I. Uniwersum Metro 2033

W sadze Dmitriya Glukhovsky’ego mieszkańcy Moskwy znajdują schronienie przed promieniowaniem po wojnie nuklearnej w korytarzach metra, które w czasach władzy radzieckiej były rozbudowywane nie tylko dla celów komunikacyjnych, ale również jako schrony atomowe. „Metro 2033” przedstawia ponurą, mroczną wizję życia pod ziemią, gdzie ludzie zdani są wyłącznie na siebie, zmagazynowane zapasy żywności oraz ograniczone ilości prądu. Jednym z najcenniejszych surowców okazuje się być broń i amunicja, ważny środek w walce z mutantami, które pojawiły wskutek promieniowania.

II. Polskie Uniwersum 2033

Glukhovsky stworzył unikatowe uniwersum, które szybko zyskało międzynarodową popularność. Na całym świecie ukazało się już kilkadziesiąt książek, w których autorzy przedstawiają historie podobne do tych z kart powieści Glukhovsky’ego, ale ulokowane w korytarzach metra lub schronach innych miast świata. Jednym z pierwszych krajów do którego dotarło to uniwersum była Polska. Pierwszą powieścią spod szyldu Metro 2033 nad Wisłą była „Dzielnica obiecana” Pawła Majki, przedstawiająca Kraków po wojnie nuklearnej. Akcja książki ulokowana została w Nowej Hucie, a konkretnie w bunkrach przeciwatomowych, które powstały tam w czasach budowy dzielnicy, czyli latach 50. XX wieku. Każdy dzień przynosi ocaleńcom nowe wyzwania i utrudnia przetrwanie. Pewnego dnia zmuszeni do ucieczki mieszkańcy bunkrów uciekają w stronę mitycznego Kombinatu, nieświadomi tego, co tam zastaną.

III. „Samotność Anioła Zagłady” – Robert J. Szmidt

W swojej książce Szmidt przedstawia Adama, który przedwcześnie wybudził się z kriogenicznego snu. Bohater powieści samotnie przemierza zdewastowane konfliktem nuklearnym Stany Zjednoczone w celu dotarcia do „Arki”, w której ma znaleźć szansę na odtworzenia życia na ziemi. Fizyczna podróż Adama szybko zmienia się w wyprawę wgłąb siebie.

IV. „World War Z” – Max Brooks

Max Brooks w formie reportażu przedstawia świat w obliczu konfliktu nazwanego Latami Ciemności, Wielkim Kryzysem lub Czasami Zarazy. Narrator jego powieści woli jednak określenie Wojna Z. Zaczęło się od „pacjenta zero”, Chińczyka zarażonego dziwną chorobą, która doprowadziła go do mutacji, śmierci, a następnie zmartwychwstania. Po odnotowaniu pierwszego przypadku jak grzyby po deszczu zaczynają pojawiać się doniesienia z całego świata o podobnych zdarzeniach. Wkrótce cały świat ogarnia pandemia, wskutek której ziemię opanowują żywe trupy. „World War Z” to niezwykle poważna reporterska relacja z konfliktu między nieliczną grupą ludzi z armią zombie.

V. „Bastion” – Stephen King

Tematyce postapokaliptycznej mistrz grozy Stephen King poświęcił swoją najdłuższą powieść. Liczący prawie 1200 stron „Bastion” to opowieść o świecie zdewastowanym przez supernowoczesną broń biologiczną. Nie ma tutaj wybuchów i promieniowania. Zaczyna się od niewinnego przeziębienia, a wkrótce pod wpływem tej epidemii wymiera ludzkość. Tych, którym udało się przetrwać zaczynają nawiedzać sny i wizje o wysłannikach Dobra i Zła. Wkrótce ocaleńcy zaczynają ze sobą rywalizować, codzienne oglądanie masowego grobu, jakim stała się Ziemia, rozbudza w nich bowiem najbardziej pierwotne instynkty.

V. „Deus Irae” – Roger Zelazny i Philip Dick

W „Deus Irae” jeden z bohaterów, który przeżył konflikt atomowy, kaleki Tibor McMasters, wyrusza w podróż, by sportretować Lufteufla – mężczyznę otoczonego szczególnym, boskim kultem, odpowiedzialnego za wystrzelenie pocisków atomowych, a co za tym idzie, śmierć miliardów ludzi. W ślad za nim ruszą zwolennicy i zaciekli wrogowie Lufteufla. Mimo sprzecznych interesów, znajdą wspólny język, by dorwać McMastersa, zanim ten dotrze do celu. Roger Zelazny i Philip Dick w swojej książce przedstawili świat w psychodelicznej formie, gdzie po konflikcie atomowym pojawia się wiele dziwnych stworzeń – roślin, zwierząt i ludzi.

VI. „Gwiazdozbiór psa” – Peter Heller

Podobnie jak w wizji Kinga „Gwiazdozbiór psa” przedstawia świat po epidemii grypy, która pozbawiła życia niemal wszystkich mieszkańców planety. Hig, główny bohater powieści, mieszka wraz ze swoim psem w hangarze, który opuszcza tylko w poszukiwaniu jedzenia. Pewnego dnia udaje mu się przechwycić sygnał radiowy. Pod wpływem impulsu bohater odpala silnik Cessny 182 i bez tankowania rusza w poszukiwaniu lepszego życia w kierunku nadawanego sygnału.

VII. „Dopóki nie zgasną gwiazdy” – Piotr Patykiewicz

Piotr Patykiewicz w swojej książce przedstawił wizję świata po Upadku, ogarniętego lodem i śniegiem, w którym panuje wieczna zima. Po ziemi chodzą bestie, które napadają na ludzi, do opuszczonych miast zapuszczają się jedynie złomiarze, którzy szukają tam cennych przedmiotów. Główny bohater „Dopóki nie zgasną gwiazdy”, Kacper, wkracza w dorosłość i wyrusza na pierwsze samodzielne polowanie. Na drodze oprócz wspomnianych złomiarzy i niebezpiecznych mutantów spotka Świetliki, nieznanego pochodzenia stworzenia, które swoim blaskiem przyciągają ludzi, wnikają w ich ciała i pozbawiają energii witalnej. Patykiewicz stworzył oszczędną w wyrazie wizję świata. Minimalizm jest tutaj kluczowym czynnikiem, który wciąga w wir wydarzeń, pozwala skupić się na fabule. Daje czytelnikowi możliwość własnej interpretacji oraz wyobrażenia sobie, jak wygląda zimowy krajobraz postapokaliptyczny.

O autorze

Miłośnik literatury pięknej uzależniony od koncertów i festiwali.
Chciałby robić tysiąc rzeczy na raz, jednak na drodze do spełnienia stoi jego największy wróg – czas.

Rocznik 94. Redaktor Xięgarni.pl, All in University, kiedyś związany z Valkirią Network. Student Zarządzania Kulturą i Mediami UJ.

Najbardziej lubi poznawać, rozmawiać i przebywać z ludźmi, którzy go inspirują.

Artykuł Woblink Travel: Literacki przewodnik poza mapę cz. III pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Tolkien – klasyk fantastyki quasi-średniowiecznej

W konwencji tradycyjnej powieści fantasy utrwalił się schemat świata naśladującego swoją konstrukcją realia średniowieczne. Pojawiają się w niej rycerze, zamki, napięcia między rodami, zawiłe konotacje rodzinne prowadzące prędzej czy później do konfliktów, zdarzenia, które przypominają lub nawiązują do faktycznych epizodów historycznych. Od zwykłej fikcji historycznej literaturę fantastyczną odróżnia pojawianie się w niej elementów znanych z legend, mitów i baśni – smoków, orków, herosów, magii i czarodziejów.

Taki typ literatury, fantastyki utrzymanej w konwencji mediewistycznej, został spopularyzowany w połowie XX wieku przez J.R.R. Tolkiena, twórcę kultowego Śródziemia, kontynentu, na którym rozgrywa się akcja kilku jego książek, z „Władcą Pierścieni” na czele. Tworzeniu i rozwijaniu swojego uniwersum Tolkien poświęcił przeszło 60 lat życia. Brytyjski pisarz odegrał ważną rolę w oswojeniu czytelników, przede wszystkim elit akademickich, z literaturą fantastyczną, która nie cieszyła się szacunkiem, była wręcz traktowana jak twórczość gorszego sortu. Profesjonalnym podejściem do kreowania świata przedstawionego Tolkien udowodnił, że historie, w których występują czarodzieje, orki i smoki, mogą nieść za sobą głębszy przekaz, a światy przedstawione mogą być pasjonujące i niezwykle skomplikowane.

W książkach poświęconych Śródziemiu widoczne są filologiczne fascynacje autora, pojawiają się w nich unikalne języki i spójna terminologia stworzone specjalnie na potrzeby fabularne. Większość motywów przedstawionych na kartach powieści, których akcja rozgrywa się w Śródziemiu – „Władcy Pierścieni”, „Hobbita” czy „Silmarillonu” – w dużym stopniu została zaczerpnięta z mitologii nordyckiej, a następnie zaadaptowana przez Tolkiena.

Martin i jego Westeros

Jednym z najgłośniejszych cykli drugiej połowy XX wieku, obok wspomnianego Władcy Pierścieni Tolkiena, niewątpliwie jest „Pieśń Lodu i Ognia” autorstwa G.R.R. Martina. Do tej pory ukazało się pięć części sagi, wydanych w Polsce w ośmiu tomach. Na jej podstawie powstał wysokobudżetowy serial HBO. Ramy czasowe scenariusza zdążyły wyprzedzić fabułę znaną z kart powieści. Nie wiadomo, czy Martin postanowi prowadzić w swojej serii osobną narrację, czy będzie kontynuował wątki zgodnie z przebiegiem produkcji telewizyjnej. Data wydania szóstego tomu, „Wichrów zimy”, ciągle jest przesuwana, co budzi w czytelnikach ogromne napięcie. Jest to jedna z najbardziej wyczekiwanych premier literackich XXI wieku, porównywana z oczekiwaniem na premiery poszczególnych tomów serii o Harrym Potterze.

Saga Martina przedstawia krainę podzieloną na siedem królestw, w których prym wiodą znamienite rody. Po śmierci króla Westeros, Roberta Baratheona, który w wyniku buntu lordów przejął od Targaryenów władzę nad zjednoczonymi królestwami, dochodzi do brutalnej walki o tron, w którą włączają się kandydaci ze wszystkich zakątków Westeros. Bohaterami są przedstawiciele różnych stronnictw, pierwszoosobowa narracja pozwala poznać mechanizmy, jakimi kierują się poszczególne postaci, których losy niejednokrotnie się przeplatają.

W swojej sadze Martin podobnie jak Tolkien przedstawił quasi-średniowieczny świat, w którym roi się od odniesień kulturowych do historii rzeczywistej. Westeros swoim kształtem i układem geograficznym do złudzenia przypomina połączone ze sobą wyspy – Wielką Brytanię i odwróconą do góry nogami Irlandię. A to jedynie wierzchołek góry lodowej nawiązań do europejskiego dziedzictwa, które miłośnicy prozy Martina starają się wykopywać, dzieląc się swoimi spostrzeżeniami na fanowskich portalach internetowych. Na potwierdzenie tezy, że pisarz garściami czerpie z historii powszechnej, wystarczy wspomnieć chociażby koncepcje chroniącego mieszkańców Westeros wielkiego Muru, północnej granicy Siedmiu Królestw.

Podobna konstrukcja, choć nie tak duża, istniała naprawdę. Wał Hadriana, wybudowany w pierwszej połowie II wieku, miał chronić przybyłych na Wyspy Brytyjskie kolonistów rzymskich przed najazdami barbarzyńców z północy. Kolejne widoczne gołym okiem odniesienie do anglosaskiego dziedzictwa to chociażby wykorzystanie istniejącej od V do X wieku Heptarchii, która była inspiracją do stworzenia idei Siedmiu Królestw.

Kroniki Amberu Rogera Zelaznego

Realia przedstawione w Kronikach Amberu, napisanych w latach siedemdziesiątych XX wieku przez Rogera Zelaznego, wykraczają poza schemat utarty przez takich pisarzy jak Tolkien czy Martin. Pojawia się w nich spora dawka science-fiction. W uniwersum Zelaznego istnieją dwa realne i unikatowe światy – Amber oraz Dworce Chaosu, reszta to Cienie, czyli nieskończona liczba odbić rzeczywistości, wśród których znajduje się między innymi Cień-Ziemia.

Stamtąd pochodzi główny bohater sagi, Corwin, który pewnego dnia pada ofiarą wypadku samochodowego, w skutek czego traci pamięć. Nie był to jednak przypadek, ktoś wyraźnie czyhał na jego życie. Dzięki determinacji w próbie odzyskania pamięci i ciągowi zdarzeń Corwin odkrywa tajemnicę – należy on do rodu władającego Amberem, potrafiącego również kontrolować inne alternatywne światy. Bohater rusza w międzywymiarową podróż, by odkryć, kto stoi za próbą odebrania mu życia.

Narratorem sagi jest Corwin. Zelazny z perspektywy pozbawionego pamięci bohatera odkrywa przed czytelnikami realia Amberu, mechanikę wykreowanego przez siebie świata oraz tajniki poruszania się między Cieniami. Poznawanie świata przypomina błądzenie we mgle. Corwin mimo setek lat spędzonych na Ziemi musi od nowa uczyć się zasad panujących w czasoprzestrzeni.

Morze drzazg – Joe Abercrombie

Kolejny godny uwagi świat fantasy został stworzony przez Joego Abercrombiego. Podobnie jak Westeros geograficznie zbliżone jest do Wielkiej Brytanii, tak rozstawienie terenów wokół Morza Drzazg do złudzenia przypomina inną część Europy – basen Morza Bałtyckiego. W skład serii wchodzą trzy tomy: „Pół Króla”, „Pół Świata” i „Pół Wojny”, w których miłośnicy fantastycznej kartografii doszukują się konotacji między miastami, rzekami i wyspami występującymi w książkach z prawdziwymi miejscami północno-wschodniej Europy.

Świat przedstawiony w powieściach Abercrombiego również przypomina ziemskie średniowiecze i urozmaicony jest przez występujące w nim elfy, smoki i herosów. Autor otwarcie przyznaje, że cykl przeznaczony jest głównie dla odbiorcy nastoletniego, ponieważ rzadziej niż w poprzednich jego książkach występują sceny brutalne czy erotyczne. Bohaterem serii jest Yarvi, kaleki syn króla Gettów.

Pewnego dnia, w wyniku napadu przybyszów z sąsiedniego królestwa, giną jego ojciec i starszy brat. Yarvi błyskawicznie zostaje mianowany władcą, a jedną z jego pierwszych decyzji w nowej roli jest eskapada na wroga w celu zemszczenia się na mordercach najbliższej rodziny. Niecieszący się dobrą reputacją król zostaje zdradzony i trafia do niewoli. Tak zapoczątkowana zostaje lawina wydarzeń, w której ofiary staje się katami i na odwrót. Niepełnosprawny Yarvi ujawnia różne oblicza swojej natury, także te mroczne. Okazuje się bohaterem o wątpliwym kodeksie moralnym. Dzięki stworzeniu postaci, które nie są czarno-białe, fantastyczne kreacje Abercrombiego nabierają autentyzmu.

Pratchett i Świat Dysku

Zmarły w 2015 roku brytyjski pisarz Terry Pratchett jest twórcą konsekwentnie rozbudowywanego, humorystycznego cyklu książek osadzonych w fikcyjnym Świecie Dysku. Wykreowany przez Pratchetta świat to wielki kontynent leżący na grzbietach czterech słoni stojących na skorupie wielkiego żółwia o imieniu A’Tuin, który przemierza wszechświat. Pisarz w doskonały sposób łączył świat fantastyczny z komizmem.

Na cykl rozpoczęty w 1983 roku składa się przeszło 40 tytułów, które sprzedały się w nakładzie ponad 80 milionów egzemplarzy. Wszystkim częściom nieodłącznie towarzyszą charakterystyczne ilustracje okładkowe. Rysunki Josha Kirby’ego (lata 1983-2001) i Paula Kidby’ego (2001-2016) wraz z tekstem Pratchetta tworzą zamkniętą całość, nadają charakterystyczną graficzną otoczkę cyklowi. Ich ilustracje budzą jednoznaczne skojarzenia ze Światem Dysku i nie da się ich pomylić.

Cykl Pratchetta, mimo że ulokowany na jednym kontynencie, jest bardzo zróżnicowany, ponieważ składają się na niego podcykle poświęcone konkretnym bohaterom. Jedną z głównych, najczęściej pojawiających się w Świecie Dysku postaci jest nieporadny, tchórzliwy, wiecznie wpadający w kłopoty czarodziej Rincewind, który występuje między innymi w pierwszych dwóch książkach otwierających cykl. Oprócz serii o Rincewindzie w uniwersum Świata Dysku powstały serie o Strażnikach Miejskich, Śmierci, Czarownicach z Lancre, poczmistrzu Moiście von Lipwigu oraz ciutludziach, z Tiffany Obolałą na pierwszym planie.

Pratchett w swoich książkach wykorzystuje i parodiuje motywy zaczerpnięte z popkultury, sztuki, świata sportu czy showbiznesu. Obśmiewa autorytety, ale przede wszystkim w krzywym zwierciadle przedstawia utarte wzorce i archetypy literackie. Tym samym ofiarą satyry stała się między innymi twórczość H.P. Lovecrafta, Ursuli Le Guin i Roberta Howarda, Szekspira, filmy Quentina Tarantino oraz muzyka zespołów metalowych. Mimo humorystycznego podejścia do pisania książek Pratchettowi udało się stworzyć konsekwentne, samodzielne uniwersum posiadające na całym świecie miliony fanów, na którego podstawie powstały komiksy, ekranizacje filmowe, gry komputerowe i planszowe.

Mimo, iż autor miał na swoim komputerze zalążki dziesięciu kolejnych książek osadzonych w Świecie Dysku, nie zostaną one przez nikogo dokończone ani wydane. 25 sierpnia dyski, na których znajdowały się pliki ze szkicami kolejnych części zostały, zgodnie z wolą pisarza, przejechane przez 6,5 tonowy walec parowy. 

Kuba Krasny

O autorze

Miłośnik literatury pięknej uzależniony od koncertów i festiwali.
Chciałby robić tysiąc rzeczy na raz, jednak na drodze do spełnienia stoi jego największy wróg – czas.

Rocznik 94. Redaktor Xięgarni.pl, All in University, kiedyś związany z Valkirią Network. Student Zarządzania Kulturą i Mediami UJ.

Najbardziej lubi poznawać, rozmawiać i przebywać z ludźmi, którzy go inspirują.

Artykuł Woblink Travel: Literacki przewodnik poza mapę cz. II pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Pozaziemską przygodę zaczynamy od polskich autorów. Z racji niedawnej premiery biografii na pierwszy ogień idzie Stanisław Lem. Niewątpliwie krakowski pisarz był, jest i jeszcze długo będzie najmocniejszym polskim akcentem na światowej scenie science-fiction. Już same statystyki wprawiają w zawrót głowy. Jego książki sprzedały się na świecie w ponad trzydziestu milionach egzemplarzy. W samej Polsce, w przeciągu ostatnich dziesięciu lat, książki Lema rozeszły się w nakładzie przeszło miliona sztuk i nadal drukowane są ich reedycje. Popularności autorowi dodają chociażby celebrowane co roku w rodzinnym mieście urodziny czy seria koszulek łódzkiej firmy Pan Tu Nie Stał (stworzona w hołdzie pisarzowi), które przyczyniają się do tego, by szybko o nim nie zapomniano.

Pomysły pojawiające się na kartach powieści Lema wydają się z perspektywy czasu prorocze..Krakowski pisarz przewidział wiele współczesnych rozwiązań technologicznych. Sztandarowym i najczęściej przytaczanym przykładem jest fragment „Powrotu z gwiazd”, w którym opisał działanie mechanizmu znanego współcześnie jako czytnik ebooków.

Lem, Powrót z gwiazd.
Trochę dziwnie przeczytać to na Kindlu.. #futureisnow pic.twitter.com/4bdWroEVBt

— anna wittenberg (@annawitten) May 20, 2016

Geniusz Lema polegał głównie na tym, że nie miał wykształcenia technicznego. Większość pomysłów narodziła się w jego głowie na podstawie analizy danych zaczerpniętych z literatury, prasy, telewizji, rozmów z uczonymi oraz śledzenia naukowych trendów. Poza tym miał bardzo dobry zmysł socjologiczny – dzięki temu również niektóre jego prognozy społeczne mają swoje odzwierciedlenie we współczesnej rzeczywistości. Kto wie, może za kilka lat odkryjemy kolejne trafne proroctwa Lema, które dziś wydają się być niemożliwe do spełnienia?

Jego najgłośniejszą książką jest „Solaris”, w której główny bohater, psycholog Kris Kelvin, leci na tytułową planetę, gdzie doświadcza spotkania z obcą formą inteligencji – tajemniczym cytoplazmatycznym oceanem. Ponadto doświadcza paranormalnych wizji, spotyka swoją żonę, która na ziemi targnęła się na swoje życie, a naukowcy wokół niego zachowują się jakby byli obłąkani. Kelvin traci rozeznanie w tym, co jest realne, a co jest wytworem jego wyobraźni. Mimo usilnych starań nie jest w stanie w żaden sposób zbadać i opisać myślącego oceanu. Dopada go także świadomość, że nie jest w stanie wyrwać się więziom, jakie łączą go z Ziemią. Powszechnie uznaje się, że obca forma inteligencji przedstawiona przez Lema jest jedną z najlepszych, jakie kiedykolwiek pojawiły się na kartach powieści science-fiction.

Lem zyskał tak wielkie uznanie, że jego nazwiskiem została nazwana jedna z planetoid z głównego pasa asteroid okrążających Słońce. Również pierwszy polski satelita, wystrzelony 21 listopada 2013 roku nazwany został na cześć wybitnego pisarza Jego książki doczekały się również wielu wysokobudżetowych adaptacji. W 2002 roku ukazał się film „Solaris” w reżyserii Stevena Soderbergha, z Georgem Clooney’em w roli głównej. 30 lat wcześniej na ekranach kin wyświetlany był „Solaris” radzieckiej produkcji, w reżyserii Adrieja Tarkowskiego. O adaptacjach filmowych prozy Lema ponownie stało się głośno w 2013 roku, gdy światło dzienne ujrzał „Kongres” Ariego Folmana, zrealizowany na podstawie „Kongresu futurologicznego”.

Jacek Dukaj – następca Lema?

Kolejnego pisarza łączy z Lemem bardzo wiele, i nie chodzi tylko o gatunek i tematykę, wokół których krążą ich dzieła. Zarówno Lem, jak i przywołany tu Jacek Dukaj, z wielką dbałością podchodzą do tworzenia fikcyjnego świata przedstawionego, często opartego na konkretnym systemie prawnym, posiadającego swoją wyrobioną terminologię, geografię, a nawet grawitację. Szczególną rolę w ich książkach odgrywa także język, obaj pisarze znani są z tworzenia neologizmów i skomplikowanych terminów, naśladujących styl naukowy. Wyraźnie różni ich wiek, a co za tym idzie, czas powstawania powieści, Dukaj jest zdecydowanie lepiej zaznajomiony ze współczesnym społeczeństwem, mechanizmami, które panują w naszej przestrzeni zarówno publicznej, jak i wirtualnej. Nie ma w tym nic dziwnego, ponieważ pod koniec XXI wieku nastąpił największy skok technologiczny istotny dla drogi, jaką podąża fantastyka naukowa.

Dukaj w swoich książkach podejmuje tematy niejasnej, niebezpiecznej przyszłości, postpamięci, biomechaniki, ludzkiej świadomości i podświadomości oraz konfliktów na linii człowiek-maszyna. Na początek przygody z jego twórczością najlepszy będzie zbiór opowiadań „W kraju niewiernych”, w którym autor daje popis swoich możliwości literackich, prezentuje bogaty zasób słownictwa, a co najważniejsze różnorodnych, mniej i bardziej brutalnych, wizji przyszłości. W tomie znajduje się opowiadanie „Ziemia Chrystusa”, w którym ludzie znajdują sposób na przemieszczanie się między alternatywnymi wersjami naszej codzienności na Ziemi. Z czasem mieszkańcy różnych wariantów naszej planety zaczynają ze sobą rywalizować. Kolejnym godnym uwagi opowiadaniem w tomie jest „Katedra”, któremu animowana adaptacja w reżyserii Tomka Bagińskiego, nominowana do Oscara, przyniosła ogromną popularność. Warto oglądanie krótkometrażowej produkcji poprzedzić lekturą opowiadania. Do tytułowej świątyni, wzniesionej z żywokrystu na cześć Izmira, przybywa ksiądz Lavone w celu potwierdzenia cudów, jakie rzekomo mają miejsce w jej wnętrzu. „Katedra” jest trudna w odbiorze, głównie przez język, jakim posługuje się Dukaj – pełno tu terminów, które na co dzień nie funkcjonują w naszym języku.

„Czy androidy śnią o elektrycznych owcach?”

Przy okazji wspominania Stanisława Lema nie można nie wspomnieć Philipa K. Dicka, ponieważ obu panów łączy nie tylko literatura. Obaj pisarze wielokrotnie byli ze sobą porównywani w kontekście podobnej tematyki tworzonych książek, poruszanych kwestii i futurologicznych wizji zawartych w swoich utworach. Co jednak ważniejsze, Dick był przekonany, że Lem to tak naprawdę szeroko zakrojony projekt radzieckiego wywiadu. Uzależniony od leków, alkoholu i narkotyków Dick argumentował swoją paranoiczną tezę różnorodnością tematyczną prozy Stanisława Lema, podejrzeniem ukrytych w niej przekazów oraz słowiańskim pochodzeniem pisarza. Dick oskarżał polskiego pisarza o współpracę z KGB i szerzenie radzieckiej propagandy, Był święcie przekonany o swojej racji – w sprawie Lema kontaktował się nawet z amerykańskimi służbami specjalnymi.

Co zaś tyczy się samej twórczości Dicka trzeba przyznać, że w monumentalny sposób przyczynił się do rozwoju gatunku science fiction i utarł ścieżki dla swoich kontynuatorów i adaptatorów. Mimo ogromnego talentu pisarz osiągnął stabilność finansową dopiero u schyłku życia – największą popularność przyniosły mu powieści „Człowiek z Wysokiego Zamku” i „Czy androidy śnią o elektrycznych owcach?”. Na podstawie drugiej z nich, w 1982 roku, nakręcony został kultowy film „Blade runner” w reżyserii Ridleya Scotta. W październiku 2017 roku na ekrany kin na całym świecie ma trafić długo wyczekiwana kontynuacja – „Blade runner 2049” w reżyserii Denisa Villeneuve’a, a w roli Ricka Deckarda ponownie ma wystąpić Harrison Ford.

„Czy androidy śnią o elektrycznych owcach?” to post-apokaliptyczna opowieść o koegzystencji robotów i ludzi na Ziemi, gdzie społeczeństwo trapione konsekwencjami konfliktów nuklearnych zostało podzielone na kategorie. Ludzie gorszej kasty poddawani są sterylizacji i mają zakaz emigracji. Dick przedstawił jeden dzień z życia Ricka Deckarda, który poluje na organiczne androidy uciekające z innych planet po zabiciu swojego ziemskiego właściciela. Książka szybko stała się bestsellerem, a dzięki fantastycznej ekranizacji osiągnęła status legendarnej powieści science fiction, do której pisząc książkę w podobnej konwencji, trudno się nie odwoływać.

Frank Herbert – gigant fantastyki

Frank Herbert to największe nazwisko w tym towarzystwie. Amerykański pisarz uznawany jest za jednego z pionierów światowej fantastyki naukowej. Doceniany był przede wszystkim za to, że w każdej swojej książce poruszał ważne tematy egzystencjalne, podejmował wątki polityczne, ekologiczne, filozoficzne, a nawet metafizyczne. Na karty książek przelewał doświadczenie ze swojego bogatego życia, w czasie którego zajmował się dziennikarstwem, służbą w marynarce wojennej, techniką filmową oraz degustacją wina i poławianiem małż. Na dodatek miał ukończone studia biologiczne, dlatego jego powieści obfitowały w soczyste opisy natury i mechanizmów przyrody.

Jego najbardziej znany cykl otwiera książka „Diuna”, która ukazała się w 1965 roku. Ostatecznie na serię „Kroniki Diuny” złożyło się kilkanaście opasłych tomów, jednak tylko sześć jest autorstwa Herberta – resztę napisali jego syn Brian, spadkobierca i kontynuator myśli ojca, oraz pisarz Kevin J. Anderson. Istnieją dwie propozycje poznawania świata Diuny, jedna chronologiczna, według daty publikacji poszczególnych części, druga zaś oparta o bieg wydarzeń uniwersum. Fabuła niektórych książek napisanych po śmierci Herberta rozgrywa się chronologicznie przed oryginalną sagą. Druga ścieżka jest o tyle ryzykowna, że może odebrać przyjemność poznawania wątków, które duet Herbert i Anderson rozwinęli bardziej szczegółowo od ich oryginalnego twórcy. Za swoją pracę Herbert był wielokrotnie nagradzany najważniejszymi nagrodami świata fantasy i science-fiction – na swoim koncie miał między innymi statuetki Nebuli i Hugo. Na podstawie jego prozy powstały liczne miniseriale, gry komputerowe, planszowe i adaptacje filmowe, z ekranizacją w reżyserii Davida Lyncha na czele.

Cykl rozpoczynaj „Diuna” – na tytułowej, pustynnej planecie Diunie (Arrakis) znajduje się potężne źródło melanżu, jednego z najcenniejszych surowców dostępnych w uniwersum. Wytwarzany on jest dzięki żyjącym w piaskach pustyni czerwiom. Prawowici lennicy Diuny, Atrydzi, zostają ofiarami przewrotu dokonanego przez Harkonnenów. Ich przywódca w niekontrolowany sposób eksploatuje złoża melanżu, dzięki czemu rośnie w siłę. Wraz z pomocą koczowniczych Fremenów Atrydzi próbują przywrócić ład na planecie przejętej przez wojska imperialne. W sadze Herberta zarówno w warstwie fabularnej, jak i nomenklaturze wyraźne są nawiązania zarówno do zachodniej kultury i mitologii, jak i filozofii Wschodu oraz islamu. Nawiązania do tradycji arabskiej silnie widoczne są w opisach ludności zamieszkującej pustynne odludzia Diuny. Herbert przetarł szlaki wszystkim późniejszym autorom ambitnej literatury fantastycznonaukowej.

Czy Cixin Liu dorówna największym?

Ryzykowne może wydawać się umieszczanie obok takich pisarzy jak Lem czy Dick nazwiska chińskiego autora Cixin Liu, który polskim czytelnikom nie jest jeszcze szerzej znany. Głównym powodem tego wyboru jest porównywanie przez krytyków jego bestsellerowej trylogii „Wspomnienie o przeszłości Ziemi” do „Diuny” Franka Herberta. Jest to najgłośniejszy literacki fenomen chińskiej literatury od czasu sukcesu Mo Yana. Liu za pierwszy tom serii został uhonorowany amerykańską nagrodą Hugo dla najlepszej powieści fantastycznej w 2015 roku. „Problem trzech ciał” szturmem podbił światowy rynek wydawniczy, a o książce wypowiadało się wielu znanych ludzi, między innymi były prezydent Stanów Zjednoczonych Barack Obama.

Fabuła cyklu utkana jest wokół serii tajemniczych samobójstw dokonywanych przez wybitnych fizyków. Zbrodnie zgrywają się w czasie z odkryciem eksperymentu naukowego rozpoczętego jeszcze za czasów rządów Mao, który prowadzi do zagadkowej wirtualnej gry „Trzy ciała”. Jej najważniejszym celem jest ocalenie ludzkości przed oddziaływaniem grawitacyjnym trzech słońc. Szybko okazuje się, że świat gry wcale nie jest wirtualny. W konsekwencji działań mających odkryć wszystkie tajemnice dochodzi do kontaktu ludzi z przybyszami z obcej cywilizacji Trisolaran, którzy dzięki zaawansowanej technologii, wyprzedzającej o setki lat tę dostępną na Ziemi, są w stanie kontrolować i spowalniać rozwój na naszej planecie.

Dużym atutem pisarza jest wykształcenie. Cixin Liu posiada tytuł inżyniera i może pochwalić się dużym doświadczeniem wyniesionym z wieloletniej pracy w elektrowni. Czy osiągnie taki sukces jak wyżej wymienieni pisarze? Na pewno do tego celu przybliżyłaby go wysokobudżetowa adaptacja filmowa.

Więcej nadprzyrodzonych doznań w kolejnej odsłonie pozaziemskiego przewodnika literackiego.

Artykuł Woblink Travel: Literacki przewodnik poza mapę cz. I pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Algieria

Najdalej wysuniętym na Zachód krajem w tej odsłonie przewodnika jest Algieria. Tym razem przedstawiamy sylwetkę pisarza Yasminy Khadry, tak naprawdę nazywającego się Mohammed Moulessehoul. Autor przybrał jako pseudonim imiona swojej żony. Zabieg ten miał na celu ukrycie się przed cenzurą wojskową, by móc swobodnie pisać w czasie wojny domowej w kraju. Obecnie mieszka i pracuje we Francji, w 2007 roku został dyrektorem Algierskiego Centrum Kultury w Paryżu. O pisarzu zrobiło się głośno w listopadzie 2013 roku, gdy zgłosił swoją kandydaturę na urząd prezydenta Algierii.

Yasmina Khadra jako jeden z niewielu rodzimych pisarzy podejmuje w swoich powieściach tematy przemocy i wyjątkowego okrucieństwa pojawiających się w Algierii, zarówno w czasie wojny, jak i podczas względnego pokoju. W „Afrykańskim równaniu” przedstawia postać doktora Krausmanna, który po przeżyciu rodzinnej tragedii postanawia wyruszyć w oczyszczającą podróż, by stłumić rozdzierający go smutek. Jednak już na początku podróży, u wybrzeży Somalii, jego statek zostaje napadnięty przez bandę lokalnych piratów, wyprawa, która miała być lekarstwem, szybko zamienia się w truciznę. Wraz ze swoim przyjacielem trafiają do niewoli, gdzie poddawani są potwornym torturom.

Drugim wartym uwagi pisarzem algierskim jest Boualem Sansal, który podobnie jak Michel Houellebecq w „Uległości” przedstawia ponurą wizję rzeczywistości zdominowanej przez islamski radykalizm. W jego książce „2084. Koniec świata” mamy do czynienia z Abistanem, teokratycznym państwem bez swobody myśli i słowa. Oficjalnym rozporządzeniem władz Abistanu jest ustanowienie powszechnej szczęśliwości w cieniu jednego Boga, a dzięki rozwniętemu systemowi kontroli społeczeństwa łatwo identyfikowane są jednostki nie zgadzające się z reżimem. Książka jest manifestem przeciwko coraz bardziej konserwatywnej ścieżce, jaką kroczą niektóre kraje islamskie, oraz ostrzeżeniem przed tym, do czego mogą prowadzić ekstremizmy.

Izrael

Rodzice Amosa Oza, Arie Klausner i Fania Mussman, wyemigrowali z Wilna i Równego do Jerozolimy zaraz przed wybuchem II wojny światowej. Amos Klausner urodził się w maju 1939 roku, wychował się w kibucu, gdzie mieszkał, z przerwą na naukę na uniwersytecie, do roku 1986. O pisarzu z roku na rok coraz poważniej mówi się jako potencjalnym przyszłym laureacie literackiej Nagrody Nobla. Oz jest najczęściej tłumaczonym i najchętniej kupowanym pisarzem pochodzącym z Izraela.

W przewodniku przedstawiamy „Judasza”, jedną z najświeższych, a zarazem najbardziej dojrzałych książek Amosa Oza. Po tytule nietrudno wywnioskować, że jednym z tematów przewodnich jest motyw zdrady. Student Uniwersytetu Hebrajskiego, Szmuel, przerywa studia i na zimę trafia pod dach starszego, niepełnosprawnego mężczyzny, którym zajmuje się w celach zarobkowych. W czasie pobytu Szmuel codziennie dyskutuje ze swoim podopiecznym o życiu, sensie wojen, religii, losie narodu żydowskiego i postaci Judasza, która zdaniem Szmuela odegrała niezwykle istotną rolę w dziejach zarówno Żydów, jak i chrześcijan. Z czasem okazuje się, że gospodarz Szmuela skrywa tajemnicę. Amos Oz wciąga czytelnika w świat tajemnic, tłumionych emocji, pragnień i niespełnionych ambicji.

Turcja

Orhan Pamuk, jeden z najwybitniejszych żyjących pisarzy, jest wielkim piewcą swojego rodzinnego miasta, większość jego książek rozgrywa się na ulicach Stambułu. Nieraz metropolia wysuwa się w nich na pierwszy plan, przyćmiewając swym blaskiem głównych bohaterów. W jego dorobku literackim znajduje się nawet autobiograficzna książka, w całości poświęcona przeszłości oraz historii największego i najludniejszego miasta Turcji. Proza Pamuka silnie nacechowana jest tradycyjnym podejściem do pisania w stylu Dostojewskiego, Nabokova i Flauberta, których pisarz uważa za swoich literackich przewodników, w swoich wykładach często się do nich odwołuje.

Szczególnie polecamy najnowszą powieść tureckiego noblisty, której akcja osadzona jest w latach osiemdziesiątych XX wieku. „Rudowłosa” to opowieść o „paniczu” Cemie, który pomaga mistrzowi Mahmutowi przy budowie studni na przedmieściach Stambułu. Dwójka bohaterów podczas wspólnego wykopywania ziemi nawiązuje rodzinną relację, opowiada sobie różne historie, a sposób, w jaki przekazują sobie opowieści, podkreśla różnice, jakie ich dzielą. W trakcie prac nad studnią młody Cem zakochuje się w tytułowej Rudowłosej, przebywającej w okolicy członkini objazdowego teatru. Platoniczna miłość doprowadzi do tragedii, która za chłopakiem będzie jak cień podążać przez wiele lat. Pamuk po raz kolejny oddaje rolę narratora młodemu chłopakowi, podobnie było w przypadku poprzedniej opasłej powieści Turka pod tytułem „Dziwna myśl w mojej głowie”.

Warto dodać, że Orhan Pamuk był jednym z najważniejszych gości wszystkich dotychczasowych edycji krakowskiego Festivalu Conrada. Nagrodzony w 2006 roku literacką Nagrodą Nobla turecki pisarz spotkał się z czytelnikami 24 października 2012 roku w Auditorium Maximum Uniwersytetu Jagiellońskiego, gdzie opowiadał głównie o jednej ze swoich najbardziej znanych książek „Muzeum niewinności” oraz zbiorze wykładów i esejów pt. „Inne kolory”, którego premiera zbiegła się z datą wizyty w Krakowie.

Armenia

Kolejny przystanek podróży po krajach orientalnych wydaje się być najmroczniejszy i najsmutniejszy. Akcja powieści Mariam Petroysan, armeńskiej pisarki, malarki i autorki komiksów, dzieje się w starym Domu, znajdującym się na przedmieściach nieznanego miasta, do którego trafiają niepełnosprawne dzieci, często pozbawione kończyn, ułomne. Opuszczone przez rodziców zdane są tylko na siebie. W Domu mają jednak zapewnioną dobrą opiekę zdrowotną, warunki lepsze niż poza jego murami i dzięki temu nie czują potrzeby powrotu do „normalnej” rzeczywistości. Po osiągnięciu pełnoletności zmuszeni są opuścić przytułek. Wielu „pacjentów” nie jest w stanie poradzić sobie z wizją opuszczenia Domu, wpadają w depresję, popełniają samobójstwa albo z frustracji dopuszczają się potwornych czynów. Mieszkańcy Domu tworzą swoją własną społeczność, alterantywną wersję tego, jak powinna wyglądać rzeczywistość, Ci, którym nie udaje się znaleźć towarzystwa, posiłkują się magią. „Dom, w którym… (zatrzymał się czas)” to jedna z najważniejszych rosyjskojęzycznych książek ostatnich lat. Do tej pory jest to jedyna powieść Petrosyan, która ukazała się w Polsce.

Azerbejdżan

Azerbejdżański pisarz Czingiz Abdułłajew nie jest szerzej znany polskim czytelnikom, ponieważ na naszym rynku pojawiła się do tej pory tylko jedna jego powieść. Jest to pierwsza część cyklu opowiadającego o superagencie Drongo, któremu Abdułłajew poświęcił już przeszło sto (!) książek. Jego powieści zostały przetłumaczone na trzydzieści (!) języków i sprzedały się na świecie w nakładzie kilkudziesięciu milionów egzemplarzy. Oprócz pisania książek Abdułłajew zajmuje się tworzeniem scenariuszy, których na swoim koncie ma już ponad sześćdziesiąt.

W pierwszej części serii przygód, „Podróży do Transylwanii”, znany na całym świecie superagent Drongo trafia do Rumunii, gdzie bierze udział w międzynarodowej konferencji. Już pierwszego dnia wielu dyplomatów otrzymuje listy z pogróżkami, w których znajdują się także ostrzeżenia przed duchem hrabiego Drakuli. Dopiero gdy znalezione zostają zwłoki dwóch osób, agent Drongo wkracza do akcji. „Podróż do Transylwanii” ukazała się w 2016 roku w Polsce nakładem wydawnictwa Rebis, w tym samym roku autor był gościem warszawskich Targów Książki. Czy doczekamy się kolejnych przygód agenta Drongo?

Afganistan

Pochodzący z Afganistanu Khaled Hosseini, mimo że na co dzień mieszka w Stanach Zjednoczonych, tworzy swoje powieści w oparciu o wspomnienia z życia w Kabulu. W wieku 11 lat przeprowadził się z rodziną do Paryża, tam wraz z ojcem pracującym jako dyplomata spędził 4 lata, by ostatecznie osiedlić się w USA. Jego debiutancka powieść wydana w 2003 roku okazała się ogromnym sukcesem. „Chłopiec z latawcem” to historia Amira, chłopca, którego zjadają wyrzuty sumienia. Nawiedzają go demony z przeszłości, wspomina sytuację, gdy w latach siedemdziesiątych, czasach młodości, nie postawił się w obronie dręczonego kolegi, w potworny sposób poniżanego. Po latach ma szansę na zadośćuczynienie, musi jednak postawić na szali swoje życie, gdyż sytuacja wymaga powrotu do rządzonego przez talibów Kabulu.

Indie

W kontekście literatury hinduskiej najczęściej pada nazwisko Salmana Rushdiego. Jednak o nim pisaliśmy już przy okazji przewodnika po Wielkiej Brytanii, gdzie wspomniany był jako literacki przedstawiciel krajów postkolonialnych.

W pierwszej kolejności wypada przedstawić postać Rabindrantha Tagore. Jest to na razie jedyny laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury pochodzący z Indii oraz pierwszy uhonorowany tą nagrodą pisarz z Azji. Zajmował się głównie poezją, tworzył także opowiadania. Był pedagogiem, filozofem, kompozytorem i malarzem. Udzielał się też jako działacz pokojowy. Nagrodę Nobla otrzymał w 1913 roku, gdy Indie były jeszcze pod protekcją Imperium Brytyjskiego, za „pełne głębokiego uczucia” wiersze.

Naszą propozycją są „Głodne kamienie”, czyli zbiór dwudziestu jeden krótkich opowiadań, z których większość została napisana w formie monologów. Tagore przedstawia postaci z różnych klas społecznych, trudniących się różnymi zawodami na tle indyjskiego społeczeństwa. Z dużą dozą poczucia humoru opisuje indyjską rzeczywistość.

Chiny

Rok temu nakładem wydawnictwa Znak ukazała się na naszym rynku wydawniczym książka niezwykle popularnej w Azji pisarki Tie Ning. „Kobiety w kąpieli” to po części autobiograficzna historia o kilku dojrzałych kobietach, które chcą dokonać ważnych zmian w swoim życiu, ale na przeszkodzie stoi rzeczywistość. Jedną z bohaterek łączą relacje emocjonalne z dwoma mężczyznami, druga chce wyrwać się z niemal niewolniczej pracy w fabryce, kolejna chce otworzyć swój biznes gastronomiczny. Ning próbuje ukazać płynność zmian, mur, jaki czasem staje nawet przed najbardziej błahymi decyzjami.

Ning od 2006 roku jest prezydentem Stowarzyszenia Pisarzy Chińskich. Oprócz pisania zajmuje się polityką, obecnie jest członkiem Komitetu Centralnego Komunistycznej Partii Chin. Być może jest to jeden z powodów, dla których nie osiągnęła szerokiego rozgłosu na Zachodzie.

Od czasów Mo Yana nie było tak głośno o chińskim pisarzu jak o Cixin Liu. Pierwszy tom jego trylogii „Wspomnienie o przeszłości Ziemi” pod tytułem „Problem trzech ciał” szturmem podbił światowy rynek wydawniczy, zgarniając w 2015 roku nagrodę Hugo dla najlepszej powieści fantastycznej. Książka szybko stała się bestsellerem w Stanach Zjednoczonych, a wypowiadał się o niej między innymi były prezydent Barack Obama.

Nić fabularna utkana jest wokół tajemniczych samobójstw wybitnych fizyków. Eksperyment z czasów rządów Mao w tajemniczy sposób prowadzi do wirtualnej gry „Trzy ciała”, w której najważniejszym celem jest próba ocalenia ludzkości przed oddziaływaniem grawitacyjnym trzech słońc. W Polsce nakładem wydawnictwa Rebis ukazały się już dwa tomy serii. Cykl porównywany jest do największych tytułów w historii literatury fantastyczno naukowej, w tym do „Diuny” Herberta.

Wietnam

Podobnie jak większość przedstawionych tutaj przykładów wietnamska literatura jest w Polsce praktycznie nieznana. Jedną z pisarek, której książka ukazała się w naszym kraju, jest Kim Thúy. Urodzona w Wietnamie w czasie wojny z Ameryką, w roku 1978, gdy miała 10 lat, emigrowała z rodzicami do Kanady. Thúy tworzy w języku francuskim, jednak pisane przez nią książki silnie odwołują się do kraju jej pochodzenia. W 2012 roku w Polsce pod szyldem Drzewa Babel ukazała się jej debiutancka powieść „Ru”. Jest to książka napisana na podstawie wspomnień wojny w Wietnamie. Historia została przedstawiona z perspektywy małej dziewczynki, która w tłumie ludzi uciekających na łódkach (boat people) trafia do obozu uchodźców. „Ru” ukazuje piętno, jakie odciska wojna, oraz demitologizuje możliwość bezwzględnego osiągnięcia szczęścia po ucieczce z ogarniętego konfliktem rodzinnego kraju.

Współczesna Japonia

W opisie prozy Harukiego Murakamiego recenzenci do granic możliwości wykorzystali termin „realizmu magicznego”. To określenie stało się łatką, która towarzyszy większości broszur, blurbów i tekstów podejmujących temat twórczości Japończyka. Co najciekawsze nie wydaje się, że można trafniej scharakteryzować jego prozę. W większości jego książek, silnie osadzonych w rzeczywistości, pojawiają się elementy należące do świata, no właśnie… magicznego. Wątki oniryczne łączą się w nich z jawą, czasem czytelnik nie wie, co stało się naprawdę, a co było wytworem fantazji jednego z zagubionych bohaterów.

Większość swoich książek Murakami opiera na doświadczeniach ze swojego życia prywatnego, wplata w fabuły swoje zainteresowania i pasje, znany jest z wykorzystywania podobnych motywów, przez co już po lekturze jednej książki można śmiało stwierdzić, czy jego prozę się kocha czy nie. Stałym motywem jego opowieści jest towarzysząca bohaterom muzyka – jazzowa, klasyczna, Beatlesi i inne zespoły ery flower power. Jego postaci odwiedzają malutkie bary, w których można posłuchać muzyki z winyli. Dręczą ich trudne relacje, zawiłe romanse i niejasne konotacje rodzinne. Buntują się, często podróżując pociągiem, rozmyślają o sensie życia.

Cesarz japońskiego kryminału wreszcie w Polsce. „Przeczucie” to pierwsza książka Tetsuyi Hondy, która ukaże się w naszym kraju. Jest to też pierwsza część cyklu z komisarzem Reiko Himekawą w roli głównej. Do tej pory książki Hondy rozeszły się w Japonii w nakładzie przeszło 4 milionów egzemplarzy.

W niezwykle czystym Tokio, w worku na śmieci koło żywopłotu znalezione zostaje brutalnie poranione ciało. Najgorsze w tym wszystkim jest to, że największe obrażenia zostały zadane już po śmierci. To okazało się jedynie preludium. Zaczęło się pojawiać coraz więcej ciał, wszystkie w podobnym lub jeszcze gorszym stanie. Śledztwo przejmuje komisarz Reiko Himekawa, która zmuszona zostaje do pracy z nienawidzącym jej Katsumatą. Dla Reiko sprawa okaże się mieć niebagatelne znaczenie, nie tylko dla bliskiej, ale również odległej przyszłości.

O autorze

Miłośnik literatury pięknej uzależniony od koncertów i festiwali.
Chciałby robić tysiąc rzeczy na raz, jednak na drodze do spełnienia stoi jego największy wróg – czas.

Rocznik 94. Redaktor Xięgarni.pl, All in University, kiedyś związany z Valkirią Network. Student Zarządzania Kulturą i Mediami UJ.

Najbardziej lubi poznawać, rozmawiać i przebywać z ludźmi, którzy go inspirują.

Artykuł Woblink Travel: Literacki przewodnik po krajach orientalnych cz. II pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Do odważnych (kobiet) świat należy

W kontekście zderzenia człowieka Zachodu ze wschodnią kulturą warto sięgnąć po jedną z książek Marzeny Filipczak, która udowadnia, że kobieta z Europy może samotnie podróżować po pozornie najniebezpieczniejszych obszarach świata. Autorka za grosze (dosłownie!) potrafi polecieć do najdalszych zakątków świata, a następnie relacjonować przeżycia stamtąd w swoich książkach. W kontekście orientalnego przewodnika literackiego godną polecenia pozycją jest „Między światami”, w której Filipczak przedstawia podróż przez Osetię Południową, Kurdystan, Kałmucję, Turkmenistan i inne interesujące tereny Azji. Po drodze tanimi liniami kolejowymi, autostopami czy pieszo doznaje niesamowitej uprzejmości tubylców, poznaje kultury odwiedzanych krajów, trafia na wystawne wesela, uczestniczy w lokalnych obrzędach i świętach. Jej pierwsza publikacja „Jadę sobie. Azja. Przewodnik dla podróżujących kobiet” była konsekwencją najważniejszej decyzji jej życia – pewnego dnia postanowiła porzucić fach dziennikarki, wyruszyła w podróż i postanowiła, że pokaże innym, jak odważna może być kobieta.

Indie zbuntowane

Indie z miliardem czterystoma milionami mieszkańców są drugim na świecie krajem pod względem liczby ludności. Jest to również jeden z największych krajów świata. Mieszkańcy Indii posługują się kilkudziesięcioma językami, w tym kilkunastoma odmianami samego hindi w zależności od dystryktu. Jest to również kraj o najbardziej widocznych nierównościach społecznych, w której żyje zarówno wielu miliarderów, jak i ogromny procent ludzi bez dostępu do pitnej wody i podstawowej ilości żywności. Nic dziwnego, że książka napisana przez trynidadzkiego laureata literackiej Nagrody Nobla Vidiadhara Surajprasada Naipaula ma przeszło sześćset stron zapisanych niewielką czcionką. Autor tworzy niesamowitą panoramę hinduskiego społeczeństwa, ukazuje wielkomiejski zgiełk i przepych oraz nędzę ludzi umierających z głodu. Naipaul w swoim dzienniku rozkłada na czynniki pierwsze problemy nierówności społecznych, funkcjonowania kast, klanów i klas. Oddając głos swoim rozmówcom, zrzucił z siebie odpowiedzialność za ewentualne przekręcenie historii, ona tutaj przemawia sama za siebie, głosem mieszkańców Indii. Naipaul przedstawił kraj, który bardzo chciałby być nowoczesny, otwarty i postępowy. Jednak brutalna rzeczywistość weryfikuje te marzenia.

Warto przypomnieć, że Naipaul był wielokrotnie wyróżniany i oprócz literackiej Nagrody Nobla otrzymał również nagrody T.S. Eliota, Man Bookera, Nagrodę im. Daviesa Coehna, a z rąk królowej Elżbiety II tytuł szlachecki.

W książce „Egipt: haram halal” Piotr Ibrahim Kalwas nie skupia się na dokładnym opisie kraju, nie zagłębia się w historię piramid czy faraonów. Mamy tu raczej do czynienia z rysem socjologicznym społeczeństwa. Publikacja podejmuje tematy tego, co zakazane przez obyczaje i religię. To jest główną osią fabularną, autor wiele pisze o podejściu Egipcjan do spraw seksualnych, spożywania alkoholu i innych używek, a także przeklinania. W krótkim reportażu stara się zarysować obraz Egiptu, który z jednej strony dąży do coraz większego ucywilizowania się, a z drugiej tkwi w religijno-konserwatywnym chaosie po nieudanej próbie rewolucji.

Orient w oczach zachodu

Henry Kissinger jest wybitnym amerykańskim politykiem, który piastował urzędy sekretarza stanu oraz doradcy ds. bezpieczeństwa narodowego w czasach rządów Richarda Nixona i Geralda Forda. Jest również laureatem Pokojowej Nagrody Nobla z roku 1973 za wkład w negocjacje podczas wojny w Wietnamie. Oprócz działań politycznych zajmuje się również pisaniem książek, w których opisuje porządek dyplomatyczny i ekonomiczny na świecie. W 2011 roku ukazała się jedna z jego najgłośniejszych publikacji – „O Chinach”. Kissinger podjął się opisania relacji na linii Chiny–Stany Zjednoczone, czyli dwóch największych gospodarek świata. Różnica między tymi państwami jest ogromna i nie chodzi tutaj o kontrast kontynentalny. Chiny to kolebka kulturowa, z kilkutysiącletnią tradycją imperialną, natomiast Stany Zjednoczone to kraj z niespełna trzystuletnią historią państwowości. Kissinger z pozycji uznanego specjalisty w dziedzinie polityki i ekonomii przedstawia sieć zależności, jakie łączą Chiny z resztą świata, oraz ich rolę we współczesnej globalnej gospodarce.

Wyznania gejszy

Wydana w 1997 roku książka „Wyznania gejszy” to debiutancka i do tej pory jedyna powieść amerykańskiego pisarza Arthura Goldena. Jest to opowieść powstała na kanwie prawdziwej historii jednej z najbardziej znanych gejsz w Japonii, która w bardzo młodym wieku osiągnęła sukces i szybko wyszła na najwyższe możliwe szczeble kariery. Mineko Iwasaki (przed rozpoczęciem nauki w szkole gejsz znana jako Masako Tanaka) w powieści Goldena nosi imię Sakamoto Chiyo. Mimo że książka stała się bestsellerem dodatkowego rozgłosu przysporzyła jej nagrodzona trzema Oscarami ekranizacja z 2005 roku, w reżyserii Roba Marshalla. Autor powieści, który z zamiłowania jest japonistą, był bardzo chwalony za niezwykłą dbałość o detale nie tylko historyczne, ale również specjalistyczne, gdyż w doskonały sposób opisał kulturę gejsz.

Japońskie kroniki

W wieku dwudziestu kilku lat szwajcarski pisarz Nicolas Bouvier wraz ze swoim przyjacielem Thierrym Vernetem wyruszył w podróż do Azji. Wyprawa przez Turcję, Iran i Afganistan ostatecznie skończyła się w Indiach przeszło dwuletnim pobytem w Cejlonie. Następnym przystankiem okazała się Japonia, do której Bouvier wielokrotnie wracał. „Kronika japońska” to zebrane w jednym tomie zapiski z dwóch wypraw do Kraju Kwitnącej Wiśni z 1964 i 1970 roku. W książce pojawiają się również odniesienia do pierwszego pobytu Bouviera w tamtym rejonie świata w roku 1956. Szwajcar wplata w swoje reporterskie opowieści opisy stanów psychicznych i rozważania filozoficzne, przez co jego książek nie można nazwać reportażami. Nie są to też książki, które można zaliczyć do nurtu literatury pięknej.

Minibook Islam

W dobie nasilających się na świecie ataków terrorystycznych, do których przyznają się organizacje muzułmańskie, zrozumienie Islamu wydaje się kluczowe i niezwykle potrzebne. Nie można wszystkich wyznawców Allaha stawiać w jednym szeregu z terrorystą deklarującym swoją wiarę w islam. Wielu ludzi w Europie nie ma nawet podstawowej wiedzy na temat tego wyznania, nie potrafi odróżnić sunnitów od szyitów, nie mówiąc już o świadomości tego, co zawdzięczamy jednej z trzech największych religii świata. Te elementarne informacje starają się ukazać polscy specjaliści zajmującymi się islamem. W minibooku, będącym zbiorem trzech krótkich tekstów, poruszone zostały tematy kontrowersji, obcości, różnic, historii, zasług, wad, zalet i ekstremizmów ideologicznych islamu. Na łamach naszego portalu pisaliśmy szczegółowo o tej publikacji, autor artykułu (Mikołaj Kołyszko) wyliczył, że na przeczytanie minibooka spokojnie wystarczy niespełna pół godziny.

Piesza wycieczka śladamy Barbura

Rory Stewart to bardzo ciekawa i inspirująca postać, w swoim życiu był politykiem, podróżnikiem, pisarzem i dyplomatą. Urodził się w 1973 roku w Hong-Kongu, gdzie na misji dyplomatycznej przebywał jego ojciec. Następnie z rodzicami przeniósł się do Malezji, by ostatecznie wrócić do ojczystej Szkocji. Stewart pobierał nauki w Balliol College, jednym z najbardziej prestiżowych kolegiów Oxfordu. Po studiach pracował jako dyplomata we Wschodnim Timorze, Indonezji, Iraku i Czarnogórze. Jednak najciekawsze w tym wszystkim jest to, że w 2000 roku postanowił zrobić sobie przerwę w karierze i wyruszył w pieszą podróż po Bliskim Wschodzie. Jego największą pasją są samotne podróże – kilka razy w roku wyrusza w ciekawe i trudno dostępne miejsca. W ciągu dwóch lat przeszedł ponad 9000 kilometrów.

Część przebiegu swojej podróży śladami cesarza Babura przedstawił w opasłej książce „Między miejscami. Z psem przez Afganistan”. Jego determinacja w trzymaniu się zasady pieszej podróży była tak wielka, że odcinki które zmuszony był przejechać jakimś środkiem transportu, następnego dnia pokonywał ponownie na nogach. Stewart przedstawia niesamowity obraz Afganistanu owładniętego konfliktami wewnętrznymi, w czasie interwencji wojsk amerykańskich, w którym nadal funkcjonują dystrykty, listy żelazne i słowne polecenia lokalnych hersztów. Rory Stewart swoją samotną podróż odbył przez miejsca niebezpieczne, pola minowe, zaśnieżone góry oraz zapomniane szlaki. Jedynym towarzyszem jego wędrówki był pies Babur, który mocno przyczynił się do uratowania mu życia.

Kolejowa seria Paula Theroux

Paul Theroux to amerykański pisarz pochodzenia włosko-francuskiego. Po ukończeniu fakultetów na trzech różnych uczelniach pracował w Malawi, następnie mieszkał w Ugandzie i Singapurze. W latach siedemdziesiątych z Wielkiej Brytanii, w której osiadł po tułaczce po świecie, postanowił przejechać pociągiem całą Azję w kierunku Japonii, a następnie wrócić do Europy inną trasą. Z tej wielomiesięcznej transkontynentalnej wędrówki narodziły się jego obszerne wspomnienia pt. „Wielki bazar kolejowy”. W książce autor przedstawia głównie różne niedogodności, przeciwności losu i wrogość tubylców, które spotkały go po drodze. Swój koncept tłumaczył sprzeciwem wobec panującego wtedy powszechnie tendencyjnego podejścia reportażystów do relacjonowania swoich podróży. Zarzucał im hurraoptymizm, brak obiektywizmu i tuszowanie negatywnych stron wypraw. W 2008 roku, po przeszło trzydziestu latach, Thereoux postanowił powtórzyć podróż i w formie eksperymentu porównać współczesną trasę z tą, którą przebył w przeszłości. Dzięki wydawnictwu Czarne możemy teraz zapoznać się z dwoma podobnymi reportażami, które łączą nazwisko autora i zbieżność tras, jednak istotny ślad odciska tutaj czas.

Mistyczne podróże śladami wróżbitów

Przebywający w Hongkongu wybitny reportażysta Tiziano Terzani został ostrzeżony przez lokalnego wróżbitę, że przez najbliższy rok jakakolwiek podróż samolotem może okazać się dla niego śmiertelnie niebezpieczna. Rok 1993 był dla niego niezwykle intensywny, w obawie przed spełnieniem się przepowiedni postanowił wyruszyć w podróż na własną rękę. Przemieszczał się głównie pociągami, ale też autostopem, pieszo i łodziami. W tej mistycznej podróży zdążył zwiedzić Birmę, Tajlandię, Wietnam, Kambodżę, Chiny i Monogolię, łącznie przemierzając parę tysięcy kilometrów. Istotnym elementem podróży było docieranie do szamanów, wróżbitów i znachorów, którzy pełnią ważne funkcje w lokalnych społecznościach. Zapis jego lądowych przepraw przez Azję to nie tylko piękna opowieść o drodze, ale również archiwum zanikających tradycji.

Okupacja w wersji modern

Bliski Wschód prawie cały czas był, jest i najprawdopodobniej długo jeszcze będzie ogarnięty konfliktami zbrojnymi. Napięcia religijne, wyprawy krzyżowe, wojny o surowce, wyścigi zbrojne, starcia etniczne, waśnie trzech wielkich religii to tylko część problemów, które na przestrzeni wieków uwidoczniły się w okolicach Strefy Gazy. Do tego wszystkiego doliczyć trzeba ingerowanie w lokalne sprawy rządów krajów z innych części świata, ze Stanami Zjednoczonymi na czele. Raja Shehadeh pisze o Palestynie, państwie, które formalnie nie istnieje – znajduje się w większości na terenie Izraela. W swojej książce opisuje losy Palestyńczyków, którzy traktowani są jak obywatele drugiej kategorii, upokarzani, poddawani represjom. Dla których przejazd między sąsiadującymi miastami jest skomplikowanym przedsięwzięciem, obarczonym dużym ryzykiem, łącznie z możliwością utraty życia. Raja Shehadeh zamieszkuje okupowany przez Izrael Ramallach. W swojej książce przedstawia miasto, na które negatywnie wpływają polityka i napięcia piętrzące się dookoła.

Chrześcijanie w Chinach?

Jednym z popularniejszych reportażystów z Dalekiego Wschodu w ostatnich latach jest Liao Yiwu – poeta, prozaik i dziennikarz, który po publikacji poematu o zamieszkach na Tiananmen trafił na cztery lata do chińskiego więzienia. Większość jego tekstów nie jest w jego ojczyźnie dopuszczona do dystrybucji. Obecnie mieszka i pracuje w Berlinie, gdzie wydaje swoje książki. W jednym z reportaży, które ukazały się w Polsce, Yiwu pisze o ciekawym paradoksie. Autor przedstawia historię tego, jak w okresie ostrego komunizmu i zeświecczenia państwa za panowania Mao Zedonga rozwijało się chrześcijaństwo.

Trudno jednoznacznie określić ilu chrześcijan żyje współcześnie w Chinach, niektóre źródła podają, że jest ich mniej niż jeden procent, niektóre, że liczba wyznawców rośnie i niedługo będzie ich prawie 3%. W porównaniu do całej populacji kraju jest to niewielka liczba, mowa jednak o kilkunastu milionach ludzi. Trzeba mieć na uwadze fakt, że chrześcijaństwo nie cieszy się poparciem komunistycznych władz. Parafie katolickie, będące w kontakcie z Watykanem, poddawane są szczególnej kontroli i represjonowane. W Chinach istnieje możliwość zapisania się do jednego z trzech oficjalnych Kościołów, jednak większość chrześcijan potajemnie kultywuje swoją wiarę, dlatego oficjalna liczba wyznawców jest tak trudna do obliczenia.

O autorze

Miłośnik literatury pięknej uzależniony od koncertów i festiwali.
Chciałby robić tysiąc rzeczy na raz, jednak na drodze do spełnienia stoi jego największy wróg – czas.

Rocznik 94. Redaktor Xięgarni.pl, All in University, kiedyś związany z Valkirią Network. Student Zarządzania Kulturą i Mediami UJ.

Najbardziej lubi poznawać, rozmawiać i przebywać z ludźmi, którzy go inspirują.

Artykuł Woblink Travel: Literacki przewodnik po krajach orientalnych cz. I pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Pisarze na Nobla!

Jak już pisaliśmy w poprzedniej edycji Woblink Travel, czterech afrykańskich autorów zdobyło tę najbardziej prestiżową nagrodę literacką. My skupimy się na dwóch z nich, ze względu na fakt, że są to wyjątkowi autorzy, ale także dlatego, że tylko oni są obecni na polskim rynku e-bookowym.

Ludzie Julya

Nadine Gordimer jest Południowoafrykanką żydowskiego pochodzenia. W roku 1981 opublikowała poruszającą opowieść „Ludzie Julya”. Jej akcja dzieje się w alternatywnej rzeczywistości, gdzie apartheid zakończył się poprzez wojnę domową wywołaną przez uciskaną ludność. W trakcie zamieszek w Soweto rodzina Smalesów, białych liberałów, ucieka do wioski swojego służącego, czarnoskórego Julya. Stopniowo tracą oni wszystkie atrybuty władzy: kluczyki do samochodów, pieniądze, wreszcie broń. Zaczynają zastanawiać się, czy ucieczka do buszu była ocaleniem czy pułapką. W końcu odkrywają też, że choć wydawało im się, że traktowali Julya dobrze, gdy był u nich na służbie, w rzeczywistości czuł się on przez nich poniżany. Atmosfera gęstnieje.

Mało kto tak doskonale odwzorował społeczne i psychologiczne następstwa apartheidu jak Gordimer. Oprócz literackiej Nagrody Nobla, która została jej przyznana w 1991 roku, otrzymała też prestiżową nagrodę Bookera. Zmarła 13 lipca 2014 roku w wieku 90 lat .

Coetzee poza schematem

John Maxwell Coetzee jest południowoafrykańskim pisarzem, który w swojej twórczości mierzy się z uniwersalnymi problemami ludzkiej natury i trudnymi kwestiami etyki. W Polsce największą popularnością cieszyły się takie jego powieści jak „Czekając na barbarzyńców” czy „Hańba”, jednak my chcemy zwrócić uwagę na inną, bardziej intymną publikację: korespondencję z amerykańskim pisarzem i scenarzystą, Paulem Asterem. Listy, które ci dwaj wielcy twórcy wymieniali w latach 2008–2011 pozwalają zupełnie inaczej spojrzeć na tych autorów i ich poglądy na temat ojcostwa, filozofii, kryzysu finansowego, sztuki czy… kazirodztwa. Zdecydowanie polecamy.

John Maxwell Coetzee, podobnie jak jego wspomniana wcześniej rodaczka, także jest laureatem nagrody Bookera – i to dwukrotnym (z roku 1983 i 1985).

RPA – ten niebezpieczny kraj

Republika Południowej Afryki to nie tylko kraj noblistów, ale też przestępczości, która gwałtownie wzrosła na skutek problemów gospodarczych. Być może dlatego kryminały Deona Meyera są tak realistyczne. Tess Gerritsen powiedziała kiedyś, że jego nazwisko na okładce książki jest „gwarancją kryminału w najlepszym stylu”.

W Polsce najpopularniejszą jego powieścią jest „Cape Town”. Opowiada o śledztwie prowadzonym przez dręczonego myślami samobójczymi policjanta Mata Jouberta. Przed laty jego żona, pracująca jako tajna agentka, zginęła na służbie. Jakby tego było mało, to właśnie jemu zostaje zlecone przeprowadzenie niezwykle skomplikowanego śledztwa przeciwko seryjnemu mordercy posługującemu się stuletnią niemiecką bronią.

Na podstawie tej książki powstał serial z międzynarodową obsadą, w którym zagrał polski aktor, Marcin Dorociński.

Gdy sługa boży chwyta za karabin

Sam Childers jest Amerykaninem, byłym członkiem gangu motocyklowego, niegdyś uzależnionym od heroiny i kokainy. Żył z ochraniania transakcji narkotykowych i podczas jednej z nich, na Florydzie, poznał striptizerkę Lynn. Szybko wzięli ślub i, co bardziej zaskakujące, obydwoje wkrótce się nawrócili. Childers do tego stopnia, że został pastorem i założył wspólnotę religijną w Pensylwanii.

Czemu o tym piszę? Co to ma wspólnego z Afryką?

Otóż w roku 1998 Sam za namową innego pastora udał się w swoją pierwszą podróż do Sudanu, gdzie jego życie było bezpośrednio zagrożone przez działania militarne tzw. Armii Bożego Oporu, znanej ze zbrodni wojennych .

Niedługo po tym wydarzeniu wraz żoną założył fundację „Angels of East Africa”. Zaczął prowadzić sierocińce w Afryce. Ponieważ północna Uganda i południowy Sudan są regionami wyjątkowo niespokojnymi, nieraz musiał stawać w obronie dzieci z karabinem maszynowym w rękach.

Autobiografia Sama Childersa została zekranizowana w filmie „Kaznodzieja z karabinem” w reżyserii Marca Forstera.

Arabska Afryka

Hassan Nasr (nie mylić z oskarżonym o działalność terrorystyczną Hasanem Nasr Allahem!) to autor, który zaliczany jest do pierwszego pokolenia pisarzy niepodległej Tunezji. „Uliczki starego Tunisu” to jego jedyna powieść przetłumaczona na język polski. Jej oryginalny tytuł, „Dar al-Basza”, to nazwa jednej ze starszych dzielnic stolicy Tunezji. Wydawca (Dialog) zdecydował się na zmianę tytułu, na bardziej zrozumiały dla polskiego odbiorcy.

Struktura książki nawiązuje do budowy Koranu, a sama powieść opowiada o upadku tytułowej dzielnicy. Niejednokrotnie można mieć wrażenie, że książka miejscami naśladuje sakralne teksty muzułmańskiej, choć jej tematyka nie mogła być bardziej świecka. Poruszająca, ale także depresyjna.

Wspomniana literatura to zaledwie ułamek dorobku literackiego Afryki. Warto wiedzieć, jak bardzo ten kontynent jest zróżnicowany i jak bogatą ma kulturę. Choć w Polsce powieści i książki autorstwa afrykańskich pisarzy wydawana są rzadko, warto po nie sięgnąć, by choć trochę poczuć, czym jest ziemia, z której wszyscy się wywodzimy.

Mikołaj Kołyszko

O autorze:

Brand manager Woblink.com i red. nacz. portalu CzytajPL.pl. Były red. nacz. magazynu internetowego Masz Wybór.

Z wykształcenia: magister religioznawstwa.

Z zamiłowania: dziennikarz obywatelski, pisarz.

Wyróżniony tytułem Dziennikarza Obywatelskiego 2013 Roku (kategoria „Recenzja”).

Autor książek: Groza jest święta, Tajemne Oblicze Świata, Tajemne Oblicze Świata II. Piekielny Szyfr i Wegetarianizm bez tajemnic.

Zdjęcie autora jest pracą zbiorową studentów SKF (Darka Kuźmy, Kasi Giermańskiej, Izy Łukasik, Patrycji Popek oraz Małgorzaty Miłek).

Artykuł Woblink Travel: Literacki przewodnik po Afryce cz. II pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Słowem wstępu

Literatura afrykańska, rozumiana jako literatura tworzona na kontynencie afrykańskim przez jego mieszkańców, jest niemal tak stara jak język pisany. Najstarsze zabytki protopisma na tym kontynencie datuje się na 3200 r. p.n.e., a pierwsze zapisane zdanie w piśmie hieroglificznym na 2800 r. p.n.e. To właśnie na kontynencie afrykańskim, gdy większa część świata w ogóle nie zdawała sobie sprawy z istnienia tak egzotycznego wynalazku jak pismo, powstały nie tylko pisma urzędowe, pisma sakralne, ale jedne z pierwszych dzieł tworzonych dla rozrywki.

Być może wielu z Was zdziwiło, że w taki sposób uściślam pojęcie literatury afrykańskiej, ale nie jest to bezpodstawne. Z jakiegoś powodu istnieją badacze, którzy za literaturę afrykańską nie uznają literatury egipskiej, literatury tworzonej na kontynencie afrykańskim w obszarze obecnie należącym do kultury arabskiej (nawet jeśli tworzyli ją mieszkańcy Afryki), pisanej w języku afrikaans (!) oraz, co jeszcze bardziej kuriozalne, nie zaliczają do niej niezwykłego dorobku literackiego kultury etiopskiej. Być może jestem niesprawiedliwy, w tym, co teraz napiszę, ale przygotowując ten artykuł miałem nieodparte wrażenie, że za każdym razem, gdy jakaś część literatury pochodzącej z Afryki bezdyskusyjnie przewyższała to, co w tym samym czasie prezentowała literatura europejska (jeśli w ogóle mówimy o czasach, gdy ta ostatnia posiadała pismo), znajdywali się badacze, którzy czuli potrzebę zaliczania afrykańskiego dorobku do literatury innego kontynentu lub kręgu cywilizacyjnego. Najzabawniej wyglądają próby zawężenia literatury afrykańskiej do literatury tzw., cytuję, „Czarnej Afryki”, do której jednak nie zalicza się mieszkańców współczesnego Sudanu (będącego na terytorium starożytnego państwa Kusz) – a ciężko znaleźć ludzi o ciemniejszym kolorze skóry…

Po lewej sudańska modelka Nyakim Gatwech, nazywana ze względu na swój kolor skóry „Królową ciemności”.

Takich paradoksów jest znacznie więcej i nie planuję dłużej się w nie zagłębiać. Mówiąc o literaturze afrykańskiej, mam na myśli literaturę tworzoną na kontynencie afrykańskim przez mieszkańców Afryki (niezależnie od ich koloru skóry).

Choć literatura afrykańska jest niezwykle bogata, nie jest szczególnie popularna w Europie (a tym bardziej w Polsce). Świadczy o tym fakt, że zaledwie czterech pisarzy z tego kontynentu zostało uhonorowanych Literacką Nagrodą Nobla:

• Nigeryjczyk Wole Soyinka
• Egipcjanin Nadżib Mahfuz
• Południowoafrykanka Nadine Gordimer
• Południowoafrykańczyk John Maxwell Coetzee

Przy czym przetłumaczonych na język polski książek Wole Soyinki nawet nie szukajcie w księgarniach. Pozostają antykwariaty.

Literatura Subsaharyjska Afrykańska – rdzenni Afrykanie

Jednym z paradoksów polskiej fascynacji Afryką jest to, że chętnie wydaje się u nas książki o Afryce, ale rzadko pisane przez samych Afrykanów. Jeśli zaś mowa o czarnoskórych afrykańskich pisarzach, to znajdziecie ich w księgarniach mniej niż palców u swojej prawej ręki. Nawet jeśli jesteście stolarzem, który miał wypadek w tartaku. Ale za to na każdą ich książkę warto zwrócić uwagę.

Chigozie Obioma „Rybacy”

Chigozie Obioma (ur. 1986) jest nigeryjskim pisarzem, który swoim debiutem podbił świat. Przetłumaczona na 22 języki powieść „Rybacy” zdobyła łącznie 6 prestiżowych nagród literackich, zaś w 11 konkursach znalazła się w ścisłym finale (m.in. w Bookerze).

„Rybacy” to z jednej strony opowieść obyczajowa o braciach dorastających w niespokojnej Nigerii, których dzieciństwo (co może być zaskakujące dla niektórych) wcale nie różni się znacznie od tego, które pamiętamy z polskich lat 90. Chłopcy rozkochani są w grze Mortal Kombat, którą jednak nie mogą od dłuższego czasu się cieszyć, bo ojciec schował konsolę (kto z nas tego nie przeżył?), oglądają Kangurka Skippy w telewizji, grają w piłkę nożną na wszystkich boiskach, na których nie mają jeszcze dość przechlapane u bliżej mieszkających chłopaków, i co jakiś czas wdają się w bójkę, często w obronie kogoś z rodzeństwa albo bezpośrednio z kimś ze swojego rodzeństwa. A kiedy odkrywają przyjemność z łowienia ryb, często wyprawiają się nad rzekę, snując naiwne marzenia o pieniądzach, które zarobią na wyławianych okazach.

Ich sytuacja różni się od tej, którą pamiętamy z naszego dzieciństwa jedynie w takich momentach, jak wybuchy krwawych zamieszek politycznych w ich rodzinnej Akurze. Albo gdy nad pobliską rzeką zostają znalezione zmasakrowane zwłoki kobiety i sama rzeka zostaje przez mieszkańców uznana za miejsce niebezpieczne. Albo gdy szalony włóczęga rzuca na jednego z ich braci klątwę, co spowoduje całą serię tragicznych wydarzeń.

„Rybacy” zarówno wzruszają, jak i szokują oraz przerażają. Pokazują świat tak podobny do tego, który znamy, a jednoczeście diametralnie różny naszego.

Z niecierpliwością czekam na drugą powieść Chigozie Obiomy pt. „Sokół”, którą obecnie tworzy.

Alain Mabanckou – Afryka szalona

Alain Mabanckou jest urodzonym w Republice Kongo dziennikarzem, poetą i obecnie najbardziej znanym afrykańskim francuskojęzycznym pisarzem. Od lat w Polsce wydaje go i promuje wydawnictwo Karakter.

Powiedzieć, że Alain Mabanckou pisze książki oryginalne, to nic nie powiedzieć. Dość rzec, że np. bohater książki „African Psycho” jest przeciętnym, mieszkającym samotnie chłopakiem, którego największym marzeniem jest… zostać prawdziwym zbrodniarzem, jak jego wielki idol, Angoualima. Historia przemian politycznych w Kongo zostaje w „Papryczce” opowiedziana z punktu widzenia wychowanego w sierocińcu chłopca o imieniu Tokumisa Nzambe po Mose yamoyindo abotami namboka ya Bakoko, który po opuszczeniu domu dziecka trafia pod opiekę kobiety o imieniu Mama Fiat 500. Właścicielki burdelu.

Alain Mabanckou potrafi pisać fascynujące historie, nawet gdy nie troszczy się o takie detale jak wielkie litery, interpunkcja czy składnia (co udowodnił w „Kielonku” czy „Zwierzeniach Jeżozwierza”).

Prawie każda książka autorstwa Alaina Mabanckou jest ironiczna, zroszona jest humorem tak czarnym jak skóra jego autora i pełna szalonych pomysłów.

Yaa Gyasi „Droga do domu”

Wydany w zeszłym roku debiut Yaa Gyasi jest książką afrykańską jedynie połowicznie – zarówno jeśli chodzi o fabułę, jak i postać autorki. Yaa Gyasi urodziła się w Ghanie, ale w wieku 2 lat emigrowała wraz z rodzicami do USA. W 2009 roku postanowiła odwiedzić i de facto poznać swoją ojczyznę. Podróż tak ją poruszyła, że w efekcie powstała epicka opowieść rozciągnięta na siedem pokoleń i dwa kontynenty.

Kiedy po 6 latach ukończyła prace nad nią i rozesłała ją do wydawców, efekt był porażający. Oficyny rozpętały prawdziwą walkę o jej wydanie. Ostatecznie Dom Wydawniczy Alfred A. Knopf odniósł sukces, kupując prawa do książki za siedmiocyfrową sumę. Yaa Gyasi z dnia na dzień stała się milionerką.

Forma powieści jest nietypowa. Książkę otwierają dwa rozdziały opowiadające historie dwóch nieznających się wzajemnie sióstr, z których jedna zostaje zakupiona jako żona białego brytyjskiego oficera, czerpiąc z tego wszelkie należne jej korzyści, a druga zostaje pojmana, sprzedana w niewolę i wysłana do Nowego Świata. Kolejne rozdziały opowiadają historie potomstwa obu sióstr – zarówno życie na przestrzeni dziejów z perspektywy mieszkańców Złotego Wybrzeża, jak i pełne okrucieństwa i niebezpieczeństw życie w USA.

Książka została nagrodzona w 2016 roku przez National Book Foundation’s w kategorii jednej z 5 najlepszych powieści wydanych przed 35 rokiem życica, przez National Book Critics Circle’s John Leonard Award i PEN/Hemingway Award za najlepszy debiut literacki oraz przez American Book Award za wkład wniesiony do budowania różnorodności w literaturze.

Choć liczy aż 412 stron, większość recenzentów powtarza jak refren jedną opinię: książka jest za krótka. Ten niedosyt chyba najlepiej oddaje, jak mocno powieść wciąga do przedstawionego świata.

Mikołaj Kołyszko

O autorze:

Brand manager Woblink.com i red. nacz. portalu CzytajPL.pl. Były red. nacz. magazynu internetowego Masz Wybór.

Z wykształcenia: magister religioznawstwa.

Z zamiłowania: dziennikarz obywatelski, pisarz.

Wyróżniony tytułem Dziennikarza Obywatelskiego 2013 Roku (kategoria „Recenzja”).

Autor książek: Groza jest święta, Tajemne Oblicze Świata, Tajemne Oblicze Świata II. Piekielny Szyfr i Wegetarianizm bez tajemnic.

Zdjęcie autora jest pracą zbiorową studentów SKF (Darka Kuźmy, Kasi Giermańskiej, Izy Łukasik, Patrycji Popek oraz Małgorzaty Miłek).

Artykuł Woblink Travel: Literacki przewodnik po Afryce cz. I pochodzi z serwisu Czytaj PL.

woj. podkarpackie

Pod sztandarem krakowskiej korporacji Ha!Art ukazała się niedawno debiutancka minipowieść Konrada Janczury pt. Przemytnicy. Jak sam tytuł wskazuje jest to opowieść o nielegalnym handlu różnego rodzaju towarami przemycanymi z Ukrainy do Polski, które jak świeże bułeczki rozchodzą się na terenie przygranicznym. Najlepiej „schodzącymi” towarami są rzecz jasna papierosy i alkohol. Janczura w swoim debiucie prozatorskim przedstawia ponurą rzeczywistość Podkarpacia, które wydaje się być opuszczone przez wszystkich, a najbardziej przez jakąkolwiek chęć do życia. W tym regionie nadal widoczna jest duża dysproporcja ekonomiczna względem województw położonych bardziej na północ, w związku z tym rzesze młodych ludzi decydują się wyjechać za granicę albo do bardziej rozwiniętych części Polski. Tym, którzy zostają, musi wystarczyć przemyt. Wśród nich dużą grupę stanowią młodzi chłopcy, którzy nie mają przed sobą żadnych perspektyw, każdego dnia ryzykują nie tylko utratę wolności, ale również życia.

Przemytnicy to krótka, ale za to bardzo konkretna i intensywna historia. Najlepiej oddają to słowa Ziemowita Szczerka, który o książce napisał, że „czyta się ją szybko, mieli – dłużej”. Janczura zmieścił w swojej szczupłej książeczce fabułę, która ma w sobie elementy groteski, dramatu, thrillera i powieści obyczajowej.

woj. podlaskie

Katarzyna Bonda w ekstremalnie szybkim tempie podbiła rynek literacki w Polsce, stając się jedną z najpoczytniejszych autorek w kraju. Przez kilkanaście lat pracowała jako dziennikarka, w 2007 roku ukazała się jej debiutancka powieść i od tamtej pory na dobre poświęciła się pisaniu powieści kryminalnych. W Okularniku, drugim tomie serii o Saszy Załuskiej, Bonda przedstawia klaustrofobiczną atmosferę społeczności małego miasteczka, w którym wszyscy się znają i są ze sobą w jakiś sposób powiązani. Bonda umieściła fabułę jednej ze swoich książek na Podlasiu, skąd pochodzi. Główna bohaterka postanawia wrócić do służby w policji, wcześniej jednak przyjeżdża do Hajnówki, położonej 60 km od Białegostoku. Na miejscu trafia na tradycyjne białoruskie wesele, podczas którego znika panna młoda. Jest to kolejna kobieta związana z lokalnym oligarchą, która przepada bez śladu. Dodatkowo w pobliskim lesie znalezione zostają ludzkie szczątki. Wówczas na jaw zaczynają wychodzić dramaty z przeszłości – Bonda w swojej książce porusza temat „żołnierzy wyklętych”, nie przedstawia jednak ich bohaterstwa, a obnaża straszne zbrodnie, jakich dokonały oddziały Romualda Rajsa „Burego” na lokalnej ludności prawosławnej.

woj. pomorskie

Paweł Huelle nazywa Gdańsk swoją małą ojczyzną. Przywiązanie do Pomorza podkreśla w swojej twórczości – wszystkie jego powieści rozgrywają się właśnie tam. Debiutował w 1987 roku powieścią Weiser Dawidek i od tamtej pory literacko nie opuszcza Gdańska. Debiutancka powieść zebrała znakomite recenzje, przyniosła mu popularność i Nagrodę im. Kościelskich. Jej akcja, w ramach retrospekcji, rozgrywa się w latach 50. XX wieku – w 1957 roku w tajemniczych okolicznościach zaginął młody Żyd, Dawidek, chłopiec dziwny, przez większość wytykany palcami, przezywany, ale jednocześnie posiadający nadprzyrodzone zdolności i mający małą grupkę swoich znajomych. Oprócz niego znika także jeden z jego kolegów, ale po kilku dniach udaje się go odnaleźć. Zapytany o to, co działo się z nim przez ten czas, nie potrafi odpowiedzieć. Jak się później okazuje, Dawidek nie wrócił już nigdy. Jeden z członków paczki, Heller, po latach postanawia po raz drugi przeprowadzić dochodzenie, by ustalić, co się tak naprawdę wtedy wydarzyło. To on jest narratorem, w powieści wraca myślami do przeszłości, wspominając swojego kolegę Dawidka.

Książkę można czytać na kilka sposobów – jest to powieść obyczajowa doprawiona szczyptą kryminału i thrillera, z wątkiem nadprzyrodzonym. Co jednak w niej najbardziej istotne, to piękny obraz Gdańska, hołd złożony miastu przez artystę, pierwszy przystanek w długoletniej, literackiej wędrówce przez jego ulice, zakątki, knajpy, mieszkania i nadmorskie plaże.

woj. śląskie

Jakub Ćwiek opisuje historyczny już Dworzec Główny w Katowicach. Jeszcze kilka lat temu wyglądał on identycznie, jak przedstawił to autor w swojej powieści. Było to miejsce tajemnicze, ponure i niebezpieczne, pełne meneli, kieszonkowców oraz chowających się przed upałami i mrozami bezdomnych. W Ciemność płonie dworcowa rzeczywistość wydaje się być w namacalny sposób autentyczna. Nic dziwnego – książka jest efektem eksperymentu, jaki Ćwiek postanowił przeprowadzić na własnej skórze. W celu dobrego poznania zasad panujących w środowisku katowickich bezdomnych na pewien czas przeniósł się na Dworzec i z nimi żył. Ciemność płonie to silnie zakorzeniona w rzeczywistości powieść urban fantasy. To też piękna laurka złożona legendarnemu Dworcowi, który dziś jest częścią galerii handlowej.

woj. świętokrzyskie

Kolejną autorką, która opisuje swoje rodzinne strony jest Maja Wolny. W powieści Czarne liście ukazuje dramat, jakim był pogrom kielecki. Widmo tamtych wydarzeń do dziś nawiedza ludność Świętokrzyskiego, przede wszystkim dlatego, że sprawa ta nigdy nie została do końca rozliczona. Powieść Mai Wolny ukazała się w siedemdziesiątą rocznicę pogromu kieleckiego. Przedstawia losy dwóch bohaterek – jednej z przeszłości i jednej z czasów współczesnych. Pierwszą jest polska Żydówka Julia, która przybywa do Kielc niedługo po pogromie, by dokumentować za pomocą fotografii ślady zbrodni. Drugą – Weronika, kielczanka, która nosi w sobie traumę tego, co stało się przed laty. Na dodatek przed kolejną tragiczną rocznicą znika w tajemniczych okolicznościach jej dziesięcioletnia córka. Autorka zestawia ze sobą dwa zaginięcia, to, które dotknęło Weroniki osobiście, i to sprzed lat, które doprowadziło do katastrofy. Z perspektywy artykułu jednak najbardziej atrakcyjne w tej powieści są dwa przedstawienia Kielc z różnych epok.

woj. warmińsko-mazurskie

Krzysztof Beśka pochodzący z Mrągowa umieścił akcję rozpoczętego w 2013 roku cyklu, z dziennikarzem Tomaszem Hornem w roli głównej, w rodzinnych stronach, na Warmii i Mazurach. W pierwszym tomie, Ornacie z krwi, mamy do czynienia z serią zabójstw dokonywanych na księżach służących w lokalnych parafiach. Ktoś wyraźnie czegoś szuka, plądruje kościoły i w akcie desperacji mści się na duchownych. Horn i archeolożka Ewa Rimmel szybko trafiają na trop tajemnicy sprzed lat, która zaprowadzi ich do zamierzchłych czasów początków państwa polskiego. Krzysztof Beśka w swojej dynamicznej powieści zabiera czytelnika w „objazdówkę” po okolicznych zamkach, katedrach i starych kościołach. W drugiej części Krypcie Hindengburga autor przenosi czytelników do stolicy województwa, Barczewa i Olsztynka. W jednym z zajazdów zamordowany zostaje niemiecki emeryt, a w okolicznym domku nad jeziorem znaleziono zwłoki młodej dziewczyny. Na dodatek w Olsztynie dochodzi do strzelaniny. Nie dziwi fakt, że za swoją twórczość Beśka został wyróżniony Literacką Nagrodą Warmii i Mazur oraz Wawrzynem Czytelników. Nagrody są przyznawane przez Kapitułę działającą przy Wojewódzkiej Bibliotece Publicznej w Olsztynie, a zgłaszane do konkursu mogą być jedynie książki, których akcja związana jest z regionem.

woj. wielkopolskie

Ćwirlej, podobnie jak jego koledzy po fachu, Wroński i Krajewski, również cofa się w czasie i opisuje miejskie realia minionej epoki. Tym co go jednak wyróżnia, jest fakt, że ten skok w przeszłość nie jest aż tak duży – akcja jego cyklu o milicjantach z Poznania rozciąga się od lat 80. XX wieku po czasy współczesne. Do tej pory Ryszard Ćwirlej napisał dziewięć tomów, a akcja chronologicznie pierwszego z nich, Trzynastego dnia tygodnia, rozgrywa się w grudniu 1981 roku. Kolejną ważną cechą cyklu Ćwirleja jest brak jednego głównego bohatera, są nim wielkopolscy policjanci. Jest to zabieg o tyle ciekawy, że wszystkie możliwe pomysły na zbiegi okoliczności, przebłyski geniuszu, kontakty śledczych rozkładają się na kilku pracowników MO, w związku z tym fabularnie książki Ćwirleja wydają się niezwykle autentyczne. Kumulacja wielu nieprawdopodobnych zwrotów akcji, które przydarzają się jednemu bohaterowi kłuje czasem w oczy podczas czytania. Ćwirlej wybrnął z tego mistrzowsko, żonglując bohaterami, dając im mniej lub więcej swobody, wykorzystując ich wtedy, gdy są mu potrzebni. Ważną zaletą jego książek jest wykorzystanie wielkopolskiej gwary. Na prawie 4000 stron Ćwirlej przedstawił dokładny obraz miasta, zarchiwizował proces transformacji ustrojowej i przemianę milicji w policję.

woj. zachodniopomorskie

Leszek Herman w latach dziewięćdziesiątych zajmował się pisaniem reportaży i artykułów o niezwykłych budynkach i miejscach w Szczecinie. Jest bardzo silnie związany z tym miastem, zajmuje się konserwacją i ochroną lokalnych zabytków. Ta pasja i doświadczenie widoczne są w jego książkach. Debiutancka powieść Hermana Sedinum. Wiadomość z podziemi pełna jest historycznych ciekawostek, tajemnic, a co najważniejsze, informacji o Szczecinie, mieście, którego historia gra w powieści pierwsze skrzypce.

W centrum miasta zapada się parking nowo wybudowanego biurowca. Na miejsce katastrofy przyjeżdżają właściciele budynku, dziennikarka i architekt odpowiedzialny za projekt biurowca. Na wieść o zdarzeniu do Szczecina przybywa również potomek starej pomorskiej rodziny. Bohaterowie zostają wciągnięci w wir wydarzeń, a ich losy w dziwny sposób zaczynają się ze sobą splatać. Wypadek odsłania niesamowite znalezisko – pod gruzami parkingu znaleziona zostaje ciężarówka z czasów II wojny światowej. Za przedziurawioną od kul szybą, na miejscu kierowcy, siedzi trup. Sytuacja zaczyna się komplikować, gdy zostaje znaleziony kolejny nieboszczyk.

O autorze

Miłośnik literatury pięknej uzależniony od koncertów i festiwali. Chciałby robić tysiąc rzeczy na raz, jednak na drodze do spełnienia stoi jego największy wróg – czas.

Rocznik 94. Redaktor Xięgarni.pl, All in University, kiedyś związany z Valkirią Network. Student Zarządzania Kulturą i Mediami UJ.

Najbardziej lubi poznawać, rozmawiać i przebywać z ludźmi, którzy go inspirują.

Artykuł Woblink Travel: Literacki przewodnik po Polsce cz. II pochodzi z serwisu Czytaj PL.

 woj. dolnośląskie

Marek Krajewski

Najbardziej znanym współczesnym polskim pisarzem gloryfikującym rodzinne miasto jest niewątpliwie twórca retrokryminałów, Marek Krajewski. Pisarz w swoich książkach przedstawia multikulturowy Wrocław (ściślej mówiąc Breslau) z perspektywy Eberharda Mocka – uzależnionego od alkoholu i prostytutek pracownika Prezydium Policji. W cyklu pojawia się Wrocław pierwszych dekad XX wieku, naznaczony piętnem dwóch wojen światowych, pełen przestępców, burdeli oraz tajemnic. Miasto w jego książkach jawi się jako siedlisko zła, zepsucia i występku, jednocześnie jest to miejsce posiadające charakter, mogące poszczycić się niebywałą spuścizną kulturową i bujnym życiem inteligenckim. Seria kryminałów z Breslau w roli głównej przyniosła Krajewskiemu wiele prestiżowych nagród literackich między innymi Paszport Polityki i Nagrodę Wielkiego Kalibru.

Olga Tokarczuk

O książce Olgi Tokarczuk zrobiło się niedawno głośno, mimo że od premiery minęło już osiem lat. Wszystko za sprawą nagrodzonej na Berlinale ekranizacji w reżyserii Agnieszki Holland. „Pokot” został wyróżniony na berlińskim festiwalu nagrodą im. Alfreda Bauera, to statuetka dla filmu, który „otwiera horyzonty sztuki filmowej”. Olga Tokarczuk jest współtwórczynią scenariusza, nad którym pracowała przez kilka lat wspólnie z Agnieszką Holland. Krąży nawet pogłoska, że zanim zatwierdzono ostateczny materiał, powstało siedemnaście jego wersji.

„Prowadź swój pług przez kości umarłych” to thriller z nutą kryminału. Akcja rozgrywa się na Dolnym Śląsku, w Kotlinie Kłodzkiej. Ekscentryczna starsza pani, Janina Duszejko, pasjonująca się astrologią i tłumaczeniami poezji Williama Blake’a, nieoczekiwanie znajduje się w epicentrum serii morderstw dokonywanych w jej okolicy. Duszejko twierdzi, że za popełnionymi zbrodniami stoją mszczące się na myśliwych dzikie zwierzęta. Powieść Tokarczuk wpisuje się w nurt animal studies, badań zajmujących się prawami zwierząt i ich rolą w społeczeństwie. Książka jest manifestem przeciwko kłusownictwu, jest też swego rodzaju hołdem złożonym dzikiej naturze, naruszanej co chwilę przez człowieka. Oprócz ludzi i zwierząt ważną rolę odgrywa także piękna okolica Doliny Kłodzkiej.

woj. kujawsko-pomorskie

Łukasz Orbitowski

„Inna dusza” Łukasza Orbitowskiego to efekt projektu-eksperymentu „Na f/aktach” ukazującego się pod szyldem wydawnictwa Tomasza Sekielskiego Od deski do deski. Charyzmatyczny dziennikarz zaprasza uznanych polskich pisarzy i, jakkolwiek ekscentrycznie to brzmi, przedstawia im pulę autentycznych zbrodni, które zostały popełnione w naszym kraju. Na podstawie dostępnych faktów i akt wybranych przez siebie przestępstw autorzy tworzą swoje powieści, mniej lub bardziej realistyczne, jednak zawsze silnie oparte o autentyczne wydarzenia. Łukasz Orbitowski wziął na warsztat serię zabójstw popełnionych na początku lat 90. w Bydgoszczy. „Inna dusza” nie jest kryminałem, to porządna dawka realistycznej, trzymającej w napięciu kroniki lat przełomu ustrojowego w Polsce. Pisarz nie stara się za wszelką cenę nakreślić profilu psychologicznego mordercy, 19-letniego Jędrka, przedstawia nam za to cały schemat jego działania. „Inna dusza” przyniosła Orbitowskiemu Paszport Polityki za rok 2015 i nominację do Nagrody Literackiej Nike.

woj. lubelskie

Marcin Wroński

Zaraz po Marku Krajewskim największym piewcą swojego rodzinnego miasta jest Marcin Wroński. Jego twórczość nie tylko zapewniła mu przyznanie wielu lokalnych nagród, ale również silnie wpłynęła na promocję regionu. Na podstawie lubelskiej serii powstało wiele sztuk teatralnych, słuchowisk, zaczęto także organizować wycieczki miejskie śladami postaci i wydarzeń z jego książek. Cykl Wrońskiego został napisany z ogromną dbałością o szczegóły geograficzne, historyczne i obyczajowe. W podziękowaniach swoich książek autor zawsze wymienia szereg ludzi i instytucji, które przyczyniły się do powstania powieści. Podobnie jak kryminały Krajewskiego książki Wrońskiego utrzymane są w stylu retro i rozgrywają się w podobnych czasach, niezwykle burzliwych, obejmujących dwie wojny światowe, okres okupacji i pierwsze lata panowania komunizmu w Polsce. W kwietniu 2017 roku ukazała się ostatnia, dziewiąta część lubelskiego cyklu poświęconego postaci Zygi Maciejewskiego – bohatera wiecznie wpadającego w tarapaty przez swoją pracoholiczną potrzebę służenia w policji. Ze względu na fakt, że uczestniczył w wojnie, służył w wojsku, pełnił funkcje pod sztandarami okupantów, zarówno nazistów, jak i komunistów, narażał się na każdym kroku na nieprzychylność kolejnych przełożonych.

woj. lubuskie

Lucie Di Angeli-Ilovan

Poszukiwanie książki, której akcja rozgrywa się w województwie lubuskim doprowadziło nas do Stanów Zjednoczonych, a dokładnie do Portland w stanie Oregon. To tam osiedliła się polska pisarka Lucie Di Angeli-Ilovan, urodzona w 1945 roku na Ziemiach Odzyskanych. Książka „Żniwo gniewu” przedstawia historię opartą na prawdziwych losach rodziny autorki, która wychowała się w Zielonej Górze. Opiekowały się nią samotna matka i ciotka, ponieważ mężowie obu kobiet polegli na frontach II wojny światowej. Akcja książki rozpoczyna się na Kresach, jednak dramat wojenny zmusza kobiety do samotnej tułaczki w poszukiwaniu bezpiecznego miejsca do życia. Bohaterki wysłane zostają do przymusowej pracy, niestety niemożliwy okazuje się powrót na wcieloną do Związku Radzieckiego Wileńszczyznę. Przybywają więc do Zielonej Góry, gdzie znajdują szanse na lepsze życie. Książka Lucie Di Angeli-Ilovan jest tak wstrząsająca i poruszająca, ponieważ oparta została na prawdziwych wydarzeniach. „Żniwo gniewu” ukazuje bestialstwa, jakich dopuszczali się żołnierze Armii Czerwonej. Autorka w swojej powieści podkreśla, że nie tylko naziści sprowadzili na polskie ziemie nieszczęścia.

woj. łódzkie

Władysław Reymont

Z literacką Łodzią najbardziej kojarzy się postać Władysława Reymonta, laureata nagrody Nobla, którego pomnik dziś zdobi reprezentacyjną ulicę miasta – Piotrkowską. Wszystko za sprawą jego najważniejszej, zaraz po „Chłopach”, powieści, w której przedstawia miasto na przełomie wieków XIX i XX, ogarnięte coraz bardziej brutalnym kapitalizmem. W tym wyścigu szczurów główni bohaterowie – Polak Karol Borowiecki, Żyd Moryc Welt i Niemiec Max Baum – łączą swoje siły i mimo różnic pochodzenia oraz odmiennych światopoglądów wykorzystują swoje zdolności do stworzenia fabryki, która byłaby konkurencją na rynku. Jednak pierwszoplanową rolę gra w powieści Łódź, przedstawiona jako wielki organizm, mający zarówno cechy mechaniczne, jak i biologiczne. Łódź w „Ziemi obiecanej” to twór rozwijający się w zastraszającym tempie, pełen ludzi, a co najgorsze – widocznych nierówności społecznych. Reymont w naturalistyczny sposób przedstawił dramat ludzi wyzyskiwanych, jak i bezwzględność wyzyskujących. Ta monumentalna książka doczekała się znakomitej ekranizacji w reżyserii Andrzeja Wajdy, z niezapomnianym triem – Wojciechem Pszoniakiem, Danielem Olbrychskim i Andrzejem Sewerynem w rolach głównych.

woj. małopolskie

Maryla Szymiczkowa

Kolejna kryminalna opowieść tym razem rozgrywa się w Krakowie. Za jej stworzenie odpowiedzialna jest Maryla Szymiczkowa, ale nie dajcie się zwieść. Pod tym pseudonimem kryje się duet literacki – Jacek Dehnel i Piotr Tarczyński, prywatnie para, razem od przeszło dwunastu lat. Pierwszy tom serii z profesor Zofią Szczupaczyńską w roli głównej opowiada o zaginięciu jednej z pensjonariuszek krakowskiego Domu Pomocy Społecznej – to tytułowa „Tajemnica Domu Helclów”. Literacki duet stworzył pastisz klasycznej powieści kryminalnej, a dzięki niesamowitej dawce erudycyjnej zabawy książkę czyta się nie tylko w napięciu, ale również z uśmiechem na twarzy. Szymiczkowa przedstawia Kraków u schyłku XIX wieku. Podobnie jak we wcześniej opisywanych książkach na pierwszy plan nie wysuwa się sama zbrodnia ani jej przebieg, a miasto, jego życie, mieszkańcy, panujące w nim obyczaje i głęboko skrywane sekrety.

woj. mazowieckie

Szczepan Twardoch

Pomimo śląskich fascynacji Szczepan Twardoch postanowił powrócić do Warszawy. Po głośnej „Morfinie” ukazała się kolejna jego powieść, której akcja rozgrywa się w stolicy Polski. „Król” był jedną z najgłośniejszych książkowych premier ubiegłego roku, na podstawie której powstanie serial Canal+, co było wiadome od momentu pojawienia się książki na półkach w księgarniach. Twardoch przenosi czytelników do Warszawy zaraz przed wybuchem II wojny światowej, w której narastają napięcia na tle kulturowym, narodowościowym i wyznaniowym, a w powietrzu czuć zbliżającą się w nieunikniony sposób katastrofę. W mieście panują gangi, szerzą się nielegalne interesy i coraz więcej ludzi zaczyna zachowywać się, jakby jutro miało nigdy nie nadejść. „Król” to porządna powieść gangsterska, z mocnym zapleczem obyczajowym, w której zauważalne są konstrukcyjne fascynacje Twardocha. W powieści mamy do czynienia z narracją ponadczasową, retrospekcjami, skokami fabularnymi, podchwytliwymi figurami symbolicznymi, elementami nadprzyrodzonymi, dającymi czytelnikowi pole do własnej interpretacji. Szczepan Twardoch wyjątkowo dba o szczegóły, jego warsztat słynie z dobrego rozeznania historycznego i geograficznego, przez co czytelnik ma wrażenie, że na czas lektury naprawdę przenosi się do przedwojennej Warszawy.

woj. opolskie

Remigiusz Mróz

Obok Katarzyny Bondy kolejnym literackim fenomenem na polskim rynku wydawniczym ostatnich lat jest pochodzący z Opola Remigiusz Mróz. Pisarz ma na swoim koncie przeszło 20 powieści, co nie wydawałoby się niczym niezwykłym, gdyby był autorem u schyłku kariery. Tymczasem ten tytan pracy ma zaledwie trzydzieści lat, a oprócz pisania powieści zajmował się jeszcze karierą naukową – w 2015 roku uzyskał tytuł doktora prawa na Akademii Leona Koźmińskiego.

Remigiusz Mróz postanowił ulokować fabułę jednej ze swoich książek w rodzinnym mieście. W „Behawioryście” – utrzymanej w formie thrillera powieści sensacyjnej – Opole i jego okolice zostały przez Mroza opisane bardzo szczegółowo. Do jednego z lokalnych przedszkoli włamuje się zamachowiec, grozi, że będzie zabijał zakładników, nie stawia jednak żadnych żądań. Najgorsze jest to, że wśród potencjalnych ofiar znajdują się również dzieci. Fatalną sytuację jeszcze potęguje fakt, że terrorysta transmituje całe zajście w internecie. Do pomocy policji zostaje wezwany były prokurator Gerard Edling.

O autorze

Miłośnik literatury pięknej uzależniony od koncertów i festiwali.
Chciałby robić tysiąc rzeczy na raz, jednak na drodze do spełnienia stoi jego największy wróg – czas.

Rocznik 94. Redaktor Xięgarni.pl, All in University, kiedyś związany z Valkirią Network. Student Zarządzania Kulturą i Mediami UJ.

Najbardziej lubi poznawać, rozmawiać i przebywać z ludźmi, którzy go inspirują.

Artykuł Woblink Travel: Literacki przewodnik po Polsce cz. I pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Pierwszą część przewodnika znajdziecie tutaj.

Kryminał

Zawężanie nordyckich pisarzy kryminałów do kilku nazwisk zawsze będzie krzywdzące, dla niektórych najważniejszy jest Larsson, dla innych Mankell, nie trudno znaleźć zwolenników Läckberg, a są i tacy, którzy daliby się pokroić za Edwardsona. Północna Europa to Hollywood wśród rejonów mogących poszczycić się produkcją kryminałów. Mroczne, brutalne, tajemnicze opowieści to skandynawska specjalność, towar eksportowy, duma narodowa i komercyjne złote jajo. Warte podkreślenia jest to, że skandynawskie (nordyckie) kryminały są swego rodzaju buforem do przekazywania treści ważnych, są pewnego rodzaju kroniką naszych czasów, w których pisarze przedstawiają i krytykują roszady polityczne, kryzysy społeczne i przemiany obyczajowe.

Zacznijmy więc ten karkołomny wybór od Jo Nesbø – niekwestionowanego króla skandynawskiego kryminału. Jedną z jego najlepiej sprzedających się książek z charyzmatycznym Harrym Holem w roli głównej jest „Czerwone gardło”. W książce policjant alkoholik trafia na trop prowadzący do nielegalnej organizacji neofaszystowskiej, w między czasie pojawiają się także demony z przeszłości i nie do końca jasne relacje norweskich władz z III Rzeszą z czasów II wojny światowej, a do tego ktoś planuje zamach na prezydenta USA, który odwiedził Norwegię. Dzięki licznym retrospekcjom w powieści pojawia się motyw przemilczanej kolaboracji Skandynawów z nazistami.

Najpopularniejszą nordycką serią książek XXI wieku jest „Millenium” autorstwa Stiega Larssona, która sprzedała się w nakładzie przeszło 60 milionów egzemplarzy na całym świecie. Jej bohaterami są dziennikarz, wydawca autonomicznego pisma „Millenium” Mikael Blomkvist oraz Lisbeth Salander – hakerka komputerowa pracująca dla służb bezpieczeństwa jako freelancer. W każdej części wspólnie podejmują ryzykowne zadania, a historie są na tyle autentyczne, że wiele osób twierdzi, iż wydarzyły się naprawdę. Na podstawie serii powstały trzy szwedzkie pełnometrażowe filmy oraz jeden amerykański w reżyserii Davida Finchera.

Stieg Larsson był członkiem Komunistycznej Ligii Robotniczej i zagorzałym antyfaszystą. Pisarz zmarł w 2004 roku z powodu zawału serca. Zostawił po sobie testament, z którego wynikało, że wszystkie pieniądze przeznacza na działalność partii, z którą sympatyzował. Jednak dokument nie został uznany przez szwedzki sąd. W związku z tym cały majątek i prawa do publikowania powieści spłynęły na jego ojca i brata, z którymi przez większość życia nie miał kontaktu. Jego wieloletnia partnerka nie otrzymała ani grosza, para z powodu strachu przed prawicowymi ekstremistami nie brała ślubu, co w Szwecji wiąże się z przymusem upublicznienia miejsca zamieszkania. Pisanie sagi „Millenium”, w luźnym oparciu o notatki Larssona, kontynuuje David Lagerkrantz, znany z napisania wspólnie ze Zlatanem Ibrahimovicem, najpopularniejszym szwedzkim sportowcem, bestsellerowej biograficznej książki pod tytułem “Ja, Ibra”.

Zmarły w 2015 roku Henning Mankell żył i tworzył podwójnie, w zupełnie różnych częściach świata, w odmiennych kulturach, społeczeństwach i klimatach. Swoje życie dzielił między Szwecję, w której rozgrywa się również większość jego powieści, a Maputo, stolicę Mozambiku, gdzie założył i prowadził teatr. Stąd w jego książkach często pojawia się wątek afrykański (“Piąta kobieta”, “Biała lwica”), a fabuła niektórych praktycznie w całości rozgrywa się na Czarnym Lądzie (“Comedia infantil”, “Wspomnienia brudnego anioła”).

Najbardziej znaną postacią wykreowaną przez Mankella jest postać komisarza Kurta Wallandera z Ystad. Jest on bohaterem 12 powieści i tomów opowiadań, w jego postać wcielało się już pięciu aktorów w dwóch serialach i cyklach filmów telewizyjnych, z Kennethem Branaghem na czele. Wallander to ekscentryczny, przechodzący kryzys wieku średniego cukrzyk, który przez załamanie psychiczne popada w alkoholizm. Jak mówił sam Mankell, chciał stworzyć bohatera, który się zmienia, przechodzi różne stany emocjonalne, nie jest taki sam na początku i końcu książki, jednowymiarowy. Jeśli nie ma się czasu na poznanie całej serii z komisarzem Wallanderem w roli głównej, to zdecydowanie nie można przejść obojętnie obok powieści “Fałszywy trop”, piątej w cyklu, w którym Mankell zdradza nam tożsamość mordercy skalpującego swoje ofiary na początku książki, który co chwilę wyprzedza komisarza z Ystad o krok, autor pozwala nam przez 450 stron śledzić jego poczynania, myśli, ruchy i uniki. “Fałszywy trop” to pozycja, która mocno trzyma w napięciu, jest znakomicie skonstruowana, to Mankell w najlepszej formie.

Jedną z najjaśniejszych żeńskich gwiazd szwedzkiej literatury z dreszczykiem jest Camilla Läckberg, autorka sagi, na którą składa się już dziesięć kilkusetstronicowych tomów, rozgrywającej się w jej rodzinnym miasteczku Fjällbace przy południowo-zachodnim wybrzeżu. We Fjällbace mieszka około 900 osób, wszyscy dobrze się znają, obce powinno tam być pojęcie tajemnicy. Autorka nie owija jednak w bawełnę i pokazuje, jak wygląda prawda. W pierwszej części cyklu, „Księżniczce z lodu”, w jednym z domów odkryte zostają zwłoki młodej dziewczyny – większość dowodów wskazuje na samobójstwo, w taki scenariusz nie wierzy jednak główna postać sagi Läckberg – pisarka Ericka Falka. W przeszłości Falka przyjaźniła się z Alex, dziewczyną, która rzekomo odebrała sobie życie. Pisarce pomoc oferuje miejscowy śledczy Patrik Hedström.

W swoich książkach Läckberg składa hołd rodzinnemu miastu, jednocześnie piętnuje małomiasteczkowość, przedstawia wrogość, jaką mogą żywić do siebie mieszkańcy małych społeczności.

W zestawieniu kryminałów nie może obyć się bez duńskiego akcentu, warto zwrócić więc uwagę na kopenhaskie starcie na szczycie, czyli na „Zabójców bażantów” autorstwa Jussi Adler-Olsena. W książce pojawia się Departament Q, grupa najbardziej wpływowych i bogatych ludzi w Danii, którzy, wydawałoby się, są bezkarni. Jednak ich nietykalność jest krucha, pęka w momencie gdy któryś z jej członków zostawia ślad popełnienia poważnej zbrodni. Powieści Adler-Olsena nie osiągnęły takiej popularności jak dzieła jego zagranicznych kolegówpo fachu, w ojczyźnie Andersena powstaje wiele adaptacji książek, większość duńskich kryminałów zdecydowanie większym echem odbiło się dzięki ekranizacjom kinowym i telewizyjnym.

Odpływając najdalej na północny-zachód, nie można ominąć Islandii, warto więc sięgnąć po coś wyspiarskiego, gdyż kryminały tam napisane odznaczają się wyjątkowo mroczną atmosferą. Jednym z najciekawszych żyjących i tworzących tam pisarzy jest Arnaldur Indriðason, który w doskonały sposób potrafi oddać ponurą rzeczywistość życia na oddalonej od kontynentu wyspy. W „Głosie” odkryte zostają najmroczniejsze strony ludzkiej psychiki. Indriðason przedstawia tajemniczą zbrodnię dokonaną w hotelu, o zamordowanym nikt nie jest w stanie nic powiedzieć, co w zamkniętych społecznościach islandzkich wydaje się dziwne. O skali problemu poczucia zamknięcia może świadczyć aplikacja, która niedawno pojawiła się na wyspie, idzięki której można sprawdzić, czy przypadkiem nie umawiamy się z kimś, kto jest z namispokrewnion. Wracając jednak do fabuły – śmierć może mieć niebezpieczny związek z dawną pracą denata w dziecięcym chórze. Trudną pracę prowadzącego śledztwo komisarza Erlendura potęgują dramatyczna sytuacja meteorologiczna i uzależnienie córki od narkotyków. Harlan Coben twierdzi, że cykl napisany przez Indriðasona należy do najlepszych, jakie czytał.

Nutka fantastyki

Trudno wyobrazić sobie świat fantasy bez mitologii nordyckiej. Wiele ogólnoświatowych marek zajmujących się twórczością fantastyczną bezpośrednio lub pośrednio się do niej odwołuje, z Marvelem i DC na czele.

Jedną z najpoczytniejszych współczesnych norweskich pisarek fantasy inspirujących się wspomnianymi mitami jest Siri Pettersen. Swój sukces zawdzięcza obsypanej nagrodami książce “Dziecko Odyna”, pierwszej części wydanej w latach 2013–2015 trylogii “Krucze pierścienie”, za którą otrzymała kilka nagród i kilkanaście nominacji, zarówno w kraju, jak i za granicą. Seria “Krucze pierścienie” traktuje o aetlingach, którzy różnią się od ludzi tym, że mają ogon, władają też nadprzyrodzonymi mocami pozwalającymi czerpać im energię z natury i żywiołów. W książkach Pettersen ludzie są wrogami aetlingów, sprowadzają choroby i nieszczęścia, powodują chaos. Pewnego dnia wśród ogoniastych rodzi się dziewczynka pozbawiona ogona, to ona jest tytułowym dzieckiem Odyna, które z workiem pełnym ziół i krukiem Kuro u boku przemierza świat w poszukiwaniu przygód.

Reportaż

Chcąc dobrze poznać literaturę nordycką, dobrze jest sięgnąć również po reportaże opisujące nastroje polityczne i społeczne, jakie panują na Półwyspie Skandynawskim.

Jednym z najważniejszych reportaży, jakie powstały w XXI wieku w Szwecji, niewątpliwie jest „W lesie wiedeńskim wciąż szumią drzewa”, który ukazał się w 2011 roku. Elisabeth Åsbrink w swojej książce opisuje losy Szwedów w czasie drugiej wojny światowej, zwraca uwagę na niejasną relację władz Szwecji z hitlerowską III Rzeszą, kolaborację z nazistami i nierozliczoną przeszłość, której demony ciągle pojawiają się w codziennych rozmowach, literaturze i filmach.

Inną książką autorki, po którą warto sięgnąć w wakacje, jest “Czuły punkt. Teatr, naziści i zbrodnia”, w której autorka przedstawia kontrowersyjny eksperyment, którym żyła cała Szwecja. W 1999 roku w miejscowości Malexander zamordowani zostali dwaj policjanci. Nie byłoby to tak nadzwyczajne, gdyby nie fakt, że oprawcy byli wówczas na przepustce z zakładu karnego, ponieważ… grali w teatrze. Lars Norén, znany szwedzki reżyser, wymyślił koncepcję sztuki, w której mieli występować prawdziwi więźniowie skazani na wyroki za ciężkie przestępstwa. Po zastrzeleniu policjantów okazało się, że więźniowie korzystali z przepustek, by dokonywać napadów na banki, a przeznaczone pieniądze wykorzystywali do sponsorowania organizacji neonazistowskich.

W Norwegii – krainie mlekiem i miodem płynącej – nie wszystko jest takie jednoznaczne i kolorowe. Wśród wielu imigranckich rodzin postrachem jest Barnevernet – owiana legendą organizacja, która rzekomo rozbija rodziny, zabiera dzieci i manipuluje nimi, by zeznawały przeciwko rodzicom. W reportażu „Dzieci Norwegii” Marcin Czarnecki stara się dokonać demitologizacji stereotypów, mających swoje źródła głównie na forach internetowych. To bardzo rzetelna próba przedstawienia problemu ze wszystkich zainteresowanych stron – autor udziela głosu pracownikom opieki społecznej, rodzicom odebranych dzieci, rodzinom zastępczym, prawnikom, ekspertom, a nawet głównym adresatom sporów – najmłodszym.

Kolejnym istotnym polskim reportażem o Skandynawii jest książka „Moraliści. Jak Szwedzi uczą się na błędach i inne historie” autorstwa Katarzyny Tubylewicz. Podobnie jak w poprzednim reportażu na warsztat brane są stereotypy związane z sielankowym, bezproblemowym życiem naszych północnych sąsiadów zza Morza Bałtyckiego. To właśnie w Szwecji ojcowie po raz pierwszy korzystali z prawa do urlopów opiekuńczych, to tam uchwalono zakaz bicia dzieci, to tam powstały książki Astrid Lindgren, na których wychowały się miliony dzieci na całym świecie. Tubylewicz wytyka blizny na ciele szwedzkiego społeczeństwa, obnaża wady i stara się pokazać, jak piętnujące może być nadawanie szwedzkiemu społeczeństwu cech idyllicznych.

Islandia

W ostatnim czasie mamy do czynienia z istnym wysypem książek o Islandii na polskim rynku wydawniczym. Dzięki temu zalewowi czytelnicy mogą dogłębnie poznać wyspę, nawet się do niej nie zbliżając. Zacznijmy od  “Zostawić Islandię” – opowieści zafascynowanego nią Huberta Klimko-Dobrzanieckiego, którego pasja zaprowadziła na Islandię bynajmniej nie jako turystę. Reportażysta spędził tam kilka lat, studiował, pracował w kilku miejscach, a następnie napisał książkę, w której relacjonuje swój pobyt na wyspie.

Kolejną polską publikacją są “Szepty kamieni. Historie z opuszczonej Islandii”, w której autorzy Berenika Lenard i Piotr Mikołajczak pokazują kraj z trochę innej strony, udają się do opuszczonych wiosek i fabryk, badają wpływ kryzysów finansowych na stan społeczeństwa i migracje na lądzie, wszystko utrzymane jest w poetyckim tonie.

Trzecią twarz wyspy w swojej książce pod tytułem “Moja Islandia” przedstawia Magdalena Anna Węcławiak, która opisuje życie codzienne, nocne i prywatne Islandczyków. 

Hygge

 Czym jest hygge? Hygge to wsłuchiwanie się w szum drzew, jedzenie pysznego croissanta przy dźwiękach muzyki z winyla, to spędzanie miło czasu w gronie najbliższych, czytanie książki przy kominku, w którym od ognia pękają idealnie docięte kawałki drewna. Sztuka tworzenia przyjemnej atmosfery narodziła się w Danii, kraju przez większość roku ogarniętym deszczem, brakiem słońca, wietrzną aurą, gdzie na dodatek są najwyższe na świecie podatki. Mimo to Duńczycy od lat figurują na czele krajów, w których żyje się najlepiej. Dlaczego? Odpowiedzi można szukać właśnie w hygge – sztuce cieszenia się z małych, prozaicznie prostych i błahych rzeczy, wyświęcania ich. W dosłownym tłumaczeniu hygge oznacza “miłą atmosferę”.

Po fali publikacji o duńskim hygge pojawiły się różne wariacje na ten temat – japońskie (ikigai), ogólno-skandynawskie (lagom), łącznie z polską odpowiedzią pod tytułem “Jakoś to będzie”. Co ciekawe, Duńczycy, którzy zgłoszą się do Wydawnictwa Znak, mogą liczyć na darmowy egzemplarz książki. Wśród książek o hygge na uwagę niewątpliwie zasługuje “Hygge. Na szczęście” – przewodnik po tajnikach skandynawskiego życia, w którym znajdują się przepisy na zdrowe potrawy i napoje oraz porady, jak wykorzystywać hygge w życiu codziennym. Inną interesującą pozycją może być “Hygge. Duński przepis na szczęście”, w której Jessica Alexander i Iben Dissing Sandahl tłumaczą fenomen skuteczności życia hygge, jego historię i etapy wdrażania od najmłodszych lat. Na koniec nie można można zapomnieć o książce spod szyldu Marginesów, która nie tylko treścią, ale również wyglądem odnosi się do kultury lagom pt. “Skandynawski sekret. 10 prostych rad, jak żyć szczęśliwie i zdrowo”.

O autorze

Miłośnik literatury pięknej uzależniony od koncertów i festiwali.
Chciałby robić tysiąc rzeczy na raz, jednak na drodze do spełnienia stoi jego największy wróg – czas.

Rocznik 94. Redaktor Xięgarni.pl, All in University, kiedyś związany z Valkirią Network. Student Zarządzania Kulturą i Mediami UJ.

Najbardziej lubi poznawać, rozmawiać i przebywać z ludźmi, którzy go inspirują.

Artykuł Woblink Travel: Literacki przewodnik po krajach nordyckich cz. II pochodzi z serwisu Czytaj PL.