego „Białegostoku” postanowił odwiedzić miasto naznaczone piętnem sąsiedztwa z największym nazistowskim obozem śmierci. Bohaterowie i rozmówcy Kąckiego na co dzień mijają bramę muzeum Auschwitz, żyją niejako w cieniu dramatu, który rozegrał się za jej granicą. Reportażysta postanowił zadać mieszkańcom pytanie: „jak się tu żyje?”. Rozmawia ze zbieraczami pamiątek z obozu, lokalnymi przedsiębiorcami, potomkami ocaleńców, a nawet obecnymi mieszkańcami budynków znajdujących się na terenie obozu.

Zbigniew Rokita – Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku, Wydawnictwo Czarne

Drugie miejsce w głosowaniu zajął arcyciekawy reportaż Zbigniewa Rokity – „Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku”.

Zbigniew Rokita podjął się trudnego zadania opisania Górnego Śląska w formie reportażu. Reportażysta znakomicie oddał pewną niemożność w uchwyceniu atmosfery miejsca niezwykle doświadczonego historycznie. Rokita idąc po nitce do kłębka odkrywa swoje śląskie korzenie. Opowieść o rodzinie przeplata opowieścią o regionie, zwyczajach Ślązaków, tych prawdziwych i tych urojonych, stereotypowych, funkcjonujących w kulturze np. dzięki filmom Kutza. Pisze także o ruchach autonomicznych, dyskusjach na temat odrębności narodowej Ślązaków, a przede wszystkim o historii regionu i losie jego mieszkańców.

Książka znalazła się również w zestawieniu najlepszych książek roku portalu Czytaj PL!

 Karolina Sulej – Rzeczy osobiste. Opowieść o ubraniach w obozach koncentracyjnych i zagłady, Czerwone i Czarne

Na przestrzeni ostatnich kilku lat, na fali sukcesu „Tatuażysty z Auschwitz”, polski rynek książkowy został zalany falą książek obyczajowych, dla których tłem była potworna rzeczywistość obozu koncentracyjnego. Ta szkodliwa dla pamięci ofiar tendencja na szczęście raz na jakiś czas (warto wyróżnić książki Mikołaja Grynberga czy „Klub Auschwitz” Agnieszki Daukszy) przerywana jest ważną i rzetelną książką. Tak jest w przypadku „Rzeczy osobistych” Karoliny Sulej, dla której punktem wyjścia do opowiadania o Zagładzie, były ubrania w obozach koncentracyjnych. Mówienie o ubraniach i modzie w kontekście dyskusji o obozach śmierci mogłoby wydawać się prowokacyjne i nie na miejscu. Nic bardziej mylnego, bowiem „autorka dociera do wielu świadectw, do ocalałych, którzy mówią jej, jak dbałość o wygląd w tych straszliwych miejscach dawała im siłę, aby walczyć o życie.”.

Magda Działoszyńska-Kossow – San Francisco. Drugi brzeg, Wydawnictwo Czarne

W lipcu w kultowej Serii Amerykańskiej Wydawnictwa Czarne ukazał się reportaż Magdy Działoszyńskiej-Kossow o mieście będącym symbolem wolności i kontrkultury, czyli zbudowanym w połowie XIX wieku dzięki gorączce złota San Francisco. Autorka pisze o rozwoju miasta będącego jednocześnie mekką artystów, intelektualnym zapleczem pracowników Doliny Krzemowej i miejscem, gdzie przebywa masa bezdomnych i narkomanów. San Francisco skupia w sobie największe bolączki współczesnej Ameryki, kraju kontrastów i wielkich przemian ekonomicznych.

Mirosław Tryczyk – Drzazga. Kłamstwa silniejsze niż śmierć, Wydawnictwo Znak

„Drzazga”, reportaż Mirosława Tryczyka, narodził się po odkryciu przez autora rodzinnej tajemnicy. Tryczyk dowiedział się, że jeden z jego dziadków brał udział w pogromie żydowskim. Po krótkim rozeznaniu, okazało się, że nie tylko jego rodzina kryje mroczne sekrety. Skala zjawiska zmusiła autora do opisania swoich poszukiwań.

Dorota Karaś, Marek Sterlingow – Walentynowicz. Anna szuka raju, Wydawnictwo Znak

To opowieść o kobiecie-historii – legendzie „Solidarności”, „Bohaterce Sierpnia ’80”, „przodującej spawaczce”. Dorota Karaś i Marek Sterlingow opisali burzliwe życie kobiety, której życie pełne jest dramatycznych zwrotów i kontrowersyjnych decyzji.

Wojciech Szot – Panna doktór Sadowska, Dowody na Istnienie

W swojej debiutanckiej książce, Wojciech Szot udowodnił, że niemożliwe nie istnieje. Na podstawie artykułów, stenogramów z rozpraw sądowych i relacji świadków maluje obraz panny doktór Zofii Sadowskiej – bohaterki jednego z największych skandali obyczajowych międzywojennej Warszawy, pierwszej w Imperium Rosyjskim polskiej lekarki z doktoratem, działaczki społecznej, feministki cenionej internistki i, co ważne, lesbijki. Przez jej orientację seksualną brukowce oskarżały Sadowską o branie udziału w orgiach oraz podrywanie pacjentek.

Kamil Całus – Mołdawia. Państwo niekonieczne, Wydawnictwo Czarne

Obok „Kajś” w kultowej serii Sulina ukazała się w tym roku książka o Mołdawii. Kamil Całus przedstawia historię kraju, który uzyskał niepodległość w 1991 roku. Miał być to tylko krótki przystanek w drodze do zjednoczenia z Rumunią. Nie wszyscy mieszkańcy Mołdawii jednak podzielali tę opinię. W związku z tym marzenia o połączeniu zakończyły się tak szybko, jak się pojawiły. Całus opisuje historię kraju, który stanął w obliczu stworzenia się na nowo – bohaterowie reportażu starają się znaleźć odpowiedź „co to znaczy być Mołdawianinem?”

Wojciech Jagielski – Strona świata. Reporter o świecie, który się gwałtownie zmienia, Wydawnictwo Znak

„Strona świata” wybór najciekawszych tekstów Wojciecha Jagielskiego publikowanych na przestrzeni ostatnich kilku lat na łamach „Tygodnika Powszechnego”. Znajdziecie tam zatem teksty o Bliskim Wschodzie, Afryce, Indiach i Kaukazie – czyli ulubionych kierunkach weterana polskiego reportażu.

Przy okazji zachęcamy do wspierania „Tygodnika” w zbiórce, która ma pomóc na znalezienie nowej siedziby

Tomasz Grzywaczewski – Wymazana granica, Wydawnictwo Czarne

Książka Tomasza Grzywaczewskiego rzutem na taśmę wskoczyła do pierwszej dziesiątki w głosowaniu. „Wymazana granica” to reporterska podróż wzdłuż granic II Rzeczpospolitej – od Kaszub, przez Wielkopolskę, Śląsk, Bieszczady, po Kresy Wschodnie, Mazury i Pomorze. Autor rozmawia z ostatnimi świadkami pamiętającymi przedwojenne granice oraz ich zanikanie.

Najlepsze polskie reportaże 2020 roku – wyróżnienia honorowe:

Hanna Krall – Synapsy Marii H., Wydawnictwo Literackie

Najnowsza książka wybitnej polskiej reporterki to opowieść o Marii Twardokęs-Hrabowskiej, polskiej opozycjonistce, która w latach 80. była więziona za wspieranie strajku. Obecnie mierzy się z trudną teraźniejszością – wychowuje syna chorego na autyzm. Krall pisze również o matce męża swojej bohaterki, Marii Hrabowskiej, kobiety, która przeżyła II wojnę światową i atak na World Trade Center.

Aleksandra Lipczak – Lajla znaczy noc, Wydawnictwo Karakter

Opis wydawcy: „Książka na każdym kroku rozpięta jest między historią i współczesnością, między reportażem i esejem. Równie ważne są tu arabsko-wielokulturowa przeszłość Al-Andalus, jak i to, jak rezonuje ona dziś. Opisując średniowiecze i początki nowożytnego świata, autorka wyławia zadziwiająco aktualne wątki i pokazuje, jak dzisiejsi Andaluzyjczycy i Andaluzyjki obchodzą się z tym nietypowym dziedzictwem (nie brakuje takich, którzy mówią, że są „potomkami Maurów”), oraz jak dziś w praktyce wygląda wielokulturowość tego regionu (Andaluzja nazywana jest „nową Lampedusą”).”.

Agnieszka Rostkowska – Wojownicy o szklanych oczach. W poszukiwaniu nowej Turcji, Wydawnictwo Poznańskie

Agnieszka Rostkowska jest laureatką konkursu Wydawnictwa Poznańskiego, dzięki któremu mogła wydać swoją debiutancką książkę. Efektem jej pracy w Turcji jest wydany na jesień 2020 roku reportaż „Wojownicy o szklanych oczach”, w którym opowiada o zmianach zachodzących nad Bosforem. Na podstawie wielu rozmów kreśli obraz Nowej Turcji powstającej pod rządami Erdogana.

Artykuł Czytamy reportaże: Najlepsze polskie reportaże 2020 roku pochodzi z serwisu Czytaj PL.