W STRONĘ CIENIA

Marc Pastor

Opuszczamy słoneczne i ciepłe klimaty, udając się w stronę historii podszytych strachem, oszustwem czy grozą  – m.in. thrillerów i kryminałów. Marc Pastor jest autorem, który aktywnie korzysta ze swoich doświadczeń kryminologa oraz detektywa. Za swoją twórczość otrzymał nawet w 2008 roku Premi Crims de Tinta. „Cienie Barcelony” oparte są na prawdziwych wydarzeniach sprzed ponad stu lat, których niechlubną bohaterką była tak zwana wampirzyca z ulicy Ponent. W dzielnicy El Rival ginie coraz więcej dzieci, jednak matki – prostytutki – boją zgłaszać się ten fakt na policję. Sprawa obrasta legendą, mówi się o potworze lub wampirze porywającym dzieci, nie ma jednak żadnych świadków. Pogłoski docierają również do porywczego, niestroniącego od alkoholu detektywa Moisésa Corva, dla którego sprawa stanie się swoistą obsesją. Specyficzny klimat mrocznej części Barcelony, gdzie zewsząd wyziera nędza, zgnilizna, a najgorszym wrogiem jest ludzka obojętność. Autentyczne postacie, jak Enriquetta Marti czy Juan Pujalo, i Śmierć, która jest narratorką, ale także bohaterką powieści snującą opowieść o tym, jaka może przypaść jej rola w życiu każdego człowieka.

Javier Cercas

Javier Cercas, wykładowca uniwersytecki oraz tłumacz literatury, który debiutował już pod koniec lat 80., również opiera swoje powieści na faktach. Sławę przyniosła temu autorowi wydana w 2001 roku powieść „Żołnierze spod Salaminy”. Przetłumaczona na kilkanaście języków, szybko doczekała się ekranizacji. Powieścią, o której pokrótce opowiem, jest jednak książka mocno niedoceniona w kraju nad Wisłą – „Oszust”. To pozycja, której nie można nazwać thrillerem ani kryminałem. Jest to jednak opowieść o sprytnym oszustwie, które zdarzyło się naprawdę. Enric Marco latami był uważany w Hiszpanii za bohatera – ocalały z obozu we Flossenbürgu (jako jeden z niewielu) i członek antyfrankistowskiej partyzantki po powrocie do ojczyzny dał się poznać jako człowiek oddany pielęgnowaniu pamięci o ofiarach hitleryzmu. Udzielał się społecznie, pisał artykuły, dawał wykłady i pogadanki w szkołach oraz instytucjach. Jednak w 2005 roku, mówiąc językiem komedii, „sprawa się rypła”. Zdemaskował go mało znany historyk Benito Bermejo. Okazało się bowiem, że mężczyzna dokonał mitologizacji swojej osoby. Po co? Dla uznania. Miłości. Zaszokowana była nie tylko Hiszpania. Mario Vargas Llosa uznał nawet Marco za twórcę, który przekształcił rzeczywistość w fikcję. Sam zainteresowany nie wypierał się kłamstw. Otwarcie oświadczył, że swą historię nieco podkoloryzował. Tematem zainteresował się w końcu Javier Cercas, który skupił się nie tylko na biografii oszusta, lecz z drobiazgową dokładnością i dociekliwością zbadał motywy jego postępowania, nie oskarżając go ani nie broniąc. To książka łącząca cechy literatury faktu, epiki, eseju historycznego, psychologicznego, a nawet dzięki odwołaniom do pojęć prawdy i kłamstwa – dyskursu filozoficznego. Przy tym wciągająca i trzymająca w napięciu fabuła. Pozycja zdecydowanie zasługuje na większą uwagę, niż jest jej okazywana.

Jordi Llobregat

„Sekret Wesaliusza” Jordi Llobregat, pisarza, twórcy grupy literackiej El cuaderno Rojo, ale też dyrektora festiwalu kryminałów Valencia Negra, nie jest oparty na faktach, ma jednak pewne odniesienia do wydarzeń z historii. Akcja powieści rozgrywa się podczas przygotowań do rozpoczęcia Wystawy Światowej 1888 w Barcelonie, na której zaprezentują się dokonania dorobku kulturalnego, naukowego i technicznego krajów oraz narodów świata. Właśnie wtedy na nabrzeżu pojawiają się zmasakrowane ciała młodych kobiet. Zaczynają krążyć pogłoski o prastarej klątwie, która krąży nad miastem. GOS NEGRO. Co wspólnego ma z tym postać Andreasa Wesaliusza, twórcy współczesnej anatomii? Kto i dlaczego poszukuje ósmej księgi Wesaliusza, która przecież nigdy nie powstała? Wielowątkowa powieść pełna zagadek i tajemnic, niespodziewanych, częstych zwrotów akcji, podejmująca temat walki kobiet o prawo do kształcenia. Wszystko to spowite mrokiem ponurej, ale też krwawej XIX-wiecznej Barcelony. Warto wspomnieć, że autor jest pasjonatem urbanistyki i historycznego rozwoju miast. Jest to widoczne również w powieści. Do polecenia miłośnikom prozy przygodowej, z elementami kryminału, dreszczowca, a także epoki wiktoriańskiej. Prawa do książki sprzedano do osiemnastu krajów.

Arturo Pérez-Reverte

Tego Pana przedstawiałam Wam już w poprzednich dwóch częściach przeglądu. Pérez-Reverte jest autorem niezwykle płodnym i różnorodnym, piszącym również doskonałe thrillery. „Ostatnia bitwa templariusza” łączy w sobie przygodę, tajemnicę, zakazaną miłość, trochę niesztampowego humoru. Historia osnuta jest wokół tajemnicy starego barokowego kościółka w Sewilli, samo miasto również gra w powieści dużą rolę, nadając jej odpowiedni klimat i urok. Giną ludzie, ktoś włamuje się do komputera Jana Pawła II, sprawą zaczyna interesować się zatem kongregacja wiary w Watykanie. Do rozwiązania zagadki wyznaczony zostaje Lorenzo Quart, ksiądz-eliminator, który ma w sobie więcej z Bonda, maszyny do wykonywania poleceń i karania nieposłusznych kleryków niż z duchownego. Z jednej strony pobożny i ślepo posłuszny nakazom, z drugiej przeżywający dylematy i załamania wiary. Wartkie tempo akcji, interesująca fabuła połączona  z  postaciami, również drugoplanowymi, o ciekawym rysie psychologicznym. Arturo Pérez-Reverte we własnej osobie.

Carlosa Ruiz Zafón

Z zagadką kryminalną mamy również do czynienia w „Światłach września” pochodzących z cyklu „Trylogia Mgły” Carlosa Ruiz Zafóna. Wyobraźcie sobie klimat starej normandzkiej rezydencji właściciela fabryki zabawek, który jest tak samo tajemniczy jak jego posiadłość. Wkrótce w tajemniczych okolicznościach ginie kobieta. Dlaczego? Tego próbuje dowiedzieć się rodzeństwo Ismael oraz Irene. Zafón mistrzowsko wprowadza czytelnika w mroczny, tajemniczy klimat. Łączy elementy grozy ze światem baśni i dziwnych zjawisk. Tu nawet zabawki przestają być łagodnymi przedmiotami służącymi przyjemności i ożywają, co przyprawia o dreszcze. Proporcje między realizmem a magią są jednak wciąż odpowiednio zachowane. Książka intryguje, ale i skłania do refleksji nad tym, co w życiu ma największe znaczenie. Przeznaczona szczególnie dla młodszego czytelnika, książka nie zawiedzie jednak i dorosłych. Jest uniwersalna, a jej odbiór w gruncie rzeczy zależy od wrażliwości czytającego.

Dolores Redondo

Elementami baśniowymi sprawnie posługuje się Dolores Redondo, pisarka z zapędami gastronomicznymi. W swoich książkach, jak na przykład w „Cyklu Doliny Baztán”, łączy ze sobą kryminał z mitologią świata Basków. Mityczny Pan Lasu, którego oskarża się o mord na młodych dziewczętach, demon Inguma, który rzekomo odpowiedzialny jest za śmierć niemowląt, tajemnicze listy z imieniem bóstwa Tartallo, boginki, megalityczne budowle i wiele innych. W samym środku zaś detektyw Amaia Salazar, która próbuje ująć mordercę. Oryginalny kryminał skonstruowany z wyczuciem, ale też i powieść obyczajowa opowiadająca o głównej bohaterce, jej własnych demonach przeszłości i trudnych stosunkach rodzinnych. Cykl został wydany w „Czarnej serii” wydawnictwa Czarna Owca.

O HISZPANII Z INNEJ PERSPEKTYWY

Norman Lewis

Na koniec naszej podróży zobaczymy Hiszpanię w oczach reportażystów, podróżników, nie-Hiszpanów, którzy jednak oddali jej swoje serce. Tak jak Norman Lewis, w Polsce niestety mało znany brytyjski reporter, którego fascynacją były miejsca nietknięte ręką cywilizacji.

„Głosy starego morza” to właśnie opowieść o takiej Hiszpanii, zanim stała się miejscem regularnych wypadów wakacyjnych. Reporter spędza rok na wybrzeżu Costa Brava. W miejscu odciętym od świata, w małej wiosce rybackiej Farol nareszcie odzyskuje spokój. Tu czas płynie w rytmie przypływów i odpływów morza, ludzie przywiązani są do starych tradycji, mają też poczucie wspólnoty, którego w dzisiejszych czasach brak. Jest to również smutna opowieść o zmianach, które zabierają Hiszpanii jej unikatowy charakter.

„Grobowiec w Sewilli” jest powieścią o drodze, która jest celem sama w sobie. Lewis wyrusza w podróż w przededniu wojny domowej, w czasie strajków, zamieszek i walk. Książka jest jednak wolna od politycznego zaangażowania. Autor przelewa na papier swoją ogromną fascynację Hiszpanią. Znajdziemy tu zarówno wspaniałe opisy pejzażu, który znika niszczony przez przemysł turystyczny, jak na przykład dzisiejsze Costa de la Luz. To także fascynujące portrety ludzi radzących sobie w czasie wojennej zawieruchy – adeptów „czarnej magii”, czarownic, kobiet pijących ciepłą zwierzęcą krew prosto od madryckich rzeźników. Pozycja obowiązkowa dla wszystkich ciekawych tej ukrytej, starej Hiszpanii.

Polskie reportaże

Efektem zauroczenia krajem jest również książka Macieja Bernatowicza „Hiszpania. Fiesta dobra na wszystko”. Autor, ambasador w Królestwie Hiszpanii i Księstwie Andory i dyplomata, w Hiszpanii spędził dziewięć lat. Przygoda, która wzięła się z fascynacji piłką nożną, przekształciła się w zainteresowanie sprawami społecznymi, politycznymi, kulturowymi. Książka jest opowieścią osobistą, ale niepozbawioną znamion obiektywizmu. To swoista gawęda na tematy zarówno błahe, jak i te bardziej poważne. Dowiecie się z niej m.in.: Jak to naprawdę jest z tą sjestą? Skąd się wzięły tapas? Skąd tak wielka miłość do piłki nożnej? Czy fiesta jest lekarstwem na wszystko? Ale również jak to było z tą wojną domową? Dlaczego do niej doszło? Dlaczego zabytki mają arabski rodowód? A to tylko malutki wycinek.

Katarzyna Kobylarczyk, dziennikarka publikująca między innymi w „National Geographic Traveler”, w książce „Pył z landrynek. Hiszpańskie fiesty” zabiera nas w podróż po… fiestach. To głównie opowieść o małych, lokalnych obchodach, o których turyści często nie mają pojęcia. Ich cechą wspólną jest głębokie zakorzenienie w tradycji sięgającej nawet XIII wieku, powiązanej z religią, wierzeniami czy wydarzeniami historycznymi. Barwne, huczne widowiska, nierzadko kilkudniowe, z pokazami flamenco przy dźwiękach bębnów i śpiewu. Także te o charakterze religijnym, z okazji Wielkiego Tygodnia czy Wielkanocy. Mała książeczka z dużą ilością ciekawych informacji, a także ciekawostek literackich.
Jeśli czytaliście pierwszą część przewodnika, wiecie zapewne, że akcja największej liczby książek toczy się w Barcelonie. To najbardziej niehiszpańskie z hiszpańskich miast jest również miejscem niezwykle ciekawym dla biografów i reportażystów. Robert Hughes, australijski historyk sztuki, napisał o niej ogromną objętościowo, kompletną monografię okraszoną dużą liczbą anegdot i ciekawostek. Opowieść o losach jej mieszkańców, artystów, architektów czy władców, a także o wielkich wydarzeniach, których była świadkiem, w powiązaniu z architekturą i sztuką, która jest esencją Barcelony. Hughes pokazuje piękno miasta, ale także jego obrzydliwą twarz. Uzupełnieniem są liczne fotografie. Książka nienużąca i mimo tematyki lekka w odbiorze. Do spokojnego smakowania.

A jak to jest zobaczyć Barcelonę okiem Polaka? Właściwie Polki, Ewy Wysockiej? „Barcelona – stolica Polski” nie jest przewodnikiem po Barcelonie, ale raczej próbą ukazania miejsc styku naszych historii, a także fascynacji Katalończyków polską kulturą. Czy wiedzieliście, że najpopularniejszy program satyryczny w Katalonii nazywa się „Polònia”? A katalońskie dzieci oglądały Bolka i Lolka? Polskich akcentów w Katalonii znajdziemy bardzo dużo, od barów serwujących bigos, śledzie i pierogi, sklepów, gdzie można nabyć suchą krakowską, po wiszący w katedrze obraz Matki Boskiej Częstochowskiej. My  doceniamy Jaume Cabrégo, oni uwielbiają Mrożka, Kantora i Gombrowicza. Dzięki autorce możemy śledzić polskie ślady w Barcelonie, a także coraz bardziej zakochiwać się w Katalończykach.

Na koniec przeglądu zapraszam jeszcze w podróż, czyli Camino do Santiago de Compostela, w którą literacko można się wybrać  z Marią Wiernikowską, korespondentką wojenną i reporterką klęsk żywiołowych, która pewnego dnia postanawia przebyć 764 kilometry pieszo i na rowerze. „Oczy czarne, oczy niebieskie. Z drogi do Santiago de Compostela” to dziennik z tej podróży, zapis zmęczenia, poirytowania, ale również zachwytu. Próba zderzenia z samą sobą. Książka-kolaż z przewagą wspomnień autorki z pracy korespondentki wojennej. Zarzut – mało Camino w Camino.

W Camino zabiera nas również polskie małżeństwo Emilia i Szymon Sokolikowie. „Do Santiago. O pielgrzymach, Maurach, pluskwach i czerwonym winie” to sprawozdanie z 800 przebytych w miesiąc kilometrów. Opowieść o trudzie, znużeniu, zwątpieniu i bólu, a także o pokonywaniu własnych słabości. Autorzy zawarli w niej jednak nie tylko te nieco nieprzyjemne w odbiorze informacje. Odnajdziemy tam legendy dotyczące odwiedzanych miejsc, ciekawostki na temat mijanych zabytków, a także informacje dla chcących ruszyć w pielgrzymkę. Niezwykle ciekawe fragmenty dzienników opisujące drogę z dwóch różnych punktów widzenia – kobiecego i męskiego. Aż żal, że nie zdecydowali się na wydanie dwóch osobnych książek.

O autorce artykułu:

Z wykształcenia: Filolog romański oraz menedżer kultury

Zawodowo: Social Media Ninja w woblink.com, Media Manager w Krakowskiej Scenie Muzycznej

Prywatnie: Właścicielka kotki, miłośniczka Japonii, „Gwiezdnych Wojen” oraz łyżwiarstwa figurowego

Cel życiowy: Spróbować tylu nowych rzeczy, ile tylko się da

Motto życiowe: „Szkoda życia na sen, chyba, że trzeba wstać wcześnie rano”, a także „Można żyć bez kawy, ale co to za życie”.

Artykuł Woblink Travel: Literacki przewodnik po Hiszpanii cz. III pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Pierwszą część przewodnika znajdziecie tutaj.

INSPIROWANE HISTORIĄ

Jak już wspomniałam, Hiszpanie kochają powieści historyczne. Jest to widoczne również w liczbie książek, w których wydarzenia historyczne stają się tłem przedstawianych wątków. Wystarczy wspomnieć „Wiedeńską grę” Carli Montero, „Sagę wyklętych” Llorénsa Chufo, „Batalistę” Arturo Pérez-Revertego czy „Smutek samuraja” Victora del Árbola. Nasze zestawienie książek inspirowanych historią rozpoczniemy, jednakże od kobiety nazywanej przez niektórych Carlosem Ruizem Zafónem w spódnicy – Marii Dueñas.

Tej profesor literatury oraz filologii angielskiej sławę przyniosła wydana w 2009 roku szpiegowska powieść historyczna „El tiempo entre costuras”, czyli „Krawcowa z Madrytu”. Jej akcja rozgrywa się w niespokojnym czasie wojny domowej w Hiszpanii, a także II wojny światowej. Główną bohaterka jest Sira Quiroga, utalentowana krawcowa, ale przede wszystkim niedoświadczona i naiwna dziewczyna, która dając się zwieść deklaracjom miłości, powierza cały swój majątek ukochanemu – oszustowi, który finalnie zostawia ją bez środków do życia. Od tej chwili mamy okazję obserwować zmianę bohaterki, która wykorzystując swoje umiejętności, mierzy się z zadaniami, jakie na jej drodze stawia życie. To bohaterka z krwi i kości, z którą łatwo się identyfikować, polubić, a nawet podziwiać za hart ducha i niezłomność. Do tego w pakiecie świat mody XX wieku, angielski wywiad, tajemnice, akcje szpiegowskie oraz walka o dobro ojczyzny. Niewątpliwym atutem jest również stworzona przez autorkę bogata bibliografia, z której czerpała inspirację dla powieści. Książka została przetłumaczona na 25 języków, a na jej podstawie hiszpański producent Boomerang nakręcił również serial telewizyjny z Adrianą Ugarte w roli głównej.

Oprócz „Krawcowej” Maria Dueñas wydała dwie cieszące się równym uznaniem książki – opowiadającą o trudnym procesie zapominania „Olvido znaczy zapomnienie” oraz o niestrudzonej walce z przeciwnościami losu „Templanza znaczy umiar”.

Maria Dueñas nie jest oczywiście jedyną, która korzysta z tła historycznego wojny domowej w Hiszpanii. Czyni tak również uważana za jedną z najwybitniejszych postaci literatury katalońskiej XX wieku, nagrodzona Premi d’Honor de les Lletres Catalanes, Merce Rodoreda. Główną bohaterką „Diamentowego Placu”, jak w wielu powieściach Rodoredy, jest kobieta, Natalia, zwana przez męża Colometą. Po śmierci męża, hobbystycznego hodowcy gołębi, zostaje z sama z małym dzieckiem i bez grosza przy duszy. Doświadczona przez los uczy się żyć i kochać na nowo. „Diamentowy Plac” to powieść specyficzna, która nie każdemu przypadnie do gustu. Styl narracji jest bowiem dość oryginalny, poetycki, symboliczny – porównywany przez niektórych do twórczości Virginii Wolf, którą Rodoreda uwielbiała. Jak zaznaczyła w posłowiu autorka, miała to być powieść na wskroś kafkowska i absurdalna. Udało się. Widać to dobitnie w postawie głównej bohaterki, która zostaje ściśnięta pomiędzy apodyktycznym mężem a jego gołębiami, symbolizując konwencję epoki, która od kobiety wymagała poddania mężowi. Powieść może i powinna być traktowana jako obraz społeczeństwa katalońskiego oraz zmian, jakie zachodziły w nim w XX wieku. Obraz szczery, pozbawiony sentymentalizmu, przedstawiający najzwyklejszych ludzi w jednak nie do końca normalnej sytuacji – w czasie wojny.

Świetnym przykładem literatury antywojennej, która nawet doczekała się w Hiszpanii ekranizacji, jest „Walentyna” Juana Eslavy Galana. Publicysta, tłumacz sonetów i poezji T.S. Eliota, opublikował ponad 20 powieści (także pod pseudonimem Nicholas Wilcox), z których na język polski przetłumaczono do tej pory cztery. Powieść porównywana jest do „Przygód dobrego wojaka Szwejka”. Opowiada o perypetiach Juana Castro, mulnika, nieudacznika, który nieoczekiwanie przez zbieg różnych okoliczności zostaje mianowany bohaterem narodowym. Przywłaszcza sobie mulicę, Walentynę, która staje się jego wiernym towarzyszem, symbolem końca wojny, nagrodą. Z perspektywy bohatera obserwujemy rozgrywające się wydarzenia, obóz wojskowy, społeczeństwo. Wszystko napisane jest pozornie lekkim, humorystycznym tonem, pod którym skrywa się całe przerażające i brutalne oblicze wojny, ze śmiercią czyhającą na każdym zakręcie, głodem, brudem i samotnością, z którą każdemu w końcu przyjdzie się zmierzyć. Śmiech przez łzy.

„Listy do Pałacu” Jorge Díaza również toczą się podczas wojny, jednak tym razem I wojny światowej. Mała Francuzka wysyła do króla Alfonsa XIII, władcy neutralnej Hiszpanii, list z prośbą o pomoc w odszukaniu zaginionego w wojennej zawierusze brata. Poruszony monarcha obiecuje pomoc, nie spodziewa się jednak, że nagłośnienie sprawy doprowadzi do masowego napływu próśb o podobnej treści. Tak, jeden list małej Sylvie zapoczątkowuje historię hiszpańskiego Urzędu do Spraw Ochrony Jeńców. Ciekawie pokazane tło historyczne, odwołanie do realnych wydarzeń z czasów I wojny światowej, nieco szablonowe, ale sympatyczne postaci oraz podróże do Paryża, Berlina oraz Madrytu połączone z lekkością pióra autora sprawiają, że książkę pochłania się zdecydowanie za szybko.

Popularnym tematem hiszpańskich powieści historycznych jest Święta Inkwizycja i skutki, jakie przynosi jej panowanie. Motyw ten spotkamy między innymi w „Medicusie z Saragossy” Noaha Gordona czy w porywającej powieści Kathryn Harrison „Tysiąc drzewek pomarańczowych”. Osadzona w XVII wieku, luźno oparta na faktach historycznych opowiada o losach dwóch dziewcząt, które łączy jedynie data urodzin oraz trudny czas, w którym przyszło im się odnaleźć. Pierwszą z nich jest młoda królowa Hiszpanii Marie Louise de Bourbon tęskniąca za kwitnącymi w Wersalu drzewkami pomarańczowymi, broniąca się przed nienawistnym, pełnym spisków dworem. Druga – córką hodowcy jedwabników, osadzona w więzieniu za zakazaną miłość do księdza. Autorka, opowiadając naprzemiennie ich losy, wplata pomiędzy stronice zarówno piękno, jak i przerażające oblicze Hiszpanii. Dworskie życie, zwyczaje, proces hodowania jedwabników i produkcja jedwabiu z jednej strony, a z drugiej płonące stosy, nietolerancja i zacofanie.

Przeskoczmy teraz o jeszcze jeden wiek wstecz. Elvira Menéndez, korzystając ze swojego kunsztu scenarzysty, zabierze nas w czasy intensywnego podboju Nowego Świata przez Koronę Kastylii. „W sercu oceanu”, bo o tym tytule mowa, jest powieścią przygodową, powieścią o kobietach, które zostają wysłane z „misją” zaludnienia nowych terytoriów małymi hiszpańskimi możnymi. Osiemdziesiąt kobiet, które nigdy nie poznały trudów życia, marzycielek z głową w chmurach, przekonuje się, że nic, czego do tej pory się uczyły, nie przyda im się w nowym świecie. Sześć lat morderczej podróży każe im zmienić się w twarde, uparte kobiety lub umrzeć. Niezwykle plastyczne opisy, zróżnicowane rysy bohaterek, od głupiutkich dziewuszek po mądre kobiety wyprzedzające swoją epokę, mnogość zdarzeń oraz faktów historycznych pozwalają poczuć klimat epoki konkwistadorów.Powieść doczekała się ekranizacji, była emitowana m.in. na antenie pierwszego kanału telewizji publicznej.

Portret silnej kobiety znajdziemy również w pozycji „Przysięga królowej. Historia Izabeli Kastylijskiej” Christopera W. Gortnera. Napisana z perspektywy samej królowej pozwala nam zajrzeć nie tylko do oficjalnych, urzędowych sal, w których rozgrywała się walka o władzę, ale również podejrzeć jej życie prywatne, intymne. Poznać myśli i uczucia kobiety, która w historii zapisała się jako zimny i zdecydowany strateg, który doprowadził do zjednoczenia Hiszpanii. Napisana z rozmachem, pełna szczegółowych informacji na temat realiów epoki, jej kultury, polityki, problemów społecznych tamtych czasów przypadnie do gustu szczególnie miłośnikom historii.

Na koniec jeszcze trochę klasyki, a mianowicie „Rękopis znaleziony w Saragossie” Jana Potockiego. Mowa o najnowszym jego wydaniu, w nowym przekładzie Anny Wasilewskiej. Poprzednia wersja w przekładzie Edmunda Chojeckiego z 1847 roku była, jak się niestety okazało, kompilacją dwóch wersji powieści, z dopisanymi przez tłumacza własnymi fragmentami tam, gdzie połączenie obu wersji wydawało się absurdalne lub niepełne. Według legendy Potocki czytał swojej chorej żonie „Baśnie tysiąca i jednej nocy”. Gdy te się skończyły, zaczął snuć własną opowieść i tak właśnie powstał „Rękopis…”. Czy to prawda, czy też nie, pozycja jest arcydziełem literatury, z kunsztownie zbudowaną fabułą, elementami powieści awanturniczej, powiastki filozoficznej i romansu grozy, która oscyluje na granicy snu i jawy. Szkatułkowa forma utworu zaś każe się zastanawiać nad tym, czy mamy do czynienia z jedną, czy może kilkoma powieściami? Całość niezwykła jak sam Potocki – polityk, archeolog, historyk, aeronauta i podróżnik w jednym. Polecam z całego serca zanurzyć się w historię przygód młodego kapitana gwardii walońskiej.

Z ŻYCIA WZIĘTE

Jak by to powiedzenie nie było wyświechtane, najlepsze historie pisze samo życie. Historii obyczajowych, inspirowanych ludzką egzystencją, prawdziwych czy też nie, jest bez liku. To druga po powieściach historycznych kategoria, w której lubują się Hiszpanie. Znajdziemy tu zawikłane historie rodzinne, jak z „Klątwy rodziny Palmisano” Rafela Nadala czy powieść inspirowaną miłością do czekolady Care Santos, ale też historie prawdziwe, ubarwione jedynie kunsztem literackim autorów, jak na przykład „Skradziona” Clary Sanchez. Chwile radości, wzruszeń i głębokiego smutku będą mieszać się tu w równym stopniu. Nie przedłużając, zapraszam do zwiedzania.

Na pierwszy ogień „Zimowe Panny” Cristiny Sánchez-Andrade, kobiety wszechstronnej – pisarki, krytyk literackiej, tłumaczki i absolwent prawa. Autorki powieści tłumaczonych na wiele języków, zdobywającej nagrody, uznawanej za jeden z donośniejszych głosów współczesnej literatury hiszpańskiej. „Zimowe Panny” to zwykła-niezwykła historia dwóch sióstr, które wracają po przymusowej emigracji z Anglii do rodzinnego Tierra de Chá. Tam, zamieszkując w biednej chatce, próbują ułożyć sobie życie na nowo. Nie jest to jednak proste, mieszkańcy stale je obserwują i podglądają, co wzmaga oczywisty niepokój kobiet. Okazuje się również, że ich świętej pamięci dziadek miał coś na sumieniu, za co dręczą ich i alienują współziomkowie. Dodatkowo same noszą ze sobą tajemnicę, która nie daje o sobie zapomnieć. Powieść, wyrosła z inspiracji historiami rodzinnymi i wspomnieniami z podróży po Galicji, jest specyficzna, trochę z pogranicza baśni, trochę świata realnego, zabarwiona długo skrywaną tajemnicą, nostalgiczna, ale i odrobinę zabawna. Nie każdemu przypadnie do gustu, ale z pewnością należy spróbować się z nią zaprzyjaźnić.

„Zagubione bagaże” Jordí Punti to pozycja korzystająca z kolei z motywu marynarza, który w każdym porcie ma inną rodzinę. Marynarzem w tym wypadku jest Gabriel, zawodowy kierowca ciężarówki kursujący w latach 60. po całej Europie. Pozostawia on po sobie „w spadku” czterech synów nazwanych po patronie kierowców: Christofem we Frankfurcie, Christophem w Paryżu, Christopherem w Londynie i Cristòfolem w Barcelonie. Mężczyźni nie wiedzą o swoim istnieniu, jednak łączą ich podobne wspomnienia i wspólny ojciec, który…  zapadł się pod ziemię. Niezwykle optymistyczna opowieść, która wyczaruje uśmiech na ustach oraz pozwoli zniknąć smutkowi i zmartwieniom. Do tego wartka i pełna przygód książka, która wciąga jak jedzenie żelków.

A jeśli już mowa o jedzeniu… Musimy natychmiastowo przejść do powieści płynącej czekoladą. „Czekoladowe pragnienie” Care Santos jest powieścią, która kręci się wokół 200- letniego porcelanowego dzbanka do czekolady oraz trzech kobiet, które były w jego posiadaniu. Poczynając od współczesności, cofamy się stopniowo w czasie, odkrywając tajemnice poprzednich właścicielek. Znajdziecie tu mocno zarysowane tło historyczne (a jakże), autentyczne postaci, narrację prowadzoną z różnych perspektyw oraz wplecione między stronice listy. Do tego informacje na temat wytwarzania, a także picia tego cudownego antydepresantu, jakim jest czekolada, które powodują, że ma się ochotę skoczyć do sklepu po tabliczkę. Całość czyta się niezwykle szybko i przyjemnie. Sama Care Santos jest autorką niezwykłą. Pierwsze sukcesy literackie święciła już w wieku 8 lat. Była również założycielką i prezesem Hiszpańskiego Stowarzyszenia Młodych Pisarzy. Obecnie zajmuje się krytyką literacką.

Następna pozycja jest stosunkowo nowa. Została wydana w Polsce w marcu tego roku przez Wydawnictwo Czarna Owca. „Z cienia” wielokrotnie nagradzanego Juana José Millasa, bo o tej książce mowa, to dość intymna opowieść o mężczyźnie, który zbiegiem okoliczności zostaje zamknięty w szafie i wniesiony do mieszkania, a także życia pewnej nieznanej mu rodziny. Zafascynowany, zamiast ulotnić się niczym kamfora, zaczyna podglądać i ingerować w ich sprawy. Z jednej strony sytuacja komiczna, biorąc pod uwagę odgrywające się w głowie głównego bohatera monologi jak z telewizyjnego talk show, z drugiej strony mocno niepokojąca. Ze względu i na samego dziwaka siedzącego w szafie, i na rodzinę, która chcąc nie chcąc go gości. To także powieść o rozpaczliwym poszukiwaniu uwagi i poczucia bycia potrzebnym.

Kolejne powieści, które przedstawię, powstały bezpośrednio z inspiracji faktami, niektóre z nich to po prostu beletryzowane biografie. „Skradziona” nagrodzonej Premio Planeta 2013 Clary Sanchez jest powieścią odwołującą się do kontrowersyjnej afery, która wstrząsnęła Hiszpanią. Przez prawie 60 lat ponad 60 tysięcy noworodków ze szpitali od Katalonii po Andaluzję zniknęło ze szpitali, by trafić do rodzin zastępczych. Ich prawdziwi rodzice informowani zaś byli o śmierci dziecka. Takim porwanym dzieckiem jest również w powieści jedna z dziewcząt, Laura, której poszukuje zrozpaczona i niewierząca w jej śmierć matka. Później do prawdy próbuje dotrzeć także jej biologiczna siostra. Intrygujący, ciekawy, ale bardzo bolesny temat przedstawiony jest jednak w spokojny i refleksyjny sposób. Nie do końca potrafi grać na emocjach, choć może i w tym wypadku to wcale nie jest wcale złe?

„Świat na żółto. 23 małe odkrycia, które uratowały mi życie” Alberta Espinosy to pozycja, która z pewnością spodoba się wielbicielom „Oskara i pani Róży” Erica-Emmanuela Schmitta. Ta historia jednak wydarzyła się naprawdę i zakończyła szczęśliwie. „23 małe odkrycia” to mała-wielka książeczka, w której autor dzieli się z czytelnikami sposobami na odzyskanie szczęścia, na to, jak pokochać siebie i to, co nas spotyka. Sam autor, wygrywając z rakiem, nauczył się doceniać, jaką życie jest wartością i jak wielką rolę odgrywa w nim przyjaźń. Zainspirował również filmowców. Na podstawie książki powstał głośny film „Czwarte piętro”, a Steven Spielberg wyprodukował serial „Red Band Society”.

„Szampańskie dni” Rafela Nadala opowiadają z kolei niezwykłą, ale i autentyczną historię budowy imperium korków do szampana, opierającą się na planowanych małżeństwach potomków oraz umiejętnym obsadzaniu stanowisk. Nie wszystkim, rzecz jasna, czemu trudno się dziwić, takie aranżacje były w smak. Nie obyło się bez ucieczek z domu, mezaliansów, konfliktów pokoleniowych. Sam Nadal, będący prawnukiem Francisco Ollera, wyłamał się z rodzinnej tradycji, zostając wybitnym pisarzem. Dzięki temu jednak mógł spisać tę fascynującą sagę rodzinną, którą czyta się jednym tchem.

Na koniec propozycja dla nieco mniejszych bibliofilów, ale niekoniecznie. Francuzi mają swojego Mikołajka, Hiszpanie zaś „Mateuszka”. Mateuszek García Moreno stworzony przez Elwirę Lindo jest niepodobny do swojego francuskiego pierwowzoru, książka utrzymana jest w zupełnie innym klimacie, z innym typem humoru, bardziej współczesnym. Sam Mateuszek charakterem różni się od Mikołajka, jest mniej aktywny fizycznie, bardziej gadatliwy i trochę zrzędny. Sam do siebie stosunek ma nieco negatywny, a jego humor bywa rubaszny. Ma za to ogromny potencjał komediowy, z którego nie zdaje sobie sprawy, oraz genialnego dziadka – Mikołaja – o którym wiemy, że choruje na prostatę, ale jest też bardzo wyluzowanym jegomościem, z którym można robić psikusy. Świetna zabawa dla dzieci i ich rodziców.

Aleksandra Plewa

O autorce artykułu:

Z wykształcenia: Filolog romański oraz menedżer kultury

Zawodowo: Social Media Ninja w woblink.com, Media Manager w Krakowskiej Scenie Muzycznej

Prywatnie: Właścicielka kotki, miłośniczka Japonii, „Gwiezdnych Wojen” oraz łyżwiarstwa figurowego

Cel życiowy: Spróbować tylu nowych rzeczy, ile tylko się da

Motto życiowe: „Szkoda życia na sen, chyba, że trzeba wstać wcześnie rano”, a także „Można żyć bez kawy, ale co to za życie”.

Artykuł Woblink Travel: Literacki przewodnik po Hiszpanii cz. II pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Wymieniając Wielką Brytanię czy Francję jako kraje o wielkim znaczeniu dla historii literatury, często zapominamy właśnie o kraju Basków. Historia literatury sięga tam aż IV wieku naszej ery, gdy wybitne dzieła tworzyli Rzymianie. Później tereny te zamieszkiwały kolejno różne narodowości, pozostawiając po sobie bogatą spuściznę, m.in. Arabowie inkorporujący w swoje dzieła elementy tradycji antycznej. To właśnie tam tworzył arabski uczony Averroes oraz Moses Ben Maimon, będący inspiracją dla zastępu filozofów aż do czasów Spinozy czy Schopenhauera. Trudno wyobrazić sobie dzisiejszą literaturę bez osiągnięć słynnej wczesnośredniowiecznej szkoły tłumaczy w Toledo czy postaci króla Alfonsa X Kastylijskiego zwanego Mędrcem, wybitnego mecenasa sztuki, który podniósł język galicyjski do rangi języka literackiego, a także doprowadził do spisania języka kastylijskiego, bez którego nie istniałaby współczesna literatura Hiszpanii. To właśnie z Hiszpanii pochodzi powieść łotrzykowska zapoczątkowana przez Lazarilla de Tormesa. „Don Kichot” Miguela Cervantesa traktowany jest zaś jako pierwowzór współczesnej powieści.

Hiszpanie mają na swoim koncie pięć literackich Nagród Nobla. Sami przyznają wiele nagród, od 1976 roku wręczają Nagrodę Cervantesa, zwaną „Noblem hiszpańskiego kręgu kulturowego”, autorom tworzącym w języku hiszpańskim (bez względu na kraj pochodzenia) za całokształt twórczości. Drugą co do ważności nagrodą jest Premio Planeta, zwana Nagrodą Lary, coroczna nagroda przyznawana za powieść hiszpańskojęzyczną przez wydawnictwo Planeta. Laureat otrzymuje nagrodę w wysokości 600 tysięcy euro, co czyni ją drugą po Noblu sumą nagrody literackiej. Laureatem jednej z nagród, Premio Principe de Asturias,  jest również m.in. Ryszard Kapuściński.

Życie literackie Hiszpanii koncentruje się głównie wokół dwóch miast – Madrytu
i Barcelony, gdzie działa większość wydawnictw. Z tych rejonów pochodzi gros autorów, o tych miastach traktuje większość dzieł, tam również poziom czytelnictwa jest najwyższy. Wracając jednak do autorów, gdyby zapytać nas o to, jakich pisarzy rodem z Hiszpanii znamy, z pewnością po krótkim zastanowieniu każdy z nas przypomni sobie słynnego  twórcę „Cienia wiatru” Carlosa Ruiz Zafóna czy autora przygód kapitana Altriste, Artura Pérez-Revertego. Ktoś wspomni wybitnego wirtuoza pióra Jaume Cabrégo. Co jednak z pozostałymi literatami? Literatura Hiszpanii pełna jest mniej znanych, acz nie mniej wybitnie warsztatowo twórców. Do poznania szczególnie tych pisarzy, choć nie zabraknie i klasyków, chcę zaprosić Was w niniejszym miniprzewodniku. Pozycje książkowe zostały tu uszeregowane pod względem tematów, o których traktują. Mimo że część z nich pasuje do kilku, to mam nadzieję, że wybaczycie mi to subiektywne przyporządkowanie. Teraz rozsiądźcie się wygodnie. Zaczynamy podróż po literackiej Hiszpanii!

Z MIŁOŚCI DO KSIĄŻEK

Hiszpanie, oprócz miłości do tapas, paelli i flamenco, zauroczą Was, drodzy bibliofile, miłością do książek. Książki pojawiają się w twórczości hiszpańskich autorów niezwykle często, czy to stanowiąc główną oś fabularną, czy będąc jedynie tłem dla rozgrywających się wydarzeń. Odnajdziecie tu zatem opowieści o księgarniach, starych, przesiąkniętych tajemnicą bibliotekach i archiwach czy niebanalne historie o pisarzach. Nie zabraknie jednak mocnych wrażeń, pościgów i śledztwa, które wstrząsnęło chrześcijańskim światem. Kto powiedział, że książki są nudne?

Pierwszym autorem, który powinien przyjść nam do głowy ze względu na wykorzystanie motywu książki, jest nie kto inny jak Carlos Ruiz Zafon wraz z jego cyklem „Cmentarz zapomnianych książek”, w skład którego wchodzą „Cień wiatru”, „Gra anioła”, „Więzień nieba” oraz niewydany jeszcze w Polsce „Labirynt duchów”. Z wykształcenia dziennikarz, serce oddał pisaniu scenariuszy filmowych i powieściopisarstwu. Pierwsze cztery książki, „Marinę”, „Księcia mgły”, „Pałac Północy” oraz „Światła września”, skierował do młodzieży, jednak to właśnie wyżej wspomniany cykl, skierowany do starszych czytelników, przyniósł mu międzynarodową sławę. „Cień wiatru” otwierający cykl został przetłumaczony na 30 języków, z łatwością wspinając się na listy bestsellerów z 14 milionami sprzedanych egzemplarzy. Akcja powieści toczy się w drugiej połowie XX wieku w klimatycznej Barcelonie. Głównym bohaterem jest syn księgarza i antykwariusza, 10-letni Daniel Sempere, którego ojciec zgodnie ze zwyczajem prowadzi do jednego z najbardziej niezwykłych miejsc starej Barcelony, znanego wtajemniczonym jako „Cmentarz zapomnianych książek”. To właśnie tam, kierując się intuicją, chłopiec ma wybrać jedną książkę, którą „przywróci do życia”.

Wybór chłopca pada na powieść „Cień wiatru” Juliana Caraxa, która będzie miała niebagatelny wpływ na całe jego dalsze życie. Zafascynowany postacią Caraxa zaczynie zagłębiać się coraz dalej. Im jednak głębiej, tym niebezpieczniej. Atmosfera się zagęszcza. Wokół bohatera zaczynają dziać się dziwne rzeczy, objawiają się dziwne postaci. Ponadto ktoś inny również interesuje się egzemplarzem. Tak zaczyna się największa i najbardziej niebezpieczna przygoda, której następstwa nie zawsze będą pozytywne. „Cień wiatru” napisany jest bogatym, barwnym językiem, każde zdanie jest wyraźnie przemyślane. Nie ma tu miejsca na przypadkowość. Znajdziecie tu miłość, romans, tajemnicę, poszukujący dreszczyku emocji również się nie zawiodą. Bohaterowie wzbudzą sympatię od pierwszych stron, a niezwykły klimat Barcelony przeniesie Was w świat marzeń. Mimo próśb fanów, Zafón nie wyraził zgody na przeniesienie powieści na wielki ekran. Możecie za to posłuchać stworzonej przez niego, specjalnie do książki, ścieżki dźwiękowej. Jest dostępna za darmo na stronie oficjalnej autora.

Książką porównywaną do „Cienia wiatru”, choć zdania na ten temat są podzielone,  są „Tamte cudowne lata” urodzonej w Bilbao Marian Izaguirre. To powieść będąca hołdem dla lektury, historią o wielkiej miłości, o sile literatury zdolnej do poruszania i zmiany życia ludzkiego, do zbliżania do siebie ludzi, pocieszania i podtrzymywania nadziei. Najlepiej zaś podsumowuje ją maksyma „Dzień bez książki jest dniem straconym”. Akcja powieści toczy się w Madrycie, piętnaście lat po wybuchu wojny domowej, która zmieniła spokojne, wypełnione książkami i kawiarnianymi dyskusjami życie głównej bohaterki  Loli w walkę o przetrwanie, jej i jej mężowi pozostawiając jedynie mały, ukryty w jednej ze starych dzielnic antykwariat. Pewnego jednak dnia pojawia się tam Alice, kobieta, dla której literatura jest sensem istnienia. Podrzuca ona do antykwariatu książkę, która przeniesie bohaterki w czasie do artystycznego Paryża lat 20. i 30., a także do arystokratycznej Anglii tamtych lat. Lektura staje się dla nich ukojeniem, sposobem na odnalezienie odrobiny przyjemności w zwariowanych, szarych czasach, panaceum na trawiący żal, ale też receptą na porozumienie międzypokoleniowe. Lekki, ciepły styl autorki, odkrywane stopniowo tajemnice i sekrety z przeszłości, a także specyficzny klimat powieści nie pozwolą na nudę.

W twórczości Javiera Mariasa książki znajdują swoje specjalne miejsce, traktują o nich zarówno „Czarne plecy czasu”, „Zakochania”, jak i „Pisane życia”. Jednak to na tę ostatnią z pozycji chciałabym zwrócić Waszą szczególną uwagę. Javier Marias jest wybitnym hiszpańskim prozaikiem, wymienianym nieustannie w kontekście Nagrody Nobla. Niezwykle sprawnie operuje tzw. prawdziwymi zmyśleniami, przez które nierzadko trudno oddzielić fikcję od prawdy. W „Pisanych życiach” opowiada bazujące na anegdotach historie 20 sławnych pisarzy i pisarek. Odnajdziemy tu m.in.: nieco zbeletryzowane biografie Faulknera, Conrada, Manna, Nabokova i Sterne’a w zupełnie nowym, nieco prześmiewczym ujęciu. Autor przez wyciągnięcie na światło dzienne ich fanaberii, słabostek i dziwactw odziera ich z posągowości, odbrązawia. Przywraca człowieczeństwo wyniesionym na piedestał bogom literatury. Nie ma jednak potrzeby martwić się o granice dobrego smaku. Książka nie ma nic wspólnego z tanimi sensacjami serwowanymi na Pudelku.

Kolejnym pisarzem opiewającym książki w swoich dziełach jest nie kto inny jak sam Arturo Pérez-Reverte, członek Hiszpańskiej Akademii Królewskiej, którego styl pisania porównuje się niejednokrotnie do Umberto Eco. Nie bez powodu – Pérez-Reverte umiejętnie operuje swoją jakże bogatą wiedzą, grając z wyobraźnią czytelnika, zacierając granice pomiędzy fikcją a rzeczywistością. W „Klubie Dumas” jest to szczególnie widoczne. Postacie realistyczne, bohaterzy oraz istoty ze świata demonów występują tu na jednym planie. Intryga, tajemnicze morderstwa, a w środku zamieszania średniowieczna satanistyczna księga oraz pewien bibliofil poszukujący klucza do rozwiązania zagadki.

Nie tylko jednak w „Klubie Dumas” trudno o oddzielenie planów rzeczywistości. Podobnie jest wydanej niedawno w Polsce „Misji: Encyklopedii”, historii opowiadającej o eskapadzie pełnej intryg, niebezpieczeństw i spisków, którą odbywają dwaj akademicy, admirał oraz bibliotekarz w celu uzyskania cennego egzemplarza heretyckiej, zakazanej przez kościół francuskiej Encyklopedii. Wkrótce walka wkracza na nowy poziom – pojedynku sił światła z ciemnością. Klimat osiemnastowiecznego Madrytu, a także Paryża nadają książce wyjątkowy charakter, a niekończące się tarapaty bohaterów nie pozwolą łatwo odłożyć książki na później.

W przeglądzie tematyki książkowej czas nareszcie na nieco więcej dreszczu kryminalnych emocji. Czas na zmarłego już Ramiro Pinillę, autora powieści kryminalnych, laureata wielu nagród literackich:  Premio Nadal, Premio de La Crítica, Premio Planeta za powieść „Seno” oraz Premio Nacional Narrativa za trzytomową sagę rodzinną „Verdes valles, collinas rojas”. Tym razem jednak mowa będzie o cyklu „Samuel Esparta”, który otwiera pozycja „Jeszcze jeden nieboszczyk”, będący doskonałym przykładem prozy postmodernistycznej. Wielbiciele gatunku znajdą tu wiele odwołań do dzieł innych autorów powieści, takich jak Christie czy Chandler. Zachwycą się specyficznym klimatem brudnego, pełnego tajemnic miasteczka, które mimo wszystko pozostaje zwykłym miasteczkiem rybackim.  Z fascynacją będą obserwować zmianę, jaka zachodzi w głównym bohaterze, który z niewydarzonego księgarza przeistacza się w prywatnego detektywa; który nie tworzy już fikcji literackiej (ta po raz kolejny mogłaby być odrzucona przez wydawcę), ale postanawia przelewać na papier rzeczywistość. Pinilla w mistrzowski sposób ukazuje różne stadia psychiczne bohatera, od niemal dziecięcego entuzjazmu po chłodny realizm. Nie tworzy bohatera papierowego, a pełnego zarówno wad, jak i zalet, potykającego się o własne wyobrażenia na temat świata. Prawdziwa literacka uczta.

Ostatnia w kategorii książkowej znajduje się kolejna laureatka wielu nagród, m.in.: Premio Juan Ortiz del Barco, premio Protagonistas czy Premio de Honor de Novela Histórica Ciudad de Zaragoza., specjalizująca się w książkach historycznych, nazywana królową hiszpańskiej powieści przygodowej – Matilde Asensi. Najbardziej znaną z powieści autorki jest „Ostatni katon”, w której Ottavia Salina, niepokorna zakonnica i paleograf, przełożona archiwistów w Tajnych Archiwach Watykanu, dostaje do rozwiązania niebezpieczną zagadkę. Morderstwo, stare księgi, skradzione relikwie Krzyża Świętego, wychodzące z cienia zakony, kryzys w świecie chrześcijańskim i podróż w przeszłość pełną zagadek oraz alegorii literackich tworzy mieszankę doprawdy wybuchową.  Autorka robi dla Dantego to, co Dan Brown zrobił dla Leonarda da Vinci, odkrywa ukryte przesłania, podsuwa kolejne nierozwiązane zagadki. Książka ma swoją kontynuację w „Powrocie katona”.

Z FASCYNACJI SZTUKĄ

Gdybyście jednak nie mieli ochoty na przeżywanie tej swoistej incepcji książkowej, może zainteresują Was tytuły, w których główną rolę odgrywa sztuka? Tak, drugim pod względem popularności w powieściach hiszpańskich tematem jest właśnie sztuka – malarstwo, muzyka, taniec, architektura. Przenika ona światy tworzone przez m.in. Jaume Cabrégo, Arturo Pérez-Revertego, Carę Santos czy Mikela Santiago. Pełni różnorodne funkcje w życiu wykreowanych przez nich bohaterów, pomaga zdefiniować się, odnaleźć, ale bywa też udręką i wspomnieniem złych chwil, jak w „Cieniu Eunucha” Jaume Cabrégo. Często wyznacza kierunek życia bohaterów lub zmienia je, zmuszając ich do pogoni za skrywanymi przez nią tajemnicami.

Taki schemat odnajdziemy chociażby w „Szmaragdowej tablicy”, powieści pasjonatki historii Carli Montero, której główna bohaterka porzuca spokojne życie pracownicy Muzeum Prado i rusza w ślad za tajemniczym obrazem „Astrolog” przypisywanym Giorgionemu, malarzowi epoki renesansu; dzieła tego pożądał Hitler, wierząc, że da mu panowanie nad światem. Teraźniejszość splata się tu z przeszłością, renesansową i tą wojenną. Śledzimy historię samej Any, ale też wojenne losy rzekomej posiadaczki obrazu Sary Bauer oraz poszukującego „Astrologa” nazisty Georga von Bergheima. Ciekawa kreacja, nieoczywiści bohaterzy (może poza samą Aną). „Szmaragdowa tablica” to dopracowana w szczegółach, interesująco napisana opowieść, którą spokojnie polecę na długie jesienne wieczory.

Obraz staje się pretekstem do opowiedzenia historii również we „Flamandzkiej szachownicy” Arturo Pérez-Revertego. Klucz do rozwiązania zagadki tajemniczych morderstw popełnionych w dwóch odległych w czasie momentach znajduje się wśród figur szachowych na obrazie „Partia szachów” Pietera van Huysa. Rozwiązania tej szarady podejmuje się konserwatorka sztuki Julia, która jednak musi się spieszyć, gdyż morderca nie poprzestanie na jednej ofierze, a jej własne życie jest zagrożone. Wartka akcja, pełna niespodziewanych zwrotów,  ale też niezwykły świat flamandzkiej sztuki i XV-wiecznej obyczajowości. Pérez-Reverte po raz kolejny pokazuje kunszt pisarstwa oraz niewymuszoną erudycję.

Kolejnego autora nikomu nie trzeba chyba przedstawiać. Eduardo Mendoza jest hiszpańskim prozaikiem, który sam określa swoją twórczość mianem literackiego pijaństwa bądź powieściowego chuligaństwa. W Polsce wydano kilkanaście jego książek, sztuka zaś jest jednym z elementów konstrukcyjnych nagrodzonej Premio Planeta de Novela „Walki kotów”.  Znawca sztuki Anthony Whitelands zostaje zaproszony przez księcia de la Igualada do Madrytu, by wycenić jeden z obrazów w rodzinnej kolekcji. Ponieważ Hiszpania ogarnięta jest wojną domową, za uzyskane ze sprzedaży płótna pieniądze arystokrata chce wywieźć rodzinę w bezpieczniejsze miejsce. Okazuje się, że obraz jest jednym z nieznanych dzieł Velazqueza. Mendoza mistrzowsko nakreśla sytuację polityczną, oddając klimat i nastroje panujące w tym czasie wśród ludzi. Kreśli postacie historyczne, fachowo wypowiada się o sztuce, co nie powinno dziwić, jako że sam Mendoza jest jej miłośnikiem i przez kilka lat był doradcą w Muzeum Prado. Co ważne, książka mimo poważnego tematu nie jest trudna w odbiorze, co jest jej niekwestionowanym atutem.

Specjalistą w odkrywaniu tajemnic obrazów jest jednak jeden z najbardziej wyróżniających się z autorów panoramy literackiej Hiszpanii, pasjonat historii, komunikacji i podróży, Javier Sierra. Akcja „Mistrza z Prado” rozpoczyna się, gdy tajemniczy doktor Fovel proponuje młodemu studentowi dziennikarstwa powierzenie sekretów kryjących się za największymi dziełami malarstwa znajdującymi się w muzeum Prado. Książka jest swoistym przewodnikiem po muzeum. Wraz z Mistrzem przemieszczamy się po salach muzeum słuchając zadziwiających teorii na temat powstania dzieł takich mistrzów, jak Rafael Santi, Sandro Boticelli, Hieronim Bosch czy El Greco, poznając tajemnice mistrzów oraz ich powiązania z mecenasami, alchemią, wróżbami czy inkwizycją. Javier Sierra oferuje nam zupełnie nowe spojrzenie na prezentowaną sztukę oraz jej przesłanie. Atutem pozycji z pewnością jest zamieszczenie ilustracji, dzięki którym możemy swobodnie śledzić toczącą się na kartach książki opowieść.

Inspiracji dostarcza jednak nie tylko malarstwo, ale również architektura. Idelfonso Falcones poświęca Santa Maria de la Mar, jednemu z najpiękniejszych kościołów, swoją powieść „Katedra w Barcelonie”. Docenić należy, że przygotowując się do jej napisania Falcones strawił aż pięć żmudnych lat na badania m.in. historii architektury. Opłaciło się, książka utrzymuje się na listach bestsellerów od kilkunastu miesięcy, a nakład sprzedanych egzemplarzy przekroczył 6 milionów. Historia opowiedziana w książce toczy się w I połowie XIV wieku, gdy mieszkańcy ubogiej dzielnicy Ribera postanawiają własnymi rękami wybudować katedrę maryjną. Długa (pięćdziesięcioletnia) historia budowy splata się losami dwóch mężczyzn, Arnaua i Joaneta. Razem z Arnauem uczymy się specyfiki wykonywania różnych profesji, od bastaixosa – tragarza noszącego ciężkie głazy do budowy, przez żołnierza, bankiera, aż do konsula morskiego. Poznajemy techniki wznoszenia ogromnych kamiennych budowli, a nawet tajniki pracy inkwizycji. W pakiecie są również pięknie odmalowane blaski i cienie średniowiecznej Katalonii. W powieści znajdziemy bowiem wszystkie „przyjemności” średniowiecza: głód, ubóstwo, walkę o przetrwanie, ale również barwne opisy mieszkańców, różnorodność dzielnic, gwar uliczny, portowy krajobraz i handel, które wprowadzą w klimat Barcelony XIV wieku. Dynamicznie prowadzona akcja powieści sprawi, że 700 stron powieści wyda nam się zdecydowanie za mało. Wszystko, co dobre, zawsze za szybko się kończy.

Mistrzem w tworzeniu świata przepełnionego muzyką jest uznawany za  najwybitniejszego pisarza katalońskiego, a także jednego z najważniejszych pisarzy europejskich, Jaume Cabré. Muzyka jest tematem lub tłem dla tak naprawdę każdej jego powieści, może poza „Głosami Pamano”, gdzie w centrum staje fotografia starej szkoły w Torenie.

Przełomową książką w jego karierze stał się „Jaśnie Pan”, którego historia oscyluje wokół morderstwa popełnionego na śpiewaczce nazywanej Słowikiem z Orleanu. Wplątany w kabałę zostaje młodziutki poeta o sercu romantyka, który spędza z kobietą ostatnie namiętne chwile. Cabré wiernie odtwarza w powieści klimat epoki, misternie konstruuje intrygę oraz nakreśla różnobarwne postaci wplątane w sieć spisków, walki o władzę i korupcji. To pierwsza powieść, która doczekała się uznania i krytyków, i czytelników. Dzięki niej Jaume Cabré otrzymał Hiszpańską Nagrodę Literacką oraz nagrody katalońskie jak, m.in.: Premio Joan Crexells czy Crítica Serra d’Or.

„Wyznaję” jest z kolei przez krytyków uznawana za przełom w literaturze, wielką powieść europejską. Skomponowana niczym wielka symfonia często zmienia tempo, rytm i głos narracji. Kusi bogactwem wątków, detalicznością szczegółów i precyzją w wykonaniu. Dla wielu niełatwa  w odbiorze. Wymaga skupienia w śledzeniu zawikłanych wątków. „Wyznaję” to historia Adriana Ardevola, człowieka, który próbuje badać zło tego świata, ale i zło obecne w nim samym. To również koleje losów skrzypiec Storoniego i splątanych z nimi tragicznej historii Holocaustu. Trzyma w napięciu do samego końca i zmusza do aktywnego myślenia nad ulotnością ludzkiego istnienia, czego i Wam życzę.

Ostatnią w tej części przeglądu jest pasjonująca powieść gotycka „Agonia dźwięków”, której tematem jest nietolerancja wobec pasji franciszkanina Junoya, utalentowanego muzyka. Zesłany za karę w charakterze spowiednika do warownego klasztoru La Ràpita, siedziby mniszek klauzurowych, pozbawiony zostaje dostępu do instrumentów, które tak kocha. W celu zapełnienia pustki przenosi się do abstrakcyjnego świata muzyki. Wchodzi również w konflikt z matką przełożoną, zgorzkniałą, niespełnioną poetką, wskazując na bezsensowność umartwiania się i postu. W końcu trafia do aresztu i staje przed sądem diecezjalnym oskarżony o herezję. I w tym przypadku na pochwałę zasługują kunsztownie nakreślone postaci, także te drugoplanowe, jak na przykład wiekowa siostra Margarida, która mimo swojej ślepoty widzi więcej niż inni. Do książki dołączono doskonałą przedmowę tłumaczki Anny Sawickiej, wykładowcy Uniwersytetu Jagiellońskiego, kreślącą rzetelny kontekst powieści i wskazująca na jej połączenie z innymi pozycjami autora.

Aleksandra Plewa

O autorce artykułu:

Z wykształcenia: Filolog romański oraz menedżer kultury

Zawodowo: Social Media Ninja w woblink.com, Media Manager w Krakowskiej Scenie Muzycznej

Prywatnie: Właścicielka kotki, miłośniczka Japonii, „Gwiezdnych Wojen” oraz łyżwiarstwa figurowego

Cel życiowy: Spróbować tylu nowych rzeczy, ile tylko się da

Motto życiowe: „Szkoda życia na sen, chyba, że trzeba wstać wcześnie rano”, a także „Można żyć bez kawy, ale co to za życie”.

Artykuł Woblink Travel: Literacki przewodnik po Hiszpanii cz. I pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Jednak, jeśli się nad tym zastanowić, na Cobenie zęby połamać ciężko. Amerykanin może poszczycić się bowiem wyjątkowym kunsztem literackim. Lekkość stylu, poczucie humoru, dynamiczna narracja, nagłe zwroty akcji oraz przewijająca się aura tajemnicy to mieszanka wybuchowa, która sprawia, że jego książki czyta się jednym tchem. Nie jest to jednak lektura typu „przeczytaj – zapomnij”, autor pod przykrywką lekkiego kryminału niejednokrotnie porusza ważkie tematy, zmuszając czytelnika do pewnych przemyśleń.

Jak zatem czytać Cobena? Tak naprawdę dowolnie. Jak tylko dusza zapragnie. Zarezerwujcie sobie tylko dużo wolnego czasu. Książki wciągają z każdym rozdziałem coraz bardziej. Można spokojnie przygotować się na zarwaną noc.

Książki Harlana Cobena

Powieści Cobena można podzielić na trzy kategorie – serię z Myronem Bolitarem, serię z Mickeyem Bolitarem oraz książki poza cyklem.

Seria z Myronem Bolitarem

Moja miłość do Cobena zapoczątkowana została ósmą pozycją z serii o Myronie Bolitarze, „Obiecaj mi”, naturalnie zatem polecę ją jako pierwszą. To właśnie tej powieści zawdzięczam spektakularny powrót do czytelnictwa po dość długiej przerwie, nic więc dziwnego, że jest moją ulubioną. Głównym bohaterem całego cyklu jest była gwiazda koszykówki, której kariera została brutalnie przerwana kontuzją, były pracownik FBI, a także obecny agent sportowy w jednym. Myron Bolitar (tak, Myron – jak antyczny twórca „Dyskobola”) to człowiek z sercem na dłoni, nie potrafiący przejść obojętnie obok cudzej krzywdy, przez co pakuje się w coraz gorsze kryminalne kłopoty.

Z nich wyciąga go jego nieco psychopatyczny najlepszy przyjaciel, niepozorny elegancik, ekscentryczny multimilioner, miłośnik golfa i przygodnego seksu, a także mistrz sztuk walki oraz płatny zabójca, Windsor Lockwood III. O ile czujemy wielką sympatię dla Myrona, to zdecydowanie Win kradnie nasze serca. Zawsze mówi to, co chce, nie oglądając się na konwenanse, a jego uwagi trafiają celnie i mocno, powodując salwy śmiechu. Jeden bez wahania oddałby życie za drugiego, a podglądanie ich perypetii jest niekończącym się pasmem radości i ekscytacji. Nigdy nie udało mi się przeczytać całej serii w kolejności. Jednak w tym przypadku nie jest to żaden problem. Serię można czytać od początku, środka i od końca, nie gubiąc przy tym wątku. Każda kolejna część przynosi jednak nowe informacje na temat głównych bohaterów, budując ich coraz pełniejszy obraz. Warto więc przeczytać je wszystkie.

Seria z Mickeyem Bolitarem

Kolejna krótka seria dotyczy bratanka Myrona, Mickeya Bolitara, który odziedziczył po wujku zdolność pakowania się w kłopoty. Jeśli jest się po lekturze pierwszej serii, ta może wydawać się nieco słabsza, tym bardziej, kiedy liczyło się na większą obecność Myrona na kartach powieści. Mickey jest nastolatkiem, a książki z jego udziałem zdają się być dopasowane do tego targetu wiekowego. Polecam dla pełniejszego obrazu, jednak przestrzegam przed możliwym lekkim rozczarowaniem.

Inne powieści Cobena

Jeśli jednak nie jesteście miłośnikami serii, radzę skierować wzrok w stronę niezwiązanych ze sobą powieści. Osobiście uważam, że najlepszym pierwszym wyborem będzie pozycja, która przyniosła autorowi międzynarodową sławę. „Nie mów nikomu” to historia lekarza Davida Becka, którego życie zostaje wywrócone do góry nogami, gdy świętuje z żoną trzynastą rocznicę pierwszego pocałunku. Ktoś porywa Elizabeth, a jego samego ogłusza. Wkrótce okazuje się, że Elizabeth padła ofiarą seryjnego mordercy. Po ośmiu latach od tych tragicznych wydarzeń David otrzymuje dziwnego maila, a przez kamerkę internetową widzi… właśnie swoją żonę, która wcale nie wygląda na martwą. Z niejasnych dla siebie powodów nie może jednak nic nikomu powiedzieć. Tak rozpoczyna się biegw poszukiwaniu prawdy. Książkę czyta się niezwykle szybko, z napięciem przeskakując pomiędzy kolejnymi stronami. Fabuła obfituje w emocjonujące wydarzenia, nagłe i  nieoczekiwane zwroty akcji, a rozwiązanie zaskakuje. W 2006 roku Hollywood zdecydowało się nawet na nakręcenie adaptacji książki. Trailer dostępny tu:

Jest jednak jedna rzecz, którą zdecydowanie odradzam przy lekturze. Książek Cobena nie powinno się czytać ciągiem, szczególnie jeśli mowa o serii z Myronem Bolitarem. Dlaczego? Ponieważ po trzech, czterech pozycjach zaczyna zauważać się pewne klisze i schematy. W pewnym momencie zaczynamy domyślać się zakończenia, zwroty akcji przestają być frapujące, dowcip nie tnie już jak brzytwa. Piszę to z pełną odpowiedzialnością jako wielka fanka autora. Warto dać sobie oddech i podejść do lektury po krótkiej przerwie. Wtedy radość z czytania powróci ze zdwojoną siłą.

Podsumowując, powieści Harlana Cobena to świetna opcja dla miłośników dobrego, lekkiego kryminału, którzy lubią być zaskakiwani. Kto raz wsiądzie do tej kolejki, zwykle wysiada dopiero na ostatniej stacji. A już niebawem nakładem wydawnictwa Albatros ukaże się nowa powieść „Już mnie nie oszukasz”.

Aleksandra Plewa

O autorce artykułu:

Z wykształcenia: Filolog romański oraz manager kultury

Zawodowo: Social Media Ninja w woblink.com, Media Manager w Krakowskiej Scenie Muzycznej

Prywatnie: Właścicielka kotki, miłośniczka Japonii, „Gwiezdnych Wojen” oraz łyżwiarstwa figurowego

Cel życiowy: Spróbować tylu nowych rzeczy, ile tylko się da

Motto życiowe: „Szkoda życia na sen, chyba, że trzeba wstać wcześnie rano”, a także „Można żyć bez kawy, ale co to za życie”.

Artykuł Harlan Coben – jak zacząć czytać? pochodzi z serwisu Czytaj PL.