Jak korzystać z akcji Czytaj Kraków na czytnikach Kindle i inkBOOK?

Kindle

1. Pobierz aplikację mobilną Woblink ze sklepu Google Play, App Store lub HUAWEI AppGallery.
2. Dołącz do akcji za pomocą swojego smartfona lub tabletu i wypożycz jedną z 10 dostępnych książek.
3. Pobierz aplikację Woblink na swój komputer (linki poniżej), podłącz i zsynchronizuj swój czytnik. Na Twoim Kindle pojawi się plik wob.link.
4. Podłącz Kindle do WiFi i kliknij w link zawarty w pliku. To klucz do Twojej półki!
5. Pobierz ebooka z półki i… czytaj!

Uwaga! Z Czytaj PL na Kindle można korzystać za darmo do 7 sierpnia. Wystarczy co 7 dni zaktualizować dostęp. Aby to zrobić, kliknij na Kindle w link zawarty w pliku wob.link – przejdziesz na swoją półkę, i pobierz ponownie czytany tytuł. Twój postęp czytania zostanie zachowany.

Książki można wymieniać w aplikacji Woblink na telefonie lub tablecie. Każda aktualnie wybrana pozycja pojawi się do pobrania na półce wob.link.

Aplikacje na komputer do synchronizacji :

Linux | Windows | macOS 

inkBOOK 

1. Pobierz aplikację mobilną Woblink ze sklepu Google Play, App Store lub HUAWEI AppGallery.
2. Dołącz do akcji na smartfonie bądź tablecie i wypożycz jedną z 10 dostępnych książek.
3. Następnie pobierz aplikację Woblink na swoim czytniku inkBOOK i… czytaj!

W czytnikach inkBOOK widoczna będzie książka wypożyczona za pomocą aplikacji mobilnej w smartfonie lub tablecie. Jeśli chcesz wymienić tytuł, zrób to za pomocą swojego smartfona lub tabletu.

Artykuł Akcja Czytaj Kraków na czytnikach Kindle i inkBOOK. Jak korzystać? pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Krok 1: Zainstaluj aplikację Woblink.

Jeśli jesteś użytkownikiem smartfona lub tabletu z systemem Android lub iOS, wejdź do Sklepu Google Play lub iStore’a. Następnie pobierz najnowszą wersję aplikacji Woblink, a następnie zaloguj się do niej lub stwórz nowe konto. Jeśli miałeś lub miałaś już aplikację Woblink, pamiętaj o zaktualizowaniu jej!

Krok 2: Znajdź kod QR i zeskanuj go w aplikacji!

Jeśli chcesz wejść do akcji Czytaj PL potrzebny ci będzie kod QR. Gdzie go znaleźć? Pojawił się on na stronie akcji na Woblinku, a także na plakatach w przestrzeni miejskiej Krakowa, na naszych social mediach i u wielu internetowych twórców. Dla ułatwienia wejścia do akcji, kod QR prezentujemy…

TUTAJ!

Krok 3: Zaloguj się lub zarejestruj zupełnie za darmo.

Jeżeli jesteś już użytkownikiem Woblinka możesz zalogować się loginem i hasłem, którego używałeś lub używałaś do tej pory. Jeżeli po raz pierwszy masz do czynienia z Woblinkiem, zarejestruj się całkowicie bezpłatnie i błyskawicznie. Wystarczy, że podasz maila i wymyślisz hasło (które zapamiętasz!).

Krok 4: Wybierz książkę i delektuj się czytaniem i słuchaniem!

Po zalogowaniu lub rejestracji aplikacja powinna przenieść cię do „karuzeli”, z której możesz wybrać jedną z 10 bestsellerowych książek, która zostanie dodana do twojej półki. Jednocześnie na półce możesz tylko jedną książkę. Książki możesz wymieniać w dowolnym momencie.

To co? Do zaczytania w aplikacji z Czytaj PL!

Artykuł Jak dołączyć do akcji Czytaj Kraków? pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Biblia i mitologia

Postać ojca pojawia się w podaniach od zarania dziejów. Prawdopodobnie najwięcej archetypicznych przedstawień ojca pojawiło się w Biblii. Wystarczy tylko wspomnieć o Bogu-ojcu, Adamie – pierwszym ziemskim tacie, ojcu z przypowieści o synu marnotrawnym czy wreszcie postaci Abrahama wystawionego na próbę przez samego Boga. O każdym z nich śmiało można by napisać osobny artykuł.

Równie wiele fascynujących obrazów ojca można znaleźć w mitologii greckiej. Już na samym początku mamy do czynienia z ojcobójstwem – Kronos pozbawia władzy swojego ojca Uranosa. By nie powtórzyć losów swojego ojca, postanawia połknąć wszystkie swoje dzieci. Niestety, nie uda mu się przechytrzyć losu, bowiem tronu pozbawi go Zeus – zdecydowanie najważniejszy i najciekawszy ojciec w całej mitologii. Mitologiczny władca wszystkich bogów nie należał do najwierniejszych. Z racji swoich licznych romansów, zarówno z boginiami, jak i śmiertelniczkami, ciężko ustalić ile tak naprawdę miał dzieci. Wśród nich byli bogowie olimpijscy, herosi i zwykli ludzie. Postać Zeusa różni się w zależności od podań. Jednak różne wersje podkreślają kilka jego cech – władczość, siłę, mądrość, emocjonalność i rzecz jasna hedonizm. 

Przy okazji mitologii warto wspomnieć o Dedalu, ateńczyku, który został uwięziony w labiryncie Minotaura na Krecie. Dedal znalazł sposób by wraz ze swoim synem uciec z wyspy. Wynalazł skrzydła, z wosku i piór, dzięki którym mogli unieść się w powietrze. Nie mogli jednak lecieć się zbyt wysoko, by słońce nie rozpuściło wosku, co w konsekwencji, w wyniku upadku z dużej wysokości, doprowadziłoby ich do śmierci. Nieroztropny syn nie posłuchał ojca i zginął podczas ucieczki. Dedal jest archetypem ojca dającego lekcje swojemu synowi, jednocześnie dającemu swojemu dziecku wolność w podejmowaniu decyzji.

Treny – Jan Kochanowski (1580 r.)

Do tej pory przedstawiliśmy kilka przykładów, w których pojawia się ojciec i syn. Nie sposób zatem ominąć smutnej, choć pięknej i wzruszającej, miłości Jana Kochanowskiego do swojej córki Urszulki. W cyklu 19 Trenów, Kochanowski wyraża cierpienie, smutek i ogromną pustkę, którą czuje po śmierci swojej ukochanej córeczki. Z każdym kolejnym tekstem, Do dziś cykl pozostaje jednym z najwspanialszych przykładów utworów żałobnych. “Treny” są najbardziej osobistym utworem Kochanowskiego. Ukazują nie tylko ból artysty, ale również wielką emocjonalność oraz odkrywają kryzys światopoglądowy, który przeżywał po śmierci córki.

Pinokio – Carlo Collodi (1883 r.)

„Pinokio” Carlo Collodiego to fantastyczna powieść dla dzieci, która pierwotnie ukazywała się w odcinkach w latach od 1881 do 1883. W pełnej wersji „Pinokio” został wydany w 1883 roku. Obecnie opowieść o wystruganym z drewna pajacyku zaliczana jest do klasyki literatury dziecięcej i doczekała się wielu kontynuacji czy adaptacji. Pinokia do życia powołał stary lalkarz Dżepetto. Mężczyzna był bardzo samotny i od zawsze pragnął mieć syna. Postanowił więc wystrugać drewnianego chłopca, który nagle ożył. Dżepetto bardzo cieszył się, że w magiczny sposób zyskał syna, nawet tak krnąbrnego i niegrzecznego jak Pinokio. Przez cały czas wspierał syna, który przysparzał mu wiele zmartwień i chciał wychować go jak najlepiej, w czym pomagali mu Mówiący Świerszcz i Wróżka o Błękitnych Włosach.

Pamiętniki Tatusia Muminka i Tatuś Muminka i morze – Tove Jansson (1950 r.)

Tatuś Muminka to jedna z bardziej tajemniczych postaci kultowego cyklu Tove Jansson o uroczych stworkach zwanych Muminkami. To typ ogromnego marzyciela i romantyka. Wychował się w prowadzonym przez surową dyrektorkę sierocińcu. Szybko go jednak opuścił, aby móc odkrywać świat i przeżywać masę przygód. Podczas swoich podróży poznał między innymi tatę Ryjka i tatę Włóczykija. Od czasu spotkania Mamy Muminka tworzy z nią zgodny i szczęśliwy związek. Mieszkają w Dolinie Muminków. Znakiem rozpoznawczym Tatusia Muminka jest czarny cylinder. Pisze pamiętniki, lubi sztukę i podróże. Owianą tajemnicą postać Tatusia Muminka przybliżają następujące tomy z serii „Tatuś Muminka i morze” (opowiadający o samotności i niezrozumiałej tęsknocie), a także „Pamiętniki Tatusia Muminka”. Tove Jansson zawarła tu wiele informacji dotyczących młodości głowy rodziny Muminków i rodziców innych znanych postaci jak Włóczykij, Mała Mi czy Ryjek.

Nagi sad – Wiesław Myśliwski (1969 r.)

Ojciec przedstawiony w „Nagim sadzie”, debiutanckiej powieści Wiesława Myśliwskiego, to mężczyzna skryty, małomówny i niepiśmienny, całe swoje życie mieszkający na wsi. Postać ojca, jak i wszystko co dzieje się w powieści, ukazana jest oczami syna, wykształconego nauczyciela, który powraca do przeszłości starając się zrozumieć siebie, ojca, a przede wszystkim łączące ich relacje. Miłość między tą dwójką bohaterów objawiała się w szeregu drobnych gestów, milczeniu, domysłach i szukaniu siebie nawzajem. „Nagi sad” to książka niespieszna, napisana kunsztownym językiem oraz ukazująca w filozoficzny, sentymentalny i dający do myślenia sposób relacje łączące najbliższych sobie ludzi.

Ojciec chrzestny – Mario Puzo (1969 r.)

Vito Corleone to ojciec chrzestny jednej z nowojorskich mafijnych rodzin. Jest człowiekiem honoru, ale także brutalnym donem rządzących swoimi ludźmi twardą ręką. Rodzina Corleone wzbogaciła się na handlu alkoholem w okresie prohibicji. Don Vito poznał wtedy innych donów, z którymi współpracował. Brutalny, nieugięty i nieustępliwy, wzbudza postrach wśród większości ludzi, ale też sprawiedliwy (przede wszystkim według swojego kodeksu moralnego). Rodzina, a zwłaszcza dzieci, to dla niego najwyższa wartoś. Wraz z żoną Carmellą doczekał się czwórki dzieci Santina, Frederica, Michaela oraz Constanzię. Vito Corleone, jako człowiek honoru, nie cofnie się przed niczym, aby zadbać o swoją rodzinę. Miłość, którą darzy dzieci to uczucie skomplikowane, nieraz pozornie pozbawione czułości. Don Vito często wymaga od swoich dzieci szeregu poświęceń w imię dobra rodziny.

Lśnienie – Stephen King (1977 r.)

Jack Torrance to bardzo specyficzna i rządzona sprzecznościami postać. Urodził się w patologicznej rodzinie, doświadczył przemocy ze strony ojca. Mimo to kochał go. W przyszłości zaczął postępować jak jego własny ojciec tyran. Postanowił zostać nauczycielem, ożenił się, doczekał synka i popadł w alkoholizm. Często jest zły – karze małego Danny’ego i wyrządza mu krzywdę. Jednak mimo wszystkich wad i negatywnych cech jego synek nadal darzy go miłością, próbując wytłumaczyć sobie i usprawiedliwić nawet najgorsze zachowanie taty. Jack Torrance zarówno bawił się z chłopcem dostarczając mu niezapomnianych chwil radości, jak i sprawiał Danny’emu ogromnego bólu – w chwili złości złamał dziecku rączkę. Prawdziwe (?) oblicze Jacka poznajemy dopiero w hotelu Panorama do którego udaje się wraz z żoną i synkiem. Duchy Panoramy upomną się o mężczyznę i postarają się, wydobywając z niego to co najgorsze, wpędzić go w obłęd.

„Cień wiatru” – Carlos Ruiz Zafón (2001 r.)

19 czerwca 2020 roku, w wieku 55 lat, zmarł Carlos Ruiz Zafón, autor „Cmentarza Zapomnianych Książek”, bestsellerowego cyklu składającego się z czterech tomów: „Cienia wiatru”, „Gry anioła”, „Więźnia nieba” i „Labiryntu duchów”. Jednym z głównych bohaterów serii jest Daniel Sempere, którego ojciec, odegrał bardzo ważną rolę w jego życiu. Señor Sempere prowadził znaną barcelońską księgarnię, dzięki czemu Daniel całe dzieciństwo spędził wśród książek. Pewnego dnia ojciec zabrał swojego syna na tytułowy Cmentarz Zapomnianych Książek, gdzie ukryto setki starych książek. Chłopiec mógł spośród nich zabrać tylko jedną. Jego wybór padł na „Cień wiatru”, autorstwa Juliana Caraxa. Wizyta na Cmentarzu jest punktem wyjścia historii opiewającej na blisko 4000 stron. Danielowi tak bardzo spodobała się książka, że postanowił odszukać inne dzieła Caraxa. Niestety wszystkie egzemplarze jego książek zostały spalone, a pisarza otacza aura tajemnicy. Poszukiwania sprowadzają na Daniela wiele niebezpieczeństw, łącznie z zagrożeniem życia.

Droga – Cormac McCarthy (2006 r.)

Cormac McCarthy jest jednym z najbardziej uznanych żyjących pisarzy amerykańskich. Znany jest głównie z opisywania brutalnego oblicza amerykańskiego południa, przez co określany jest literackim spadkobiercą Faulknera. Jedna z jego książek – “Droga”, odstaje tematycznie od reszty – przedstawia bowiem świat post-apokaliptyczny. Jak sam tytuł wskazuje, jest to przykład tzw. literatury drogi – przez zniszczony świat przemierza mężczyzna wraz ze swoim synem. Po drodze tata tłumaczy synowi co mogło się stać, odpowiada na trudne, egzystencjalne pytania, a przede wszystkim robi wszystko by uratować swojego potomka. Powszechnie uważa się, że w książce w doskonały sposób przedstawiona została miłość między ojcem, a synem. 

Beksińscy. Portret podwójny – Magdalena Grzebałkowska (2014 r.)

Zupełnie inny poziom kontaktu między ojcem, a synem został przedstawiony w książce “Beksińscy. Portret podwójny” Magdaleny Grzebałowskiej. To pierwszy przykład z życia wzięty relacji ojciec-syn w naszym zestawieniu. Mamy tutaj do czynienia z szorstką, surową relacją, często niechęcią i wrogością. Borykający się z problemami Zdzisław Beksiński, przelał wiele lęków i fobii na swojego syna Tomka. Wiele wskazuje, że ich trudny kontakt był jedną z przyczyn chronicznej depresji Tomasza. Nie ma wątpliwości, że kochali się wzajemnie, jednak była to miłość bardzo trudna, częściej dramatyczna niż szczęśliwa.

To zaledwie kilka przykładów literackich przedstawień ojców. Wybraliśmy kilka charakterystycznych kreacji, mających wpływ na powstanie kolejnych. Przy okazji wszystkim tatom życzymy wszystkiego najlepszego z okazji ich święta.

Artykuł Najciekawsze portrety ojców w literaturze pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Artykuł Zaproś przyjaciół do akcji Czytaj PL! Zobacz, jakie to proste! pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Kornel Filipowicz „Formikarium” (Wydawnictwo Znak)

Pierwsze skrzypce w „Formikarium”, zbiorze opowiadań Kornela Filipowicza, gra przyroda. Wszystkie teksty pokazują autora jako mistrza krótkiej formy, twórcę aktualnego, uniwersalnego i na wskroś współczesnego. Kornel Filipowicz patrzy okiem wrażliwego przyrodnika. Choć w skład „Formikarium” wchodzą opowiadania napisane wiele lat temu, to po raz pierwszy zostały opublikowane w takim składzie. Autorskiego wyboru tekstów dokonała Agnieszka Dauksza, a posłowiem okraszył je Adam Wajrak.

Anna Kańtoch „Wiosna zaginionych” (Wydawnictwo Marginesy)

„Wiosna zaginionych” to powieść otwierająca nową serię kryminalną Anny Kańtoch. Główna bohaterka, Krystyna, jest emerytowaną policjantką. Jako nastolatka straciła w tajemniczych okolicznościach brata: w 1963 roku piątka studentów wyruszyła w Tatry. Troje z nich znaleziono martwych, brat Krystyny zaginął bez śladu. Z wyprawy wrócił tylko jeden z nich – Jacek. Po latach bohaterka nieoczekiwanie zauważa ocalałego mężczyznę. Postanawia za wszelką cenę dowiedzieć się co wydarzyło się w górach. Kiedy wybiera się do domu Jacka i na miejscu odnajduje jego zwłoki rozpoczyna własne śledztwo.

Tomasz Lem „Awantury na tle powszechnego ciążenia” (Wydawnictwo Literackie)

W tegorocznej akcji Czytaj PL chcieliśmy nie tylko podzielić się z wami twórczością Stanisława Lema, ale również nieco przybliżyć wam jego sylwetkę. Postanowiliśmy zatem zaprezentować wam opowieść Tomasza Lema. No bo kto mógł znać Stanisława Lema lepiej niż jego własny syn? „Awantury na tle powszechnego ciążenia” to intymna i wnikliwa opowieść Tomasza o ojcu – jego zwyczajach, przyjaciołach, o jego życiu codziennym, ale także o słabościach i wadach autora „Solaris”. Ta pozycja znakomicie komponuje się z opowiadaniami zebranymi w tomie „Fantastyczny Lem”.

Stanisław Lem „Fantastyczny Lem. Antologia opowiadań według czytelników” (Wydawnictwo Literackie)

W 2021 roku obchodziliśmy 100. rocznicę urodzin Stanisława Lema. Nie mogliśmy lepiej zwieńczyć świętowania niż włączając zbiór piętnastu najlepszych opowiadań polskiego mistrza science-fiction do puli książek akcji Czytaj PL 2021. „Fantastyczny Lem” to antologia, która znakomicie prezentuje dorobek artystyczny pisarza. Ponieważ jest to wybór czytelników dla czytelników, mamy gwarancję, że obcujemy z Lemem w najlepszej możliwej formie.

Aleksandra Lipczak „Lajla znaczy noc” (Wydawnictwo Karakter)

W średniowieczu, przez blisko osiem wieków, na południu Hiszpanii istniał założony przez Arabów wielokulturowy byt polityczny. Współtworzyli go muzułmanie, Żydzi i chrześcijanie. Aleksandra Lipczak, w książce rozpiętej między historią a współczesnością i między esejem a reportażem, dekonstruuje popularne symbole Hiszpanii (flamenco, mozaiki, palmy), odsłaniając ich muzułmańsko-arabskie korzenie. 

Za tę książkę Aleksandra Lipczak otrzymała prestiżową Nagrodę Gombrowicza. „Lajla znaczy noc” znalazła się również w finale Nagrody Literackiej Nike 2021.

Robert Małecki „Żałobnica” (Wydawnictwo Czwarta Strona)

Kolejną książką, która znalazła się w tegorocznej akcji jest „Żałobnica”. To pełen napięcia, hipnotyzujący thriller Roberta Małeckiego – laureata Nagrody Wielkiego Kalibru i autora bestsellerowego cyklu z Bernardem Grossem w roli głównej. Tytułowa żałobnica otrzymuje w spadku po mężu pokaźny majątek oraz bardzo dobrze prosperujące przedsiębiorstwo. Nieoczekiwanie na jaw zaczynają wychodzić skrywane przez lata sekrety. Dodatkowo ktoś zaczyna manipulować życiem bohaterki.

Tomasz Michniewicz „Chwilowa anomalia” (Wydawnictwo Otwarte)

Bardzo cieszymy się, że kolejny raz możemy w naszej akcji gościć Tomasza Michniewicza. W jednej z poprzednich edycji Czytaj PL mieliście okazję czytać i słuchać świetnego reportażu „Chrobot”. Tym razem w ramach akcji macie dostęp do najnowszej książki autora pt. „Chwilowa anomalia”. To zapis rozmów ze specjalistami z różnych dziedzin, którzy diagnozują społeczeństwo, a ze swoich wnikliwych obserwacji wyciągają wnioski na przyszłość. Wywiady m.in. z politologami, klimatologami czy analitykami spraw międzynarodowych pokazują, w jak trudnej sytuacji społecznej się znaleźliśmy i co może czekać nas w przyszłości.

Marcin Mortka „Nie ma tego złego” (Wydawnictwo SQN)

Jedni są zdania, że Złe to kraina za Gwiżdżącymi Górami. Inni sądzą, że Złe to moc, która może zmieniać ludzi w bestie. Edmund zwany Kociołkiem, kiedyś żołnierz, teraz mąż i ojciec, znalazł się w sytuacji śmierdzącej Złem na kilometr. Wraz ze swoją drużyną, złożoną z socjopatycznego elfa, tajemniczego guślarza, goblina zwiadowcy, charakternego krasnoluda i rycerza Doli, otrzymał zlecenie, które szybko okazuje się czymś więcej, niż zwykłym dostarczaniem przesyłek.

Dionisios Sturis „Gorzkie pomarańcze” (Wydawnictwo Poznańskie)

„Gorzkie pomarańcze” to ceniony i kilkukrotnie wznawiany reportaż polsko-greckiego dziennikarza, reportażysty, pisarza Dionisiosa Sturisa. „Gorzkie pomarańcze”, czyli prawdziwa twarz Grecji. Dionisios Sturis, syn Polki i Greka, zabiera nas w podróż na południe Europy, by opowiedzieć historię – własną i Grecji. W akcji Czytaj PL mamy dla was wyjątkowe, rozszerzone wydanie książki, za które Sturis otrzymał nominację do Nagrody im. Ryszarda Kapuścińskiego. 

Beata Szady „Dziobak literatury. Reportaże latynoamerykańskie” (Wydawnictwo Dowody na istnienie)

Jeśli interesują cię losy dentysty Gabriela Garcíi Márqueza, urugwajskich Hitlerów, krzesła na którym siedział Che Guevara, napoju w „kolorze sików i smaku gumy do żucia”, który stanowi istotny element peruwiańskiej tożsamości, to jest to zdecydowanie książka dla ciebie!

„Dziobak literatury” to jedna z najbardziej wyjątkowych książek tegorocznej akcji. To pierwsza antologia latynoamerykańskiego reportażu na polskim rynku wydawniczym. Beata Szady nie tylko dokonała wyjątkowego wyboru, napisała znakomity wstęp, a każdy z tekstów okraszyła indywidualnym komentarzem. W skład zbioru weszły teksty takich reportażystów, jak Julio Villanueva Chang, Marco Avilés & Daniel Titinger, Álex Ayala Ugarte, Leonardo Haberkorn, Cristóbal Peña, Carlos Martínez, Alberto Salcedo Ramos, Leila Guerriero, Juan Pablo Meneses, Juan Villoro czy Martín Caparrós.

Robert J. Szmidt „Per aspera ad astra” (Wydawnictwo Rebis)

Robert J. Szmidt i pierwsza polska space opera wydana w USA z rekomendacjami Davida Webera, Nancy Kress, Mike’a Resnicka, Jacka Campbella, Kevina J. Andersona! Na kartach powieści autor mierzy się z tematem podróży międzyplanetarnych. Celem Mayflower jest znajdujący się w odległości ponad 25 lat świetlnych system Centuriona. Prawie dwustuletnie podróż nie przebiega tak gładko, jak zakładano. Załoga będzie musiała zmierzyć się z przeciwnościami losu, a także własnymi wewnętrznymi demonami. 

Magdalena Witkiewicz „Srebrna łyżeczka” (Wydawnictwo Filia) Martyna

W akcji Czytaj PL nie mogło zabraknąć powieści obyczajowej! „Srebrna łyżeczka” to piękna, pełna kobiecej wrażliwości opowieść o tym, że życie pełne jest niespodzianek i zaskakujących zwrotów akcji. Pewnego dnia Lidia otrzymuje list od tajemniczej kobiety, która twierdzi, że jest przyjaciółką rodziny. Kobieta chce przekazać bohaterce spadek – niczego więcej nie wyjaśnia. Kim jest autorka listu? Do kogo należą piękne srebrne łyżeczki ze starego pudełka? Lidia krok po kroku odkrywa tajemnicę, która zmieni jej życie o 180 stopni.

Artykuł Czytaj PL 2021 – książki, które znalazły się w akcji pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Czego szuka Pan w literaturze?

Paweł Sołtys: Szukam tych rzeczy, które nie dość, że są trudno definiowalne, to w dodatku brzmią patetycznie: piękna i wzruszenia.

W jaki sposób Pan pracuje?

PS: „Na natchnieniu”. Co w praktyce oznacza: nieregularnie, niehigienicznie i niezdarnie.

Co najchętniej Pan czyta?

PS: Teksty, które mnie uwodzą, wybijają z ustalonego rytmu. Zazwyczaj rzeczy z mniej lub bardziej ukrytą melodią, a znaleźć ją można i w prozie, i w poezji, i w eseistyce. Zdaje się, że często są to książki z „pobocza” głównych nurtów, książki ryzykowne, eksperymentujące z językiem. Poza tym lubię słowniki, są zazwyczaj wzruszające.

Jaką funkcję może współcześnie spełniać / spełnia literatura?

PS: Nie wiem. To znaczy – tych funkcji może być tyle, ilu piszących, a może nawet tyle, ilu czytelników. Gdybym musiał coś wydukać na ten temat, powiedziałbym, że literatura piękna powinna być przede wszystkim piękna, a potem może zająć się spełnianiem funkcji. Przeróżnych. Społecznych, politycznych, religijnych, edukacyjnych czy terapeutycznych.

Fragment opowiadania „Luby”:

PS: Znaliśmy się tyle lat, gdy się urodziłem, już tu była, też w takim wiejskim domku jak my, też otaczana powoli kamienicami, potem blokami, nowymi, szerszymi ulicami. Matka mówiła: „Ona jest ostatnia. Już ich nie ma”. Najpierw wyjeżdżali po osiemnastym roku, potem po trzydziestym dziewiątym, w końcu po czterdziestym piątym. Po tych latach, które wszystkie dzieci znają na pamięć. Bo to niby ruscy, ale dziwni, jak z legendy opowiadanej przy zgaszonym świetle. Jej rodzicie umarli jeszcze w dwudziestych latach, mąż w wojnę, a ona została. Jak kropka na końcu długiego zdania, które zaczęło się reformą Nikona i spaleniem w beczce protopopa Awwakuma, potem rozwijało się prześladowaniami, ucieczkami, ciężką pracą, przyjazdem do Warszawy, kupieckim bogactwem, a kończyło się nią w chustce na głowie, świątek czy piątek, mówiącej po polsku bez akcentu.

Paweł Sołtys – biogram:

Debiutował w 2000 r. na łamach pisma „Studium” opowiadaniem Grzbiet. Jego pierwszy zbiór opowiadań Mikrotyki ukazał się jesienią 2017 r. i został nagrodzony Nagrodą Literacką Gdynia. We wrześniu 2019 r. wyszedł drukiem drugi zbiór opowiadań pt. Nieradość. Autor obecnie tworzy słownik, który zostanie opublikowany prawdopodobnie w 2022 r. Jest też muzykiem.

Artykuł Paweł Sołtys – kilka pytań do autora książki „Nieradość” pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Wraz z użytkownikami grupy facebookowej [Czytamy reportaże] przygotowaliśmy dla was zestawienie książek non-fiction, na które warto zwrócić uwagę. Na liście znajdziecie zarówno książki weteranów gatunku (Hanna Krall, Marcin Kącki), jak i debiutantów (Magda Działoszyńska-Kossow, Wojtek Szot). Oto najlepsze polskie reportaże 2020 roku.

Najlepsze polskie reportaże 2020 roku
wg użytkowników grupy Czytamy reportaże

Marcin Kącki – Oświęcim. Czarna zima, Wydawnictwo Znak

Najwięcej głosów zebrał reportaż Marcina Kąckiego o Oświęcimiu. Autor słynnego „Białegostoku” postanowił odwiedzić miasto naznaczone piętnem sąsiedztwa z największym nazistowskim obozem śmierci. Bohaterowie i rozmówcy Kąckiego na co dzień mijają bramę muzeum Auschwitz, żyją niejako w cieniu dramatu, który rozegrał się za jej granicą. Reportażysta postanowił zadać mieszkańcom pytanie: „jak się tu żyje?”. Rozmawia ze zbieraczami pamiątek z obozu, lokalnymi przedsiębiorcami, potomkami ocaleńców, a nawet obecnymi mieszkańcami budynków znajdujących się na terenie obozu.

Zbigniew Rokita – Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku, Wydawnictwo Czarne

Drugie miejsce w głosowaniu zajął arcyciekawy reportaż Zbigniewa Rokity – „Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku”.

Zbigniew Rokita podjął się trudnego zadania opisania Górnego Śląska w formie reportażu. Reportażysta znakomicie oddał pewną niemożność w uchwyceniu atmosfery miejsca niezwykle doświadczonego historycznie. Rokita idąc po nitce do kłębka odkrywa swoje śląskie korzenie. Opowieść o rodzinie przeplata opowieścią o regionie, zwyczajach Ślązaków, tych prawdziwych i tych urojonych, stereotypowych, funkcjonujących w kulturze np. dzięki filmom Kutza. Pisze także o ruchach autonomicznych, dyskusjach na temat odrębności narodowej Ślązaków, a przede wszystkim o historii regionu i losie jego mieszkańców.

Książka znalazła się również w zestawieniu najlepszych książek roku portalu Czytaj PL!

 Karolina Sulej – Rzeczy osobiste. Opowieść o ubraniach w obozach koncentracyjnych i zagłady, Czerwone i Czarne

Na przestrzeni ostatnich kilku lat, na fali sukcesu „Tatuażysty z Auschwitz”, polski rynek książkowy został zalany falą książek obyczajowych, dla których tłem była potworna rzeczywistość obozu koncentracyjnego. Ta szkodliwa dla pamięci ofiar tendencja na szczęście raz na jakiś czas (warto wyróżnić książki Mikołaja Grynberga czy „Klub Auschwitz” Agnieszki Daukszy) przerywana jest ważną i rzetelną książką. Tak jest w przypadku „Rzeczy osobistych” Karoliny Sulej, dla której punktem wyjścia do opowiadania o Zagładzie, były ubrania w obozach koncentracyjnych. Mówienie o ubraniach i modzie w kontekście dyskusji o obozach śmierci mogłoby wydawać się prowokacyjne i nie na miejscu. Nic bardziej mylnego, bowiem „autorka dociera do wielu świadectw, do ocalałych, którzy mówią jej, jak dbałość o wygląd w tych straszliwych miejscach dawała im siłę, aby walczyć o życie.”.

Magda Działoszyńska-Kossow – San Francisco. Drugi brzeg, Wydawnictwo Czarne

W lipcu w kultowej Serii Amerykańskiej Wydawnictwa Czarne ukazał się reportaż Magdy Działoszyńskiej-Kossow o mieście będącym symbolem wolności i kontrkultury, czyli zbudowanym w połowie XIX wieku dzięki gorączce złota San Francisco. Autorka pisze o rozwoju miasta będącego jednocześnie mekką artystów, intelektualnym zapleczem pracowników Doliny Krzemowej i miejscem, gdzie przebywa masa bezdomnych i narkomanów. San Francisco skupia w sobie największe bolączki współczesnej Ameryki, kraju kontrastów i wielkich przemian ekonomicznych.

Mirosław Tryczyk – Drzazga. Kłamstwa silniejsze niż śmierć, Wydawnictwo Znak

„Drzazga”, reportaż Mirosława Tryczyka, narodził się po odkryciu przez autora rodzinnej tajemnicy. Tryczyk dowiedział się, że jeden z jego dziadków brał udział w pogromie żydowskim. Po krótkim rozeznaniu, okazało się, że nie tylko jego rodzina kryje mroczne sekrety. Skala zjawiska zmusiła autora do opisania swoich poszukiwań.

Dorota Karaś, Marek Sterlingow – Walentynowicz. Anna szuka raju, Wydawnictwo Znak

To opowieść o kobiecie-historii – legendzie „Solidarności”, „Bohaterce Sierpnia ’80”, „przodującej spawaczce”. Dorota Karaś i Marek Sterlingow opisali burzliwe życie kobiety, której życie pełne jest dramatycznych zwrotów i kontrowersyjnych decyzji.

Wojciech Szot – Panna doktór Sadowska, Dowody na Istnienie

W swojej debiutanckiej książce, Wojciech Szot udowodnił, że niemożliwe nie istnieje. Na podstawie artykułów, stenogramów z rozpraw sądowych i relacji świadków maluje obraz panny doktór Zofii Sadowskiej – bohaterki jednego z największych skandali obyczajowych międzywojennej Warszawy, pierwszej w Imperium Rosyjskim polskiej lekarki z doktoratem, działaczki społecznej, feministki cenionej internistki i, co ważne, lesbijki. Przez jej orientację seksualną brukowce oskarżały Sadowską o branie udziału w orgiach oraz podrywanie pacjentek.

Kamil Całus – Mołdawia. Państwo niekonieczne, Wydawnictwo Czarne

Obok „Kajś” w kultowej serii Sulina ukazała się w tym roku książka o Mołdawii. Kamil Całus przedstawia historię kraju, który uzyskał niepodległość w 1991 roku. Miał być to tylko krótki przystanek w drodze do zjednoczenia z Rumunią. Nie wszyscy mieszkańcy Mołdawii jednak podzielali tę opinię. W związku z tym marzenia o połączeniu zakończyły się tak szybko, jak się pojawiły. Całus opisuje historię kraju, który stanął w obliczu stworzenia się na nowo – bohaterowie reportażu starają się znaleźć odpowiedź „co to znaczy być Mołdawianinem?”

Wojciech Jagielski – Strona świata. Reporter o świecie, który się gwałtownie zmienia, Wydawnictwo Znak

„Strona świata” wybór najciekawszych tekstów Wojciecha Jagielskiego publikowanych na przestrzeni ostatnich kilku lat na łamach „Tygodnika Powszechnego”. Znajdziecie tam zatem teksty o Bliskim Wschodzie, Afryce, Indiach i Kaukazie – czyli ulubionych kierunkach weterana polskiego reportażu.

Przy okazji zachęcamy do wspierania „Tygodnika” w zbiórce, która ma pomóc na znalezienie nowej siedziby

Tomasz Grzywaczewski – Wymazana granica, Wydawnictwo Czarne

Książka Tomasza Grzywaczewskiego rzutem na taśmę wskoczyła do pierwszej dziesiątki w głosowaniu. „Wymazana granica” to reporterska podróż wzdłuż granic II Rzeczpospolitej – od Kaszub, przez Wielkopolskę, Śląsk, Bieszczady, po Kresy Wschodnie, Mazury i Pomorze. Autor rozmawia z ostatnimi świadkami pamiętającymi przedwojenne granice oraz ich zanikanie.

Najlepsze polskie reportaże 2020 roku – wyróżnienia honorowe:

Hanna Krall – Synapsy Marii H., Wydawnictwo Literackie

Najnowsza książka wybitnej polskiej reporterki to opowieść o Marii Twardokęs-Hrabowskiej, polskiej opozycjonistce, która w latach 80. była więziona za wspieranie strajku. Obecnie mierzy się z trudną teraźniejszością – wychowuje syna chorego na autyzm. Krall pisze również o matce męża swojej bohaterki, Marii Hrabowskiej, kobiety, która przeżyła II wojnę światową i atak na World Trade Center.

Aleksandra Lipczak – Lajla znaczy noc, Wydawnictwo Karakter

Opis wydawcy: „Książka na każdym kroku rozpięta jest między historią i współczesnością, między reportażem i esejem. Równie ważne są tu arabsko-wielokulturowa przeszłość Al-Andalus, jak i to, jak rezonuje ona dziś. Opisując średniowiecze i początki nowożytnego świata, autorka wyławia zadziwiająco aktualne wątki i pokazuje, jak dzisiejsi Andaluzyjczycy i Andaluzyjki obchodzą się z tym nietypowym dziedzictwem (nie brakuje takich, którzy mówią, że są „potomkami Maurów”), oraz jak dziś w praktyce wygląda wielokulturowość tego regionu (Andaluzja nazywana jest „nową Lampedusą”).”.

Agnieszka Rostkowska – Wojownicy o szklanych oczach. W poszukiwaniu nowej Turcji, Wydawnictwo Poznańskie

Agnieszka Rostkowska jest laureatką konkursu Wydawnictwa Poznańskiego, dzięki któremu mogła wydać swoją debiutancką książkę. Efektem jej pracy w Turcji jest wydany na jesień 2020 roku reportaż „Wojownicy o szklanych oczach”, w którym opowiada o zmianach zachodzących nad Bosforem. Na podstawie wielu rozmów kreśli obraz Nowej Turcji powstającej pod rządami Erdogana.

Artykuł Czytamy reportaże: Najlepsze polskie reportaże 2020 roku pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Najlepsze książki roku 2020 wg redakcji Czytaj PL

„Kajś” – Zbigniew Rokita, Wydawnictwo Czarne

Wybór: Kuba Krasny

Zbigniew Rokita podjął się niełatwego zadania – opisania Górnego Śląska w formie reportażu. To karkołomne zadanie zdał jednak na piątkę z plusem. Znakomicie bowiem oddał pewną niemożność w uchwyceniu atmosfery miejsca, które na przestrzeni ostatnich kilkuset lat znajdowało się na terenach różnych tworów państwowych. Gwałtownie zmieniające się granice przebiegające przez tereny Śląska, powodują, że nie brak zawirowań związanych z przynależnością narodową jego mieszkańców. 

Rokita idąc po nitce do kłębka odkrywa swoje śląskie korzenie. Opowieść o rodzinie przeplata opowieścią o regionie, zwyczajach Ślązaków, tych prawdziwych i tych urojonych, stereotypowych, funkcjonujących w kulturze np. dzięki filmom Kutza. Pisze także o ruchach autonomicznych, dyskusjach na temat odrębności narodowej Ślązaków, a przede wszystkim o historii regionu i losie jego mieszkańców.

Mówi się, że życie pisze najlepsze scenariusze, a książka Rokity jest tego najlepszym przykładem. Suspensowe zakończenie pokazuje, jak przewrotne może być życie, a fabularnie tylko dodaje tej książce wartości.. To zdecydowanie najciekawsza książka w kultowej serii „Sulina” Wydawnictwa Czarne, która ukazała się w tym roku. I być może jeden z najciekawszych reportaży tego roku. Polecam czytać w pakiecie z „Pokorą” Szczepana Twardocha.

„Ludowa historia Polski” – Adam Leszczyński, Wydawnictwo W.A.B.

Wybór: Kuba Krasny

Co stanowi o wyjątkowości książek? Wydaje mi się, że stopień oddziaływania na społeczeństwo, środowisko literackie, a co najważniejsze – pobudzenie do dyskusji. Na pewno ważną cechą „dobrej książki” jest też jej termin przydatności – czy będzie wspominana i komentowana po latach od wydania, czy umrze śmiercią naturalną chwilę po premierze. Wydaje mi się, że „Ludowa historia Polski” zostanie z nami na długo. To monumentalna (nie tylko pod względem ilości stron) odwrócona opowieść – historia przedstawiona nie z perspektywy elit, a z pozycji tych, którzy od wieków (w zasadzie po dziś dzień) mają najgorzej.

„Stambuł do zjedzenia” – Bartek Kieżun, Buchmann

Wybór: Kuba Krasny

„Stambuł do zjedzenia” to książka kompletna. Mimo że tytuł sugeruje kierunek kulinarny, to próżno ją zaklasyfikować. Jednocześnie jest to reportaż, album ze zdjęciami, esej o mieście i książka kucharska. I w każdej z tych przegródek znakomicie zdaje egzamin! Wraz z Bartkiem Kieżunem przemierzamy Stambuł, zarówno ten znany i popularny, jak i całkowicie ukryty, bądź niechybnie odchodzący w niepamięć. Bo, jak sam autor podkreśla, Stambuł dynamicznie się zmienia.

W trakcie „zwiedzania” miasta w poszukiwaniu przepisów, towarzyszymy autorowi podczas licznych podróży przez Bosfor, zakupów na ciągnących się kilometrami targach i rzecz jasna w trakcie wizyt w mniej lub bardziej kultowych knajpach. Niektóre przepisy znajdujące się w książce zostały zaczerpnięte od znajomych, niektóre znalezione w starych książkach kucharskich, niektóre zaś podstępem wyciągnięte od lokalnych sprzedawców i kucharzy.

Pięknie wydana, pięknie napisana i pięknie sprawdzająca się w praktyce!

„Bezmatek” – Mira Marcinów, Wydawnictwo Czarne

Wybór: Kuba Krasny

„Bezmatek” to niezwykle poruszająca opowieść o przeżywaniu śmierci matki i skrajnym emocjom towarzyszącym umieraniu bliskiej osoby – samotności, zagubieniu, złości i odczuwaniu miłości – momentami bezwarunkowej, momentami obsesyjnej. 

W „Bezmatku” ze śmiercią stykamy się zarówno na poziomie metafizycznym – emocji i więzi – jak i namacalnym, niemal naturalistycznym. Bohaterka przez rok towarzyszy umierającej na raka matce. Prowadzi nas przez świat szpitalnych łóżek, badań dotyczących umierania ciała, poszczególnych etapach choroby i nieprzyjemnościach towarzyszących opiekowaniu się chorym. Do tego tłumaczy, że nigdy nie jesteśmy gotowi na śmierć kogoś bliskiego, niezależnie, czy mamy do czynienia z nagłym zgonem czy długotrwałą chorobą. Narratorka wraca myślami do lat spędzonych z matką. Do trudnego dzieciństwa, naznaczonego problemem rodzica z alkoholem, które niechybnie wpędziło bohaterkę we współuzależnienie. A to nie dość, że nie odpuściło, to wręcz nasiliło się po jej śmierci matki.

Trzymam kciuki za Mirę Marcinów. Za „Bezmatek” została bowiem nominowana do (tegorocznego-przyszłorocznego) Paszportu Polityki. A czy otrzyma wyróżnienie? O tym dowiemy się już 20 stycznia.

„Dorośli” – Marie Aubert, Wydawnictwo Pauza

Wybór: Kuba Krasny

Zamknięta fabuła książki strukturalnie przywodzi na myśl „Boga rzezi” Yasminy Rezy, którą zekranizował Roman Polański („Rzeź”, 2011). Kilkuosobowa rodzina spotyka się w domku letniskowym nad fiordem. Na przestrzeni kilkunastu godzin i kilkudziesięciu metrów kwadratowych dochodzi do zderzenia różnych wizji życia. Do tego kilka kropel alkoholu da dużo, wyzwala w bohaterach drzemiące demony, o których „dzień po” woleliby zapomnieć.

„Dorośli” to piękna opowieść o kryzysie wieku średniego, samotności i konfrontacji marzeń z rzeczywistością i upływającym czasem. Mimo że książka jest bardzo krótka, to autorka zdołała w znakomity sposób pokazać całe spektrum emocji towarzyszących bohaterce zmagającej się z niezaspokojonym instynktem macierzyńskim.

„O czasie i wodzie” – Andri Snær Magnason, Wydawnictwo Karakter

Wybór: Kuba Krasny

„O czasie i wodzie” to połączenie eseju i reportażu. Autor książki – Andri Snær Magnason – to współczesny człowiek renesansu. Jest literaturoznawcą, pisarzem, poetą, twórcą filmowym, a co najistotniejsze z perspektywy wyróżnionej książki – działaczem na rzecz ochrony środowiska. Do tego startował w wyborach prezydenckich na Islandii.

Głównymi „bohaterami” jego książki są czas i woda. Czas symbolizuje nie tylko to co było, ale również to co nas czeka w przyszłości. Woda zaś, stanowi czynnik, bez którego nie możemy żyć. Stan wody – jej brak (susze), jej nadmiar (z topniejących lodowców), jej zanieczyszczenie (zdatność do picia) czy zakwaszenie (wpływ na ekosystemy) – ma ogromny wpływ na otaczający nas świat. Magnason przestrzega czytelników przed wpływem tego, co teraz robimy i czego nie robimy, na zmiany klimatyczne, a co za tym idzie – na naszą przyszłość. W eseistycznej formie, łącząc twarde fakty z mitami, legendami, własnymi przeżyciami i refleksjami, kreśli obraz współczesnego świata, problemów z jakimi musimy się zmierzyć, by uratować naszą planetę przed niechybną katastrofą.

Co warto przypomnieć, książkę mogliście za darmo czytać w ramach tegorocznej akcji Czytaj PL!

„Poufne” – Mikołaj Grynberg, Wydawnictwo Czarne

Wybór: Kuba Krasny

Mikołaj Grynberg to po prostu Mikołaj Grynberg. Wyjątkowy, oryginalny, niepowtarzalny. Doświadczenie z rozmów przeprowadzonych przy pisaniu „Ocalonych z XX wieku”, „Oskarżam Auschwitz” i „Księgi wyjścia” przelał na papier w formie krótkich opowiadań, niektóre z nich to zaledwie krótkie sceny, wymiana kilku zdań między bohaterami. 

To opowieść o rodzinie naznaczonej historią – nie wiadomo jednak, kto jest kim i dla kogo. Zdarzenia z poszczególnych opowiadań w mniej lub bardziej luźny sposób się ze sobą zazębiają. Nie ma to jednak znaczenia. W „Poufnych” Grynberg w wysublimowany sposób, z dużą dawką czarnego humoru, pisze o starości, przemijaniu, pamięci i śmierci.

„Moja mroczna Vanesso” – Kate Elizabeth Russell, Wydawnictwo Otwarte

Wybór: Martyna Gancarczyk

„Moja mroczna Vanesso” to opowieść o nastoletniej dziewczynie, która zakochuje się w czterdziestodwuletnim nauczycieli literatury. Vanessa błyskawicznie podporządkowuje cały swój świat intrygującemu mężczyźnie. Szybko okazuje się, że nie była jedyną dziewczyną w jego życiu. Inne, teraz jako dorosłe kobiety, walczą o sprawiedliwość – po latach zrozumiały, że zostały skrzywdzone. Chcą, żeby także dorosła już Vanessa była z nimi solidarna. Ona jednak nie może tego zrobić. Przecież on zawsze był dla niej dobry, a ona sama tego chciała. Była pewna, że to miłość. Ale jak było naprawdę? 

W swojej powieści Kate Elizabeth Russell zestawia przeżycia i emocje nastolatki z pamięcią i traumą dorosłej już kobiety. Prowokuje, zmusza do myślenia, wywołuje w czytelniku szereg skrajnych emocji, budzi poczucie dyskomfortu. Książka od pierwszych stron przywołuje na myśl „Lolitę” Vladimira Nabokova, która w samej powieści jest przytaczana. „Moja mroczna Vanesso” jest jedna tytułem zupełnie innym, skupiającym się na emocjach, doświadczeniach i myślach nastolatki, a nie jej “partnera”. To książka trudna, wstrząsająca i skłaniająca do zastanowienia się ile takich historii rozegrało się w naszym otoczeniu.

„Tragedia na Przełęczy Diatłowa. Historia bez końca” – Alice Lugen, Wydawnictwo Czarne

Wybór: Martyna Gancarczyk

Reportaż Alice Lungen przedstawia historię owianej tajemnicą śmierci dziewięciorga turystów. W 1959 roku grupa studentów wyruszyła w podróż, której celem było zdobycie góry Otorten położonej w Uralu Północnym. Wyprawa zakończyła się tragedią. Wszyscy jej uczestnicy zginęli. Większość zmarła z powodu hipotermii, jednak ciała niektórych studentów zostały znalezione z zagadkowymi urazami, widocznymi krwotokami i siniakami. Tragedia, do jakiej doszło, najprawdopodobniej, na wschodnim stoku góry Chołatczachl stała się dla Alice Lungen punktem wyjścia do opisania biurokratycznego chaosu, licznych absurdów, niedociągnięć jakie towarzyszyły pracy nad sprawą oraz mrocznej legendy, jaka przez lata narosła wokół śmierci dziewięciorga. 

Lekturze książki towarzyszy nieustające napięcie i nie sposób się od niej oderwać. Co ważne, autorka dokładnie przedstawia uczestników wyprawy, pokazuje ich wzajemne relacje, przybliża ich zainteresowania czy charaktery. Dzięki temu ofiary tragedii stają się w oczach czytelników rzeczywistymi ludźmi, nie zaś wyłącznie bohaterami niewyjaśnionej zagadki. 

„Wierzyliśmy jak nikt” – Rebecca Makkai, Wydawnictwo Poznańskie 

Wybór: Martyna Gancarczyk

Poruszająca i zapadająca w pamięć współczesna amerykańska literatura piękna. „Wierzyliśmy jak nikt” to opowieść o śmierci, ale i miłości, budzącej lęk epidemii i próbie ocalenia bliskich, których ocalić się już nie da. 

Lata 80. XX wieku w Stanach Zjednoczonych. Młody dyrektor rozwoju chicagowskiej galerii sztuki pracuje nad wprowadzeniem na wystawę zbioru wyjątkowych obrazów z lat 20. Jego życie zawodowe wydaje się kwitnąć, ale wokół AIDS zaczyna zbierać okrutne żniwo. Przyjaciele mężczyzny zaczynają umierać, jeden po drugim, aż w końcu Yale zostaje niemal całkiem sam. Trzydzieści lat później Fiona, dawna przyjaciółka Yale’a wyrusza do Paryża. Chce odnaleźć swoją zaginioną córkę. We Francji odnawia kontakt ze znanym fotografem i swoim starym przyjacielem, który uwiecznił tragiczną epidemię lat 80. Kobieta wraca myślami do tamtych czasów i osób, które musiała wtedy pożegnać.  

Powieść „Wierzyliśmy jak nikt” znalazła się w finałach nagrody Pulitzera i National Book Award. Została wyróżniona przez redakcje „The Washington Post”, „New York Times” oraz „Entertainment Weekly”, a redakcja naszego rodzimego Magazynu „Książki” wybrała ją najciekawszą książką roku.

Artykuł Najlepsze książki roku 2020 wg redakcji Czytaj PL pochodzi z serwisu Czytaj PL.

W Stacji: Literatura prezentujemy „Fotoplastikony”. Tekst do przeczytania w papierowym wydaniu miesięcznika „Znak”.

Jacek Dehnel w miesięczniku odpowiada na pytania z krótkiego kwestionariusza:

Czego szuka Pan w literaturze?

Jako czytelnik: wiedzy i zachwytu, które na szczęście czasem schodzą się ze sobą. Jako pisarz: pewnie podobnie. Samo pisanie jest procesem poznawania, wyjaśniania samemu sobie czasem spraw ogólnych, jak świat i ludzie, a czasem bardzo drobnych i konkretnych.

W jaki sposób Pan pracuje?

To bardzo zależy. Wiersze z rzadka zdarza mi się spisać pospiesznie, od razu; przeważnie przychodzą mi do głowy i długo się z nimi noszę, a spisuję, kiedy już się w tej głowie ułożyły. Prozę trzeba wysiedzieć wieloma godzinami, czasem samego pisania, częściej: researchu. A zatem szukanie i czytanie książek i artykułów w bibliotekach, szperanie w archiwach cyfrowych, googlowanie, wywiady, rozmaicie. Właściwie każda z książek, które pisałem, miała te procedury nieco inne.

Co najchętniej Pan czyta?

Arcydzieła. Ale to niestety coraz rzadziej się zdarza. Kiedy ma się kilkanaście lat, arcydzieła zdają się leżeć wszędzie, cokolwiek bierzemy – to wspaniałość. Ale potem odstępy się wydłużają.

Jaką funkcję może współcześnie spełniać / spełnia literatura?

Nie sądzę, żeby w jej funkcjach cokolwiek zmieniło się od czasów starożytnych. Rozrywkowa służy rozrywce, naukowa – nauce, religijna – religii, pornograficzna – seksowi itd. Najciekawsza jest ta, którą z braku lepszego określenia nazywamy „piękną”: jej cele nie są oczywiste i służy chyba temu, że wzajemnie sobie opowiadamy świat i się nad nim zastanawiamy.

„Fotoplastikony” (fragment)

W Fotoplastikonach pisze tak:

„Z kupki podnoszę to jedno zdjęcie, które musiało leżeć tak długo w wilgotnej piwnicy, że aż karton rozwarstwił się na cieniutkie kartki. Jest rok 1907, sądząc po drzewie: wczesna wiosna, i to ona właśnie – te soki krążące na nowo w gałęziach orzecha włoskiego, to słońce nieśmiałe jeszcze – sprawiła, że Hermann Matura wyległ z żoną i córkami oraz dwojgiem znajomych przed dom i odstawiają teraz harce na drabinie i konarach. Zajrzałem jeszcze do albumu. Zajrzałem i  zamknąłem. Nie musiałem tego wiedzieć o  państwie Matura, tak radośnie i niedojrzale obsiadujących drzewo, nie chciałem poznać, do czego przywiedzie ich dojrzałość, ale sprzedawca, zresztą Serb, krzyknął: „Fünfzehn für alle!” i teraz były już moje, z całą swoją gorzką prawdą i pleśniowym zapaszkiem piwnicy.”

Jacek Dehnel – biogram:

Ur. w 1980 w Gdańsku, poeta, prozaik, tłumacz. Laureat m.in. Nagrody Kościelskich (2005) i Paszportu „Polityki” (2006). Prowadzi portal z kolekcją starej fotografii www.awers-rewers.pl. Związany z Warszawą, od niedawna mieszka w Berlinie.

Artykuł Jacek Dehnel – kilka pytań do autora książki „Krivoklat” pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Śląsk to niezwykle interesujący teren na pograniczu Polski, Czech, Niemiec i Słowacji, który na przestrzeni wieków znajdował się w granicach wielu krajów, królestw czy księstw, niejednokrotnie rozdzielany i scalany. Od 1945 roku w większości znajduje się w granicach Polski. Śląska tożsamość i dziedzictwo są wielką mieszanką, w której można znaleźć wpływy wielu kultur, języków i tradycji. Dzięki tak bogatej, ale też tragicznej i niejednoznacznej historii Śląsk od zawsze doskonale nadaje się na tło powieści. Z okazji Barbórki prezentujemy siedem książek, w których Śląsk odgrywa kluczową rolę.

„Drach” – Szczepan Twardoch

Najpopularniejszym piewcą Śląska w ostatnich latach stał się niewątpliwie Szczepan Twardoch. Pisarz wielokrotnie w swoich książkach poruszał temat śląskiej tożsamości, jednak częściej o jego poglądach na ten temat można usłyszeć i przeczytać w wywiadach, podczas spotkań autorskich, w felietonach oraz dzięki aktywności w mediach społecznościowych. Książką, której fabuła w całości poświęcona została Śląskowi, jest wielokrotnie wyróżniany i nominowany do Nike „Drach” – ponadczasowy obraz naznaczonej krwią małej ojczyzny Twardocha. Książka jest bardzo trudna w odbiorze, nie tylko ze względu na potężny bagaż emocjonalny, ale głównie przez nielinearność fabuły i multijęzykowy sposób prowadzenia narracji. Dzięki zastosowaniu takich zabiegów Twardoch wyeksponował tragiczną, niejednoznaczną i zawiłą historię Śląska. Niedawno ukazał się śląski przekład „Dracha”.

„Kajś. Opowieść o Górnym Śląsku” – Zbigniew Rokita (reportaż)

We wrześniu 2020 roku, w słynnej serii Sulina Wydawnictwa Czarne, ukazała się arcyciekawa książka poświęcona Górnemu Śląskowi. „Kajś” to efekt rodzinnych odkryć oraz pracy dziennikarskiej Zbigniewa Rokity. Reportażysta przeplata opowieść o swojej śląskiej rodzinie opowieściami o Śląsku i na odwrót. Jest tu o burzliwej historii Górnego Śląska, czyli przemieszczających się granicach, plebiscytach i powstaniach, jest o śląskiej kulturze, śląskiej tożsamości, różnych wizjach Górnego Śląska, lokalnych politykach oraz ruchach separatystycznych. Również ten tytuł ukazał się w śląskim przekładzie.

„Piąta strona świata” – Kazimierz Kutz (powieść)

Rokita wiele miejsca poświęca śląskiej kulturze i śląskiej mitologii. Jedną z ich najjaśniejszych gwiazd jest postać Kazimierza Kutza, reżysera, pisarza, wreszcie skandalisty. Jednym z jego najgłośniejszych dzieł jest „Piąta strona świata” – jego debiutancka powieść, którą pisał na podstawie własnych obserwacji, rozmów i zasłyszanych lokalnych anegdot. To barwna, wielopokoleniowa i momentami bardzo brutalna wizja Śląska. Kutz w symboliczny sposób lawiruje między polszczyzną, a śląską gwarą, próbując wiernie opisać miejsce, gdzie zacierają się granice.

„Góra Tajget” i „Od jednego lucypera” – Anna Dziewit-Meller (powieści)

Obok hasła Śląsk po raz kolejny pojawia się słowo przeszłość. Wieloznaczna, ciemna, zawiła i dramatyczna. To nią splamiony jest współczesny Śląsk przedstawiony na kartach powieści Anny Dziewit-Meller. W „Górze Tajget” poznajemy życiorysy kilku osób, które starają się odnaleźć w śląskiej rzeczywistości. Bohaterowie powieści czują wewnętrzny niepokój, nieważne czy mieszkają tam od zawsze, wracają po latach, czy postanawiają rozpocząć na Śląsku nowe życie.

W 2020 roku ukazała się kolejna powieść Anny Dziewitt-Meller, której akcja ponownie w dużej części rozgrywa się na Śląsku. „Od jednego Lucypera” przedstawia historię górniczej rodziny i opowiada o mrocznych latach czterdziestych XX wieku, klasowej emancypacji, a także współczesnych problemach. Autorka porusza także temat, który wciąż bywa pomijany – rola i udział kobiet w historii, tej małej i wielkiej.

„Atlas: doppelganger” – Dominika Słowik (powieść)

W swojej debiutanckiej powieści „Atlas: doppelganger” Dominika Słowik zabiera nas do stereotypowego familoka, a konkretnie wnętrza ciasnego śląskiego mieszkania z meblościanką. Akcja książki dzieje się w czasach transformacji, jednak fabularnie coraz dalej odpływa w przeszłość poprzez opowieść, której narratorka słucha podczas wizyty u dziadka swojej koleżanki. Starszy człowiek relacjonuje swoje marynarskie przygody i morskie podróże. Za każdym razem dokłada kolejną cegiełkę do swojej historii, która zaczyna się rozgałęziać i lawirować na granicy jawy i snu, z czasem coraz bardziej pochłaniając dziewczyny. Ponury Śląsk z początku lat 90. zostaje zestawiony z barwnymi losami dziadka Ani. Książka Słowik jest bardzo ciekawie skonstruowana, dojrzała i oniryczna.

„Dyskretny urok Śląska” – Eva Tvrda

Książka wchodzi w skład cyklu czeskiej pisarki Evy Tvrdej. Tym razem autorka przenosi czytelników na Śląsk Opawski, do Rohova w Kraiku Hulczyńskim. Książka uświadamia, że na Śląsk powinno patrzeć się nie tylko z perspektywy polsko-niemieckiej, ale również czeskiej. Trzeba bowiem pamiętać, że historycznie tamte tereny, na przestrzeni wieków znajdujące się w granicach kilku tworów narodowych, w różnych strefach wpływów, zamieszkiwało wiele różnych nacji. Tvrda stara się uwypuklić multikulturowość Śląska, tworząc obraz swojej małej ojczyzny.

„Mikrokosmos” – Norman Davies, Roger Moorhouse (książka historyczna)

„Mikrokosmos” to literacki portret stolicy Śląska, miasta, które wielokrotnie zmieniało swoje związki kulturowe i polityczne. Wrocław to jedno z najdynamiczniej rozwijających się miast na Starym Kontynencie, które w ubiegłym roku pełniło funkcje Światowej Stolicy Książki i Europejskiej Stolicy Kultury. W czym tkwi magia tego miejsca? O tym jest książka Daviesa i Moorehouse’a – o wielokulturowości, bogactwie historycznym miejsca, w którym przez wieki spotykały się kultury, religie i nurty polityczne. Ważną częścią książki jest też polemika nad problemem „niemieckiego Breslau” i „polskiego Wrocławia”.

„Bar na starym osiedlu” – Sabina Waszut (powieść)

„Bar na starym osiedlu” to opowieść o kobiecie, która po przyjęciu spadku po zmarłej babci przeprowadza się z Warszawy do Chorzowa. Ola Kies decyduje się na ponowne otwarcie osiedlowego baru, który prowadziła jej babcia. Bohaterka staje przed trudnym zadaniem powrotu do rzeczywistości, z której uciekła z matką dwadzieścia lat wcześniej. Będzie musiała zderzyć się ze wspomnieniami z przeszłości, nauczyć się życia w nowym/starym środowisku i wzbudzić zaufanie zamkniętej, lokalnej społeczności, która patrzy na nią z rezerwą. Ponadto powróci do niej pamięć o ojcu, którego Ola Kies postanawia odszukać.

„Miedzianka” – Filip Springer (reportaż)

Coppferberge, Kopferberg, Kupferberg, Miedzianka – tak na przestrzeni wieków nazywało się śląskie miasteczko, które przez przeszło 400 lat posiadało prawa miejskie. Co zatem doprowadziło do jego upadku? Wojna? Przemysł górniczy? Zniszczenia związane z wydobywaniem uranu przez Rosjan? Na te pytania starał się znaleźć odpowiedzi Filip Springer, który poświęcił „Miedziance” ponad dwa lata.

„Pokora” – Szczepan Twardoch (powieść)

Klamrą zamykamy naszą opowieść o Śląsku – od Twardocha zaczęliśmy, to na Twardochu skończymy. We wrześniu 2020 roku ukazała się bowiem jego najnowsza powieść pt. „Pokora”. Po dwóch książkach, których fabuła rozgrywa się głównie w Warszawie („Król”, „Królestwo”), Twardoch wraca literacko na swój rodzinny Śląsk.

Głównym bohaterem powieści jest tytułowy Alois Pokora, którego losy poznajemy w dniu zakończenia I wojny światowej. Pokora wychodzi ze szpitala na ulice Berlina, które jest już zupełnie innym miejscem – stary świat się skończył, Niemcy bowiem tę wojnę przegrali. Dwa żelazne krzyże, które Pokora otrzymał za służbę w niemieckiej armii na niewiele mu się przydadzą. Alois jest rozdarty między nowym, a starym światem, bowiem do żadnego z nich nie należy. Jest synem górnika z Górnego Śląsku, który dziwnym zrządzeniem losu zerwał więzy rodzinne, nie skończył na pracy w kopalni – ukończył studia, a następnie walczył na wojnie. Przez kolejne losowe sytuacje trafia z powrotem w rodzinne strony. Jednak na miejscu potyka się tylko z odrzuceniem i pogardą.

„Pokora” to opowieść o tym, jak karkołomnym zadaniem jest próba opisania śląskiej tożsamości. Co oznacza bycie Ślązakiem? Czy Ślązakom bliżej do Niemców, Czechów czy Polaków? To także opowieść o mieszkańcach ziem, które różne mocarstwa i kraje wyrywały sobie wzajemnie, nie bacząc na ich zdanie i kulturę.

Artykuł Śląsk – 10 książek o Śląsku, które warto przeczytać pochodzi z serwisu Czytaj PL.