Zasadniczo mogę wyróżnić dwa rodzaje takiego czytelniczego kryzysu. Pierwszy to taki, kiedy nie czytam wcale. W swoim najpotężniejszym obliczu objawił mi się podczas studiów, kiedy całymi miesiącami zdarzało mi się nie tknąć książki (podręczniki się nie liczą). Drugi zastój wraca od czasu do czasu i nie jest to zupełna czytelnicza pustynia. Wręcz przeciwnie, jest to raczej choroba nadmiaru: czytam kilka książek na raz, ale w zasadzie żadna z tych lektur nie jest satysfakcjonująca. Z nadzieją, że będzie lepiej, sięgam po kolejną i kolejną, ale w nic nie mogę się wciągnąć, wszystko nudzi albo niecierpliwi.

Nie jest to pierwszy raz, kiedy przytrafia mi się coś takiego, więc nie pierwszy raz zmuszona jestem podjąć kroki zaradcze. Mam kilka sprawdzonych strategii, żeby taki czytelniczy dołek nie był zbyt dotkliwy i żeby przetrwać go bezboleśnie.

Książki, od których nie można się oderwać

Jeżeli nie mogę skoncentrować się na żadnej książce dłużej niż kilkanaście minut, potrzebuję takiej, która stworzona została do tego, aby nie można się było od niej oderwać całymi godzinami.  Działają powieści, które wywołują silne emocje i w których dużo się dzieje. W moim przypadku idealnie nadają się do tego kryminały albo wyciskacze łez. Historie, których nie można odłożyć na później, bo ciekawość, co będzie dalej, jest zbyt silna.

Książki ulubione

Kiedy książki przestają mnie cieszyć, a zaczynają złościć, dobrze jest przypomnieć sobie, co tak bardzo kocham w czytaniu. A najbardziej kocham moje ulubione książki. Ulubione opowieści, akapity, rytm zdań, czasem znane niemal na pamięć słowa – to prawdziwe ukojenie dla skołatanego umysłu, zmęczonego poszukiwaniami dobrej lektury. Podobnie jak małe dzieci, które chcą słuchać swoich ukochanych historii w kółko od nowa, tak i ja od czasu do czasu ulegam takiej potrzebie. Nie zawsze doczytuję te książki do końca, czasem fragmenty wystarczają i dają tyle motywacji, ile trzeba, by wrócić na dobry czytelniczy szlak.

Mniej

Najczęściej czytam kilka książek jednocześnie. Dzięki temu mogę dopasować lekturę do swojego chwilowego nastroju czy okoliczności (inne rzeczy mam ochotę czytać w domu w ulubionym fotelu, inne w poczekalni u lekarza). Czasem jednak przesadzam i robi się tego po prostu za dużo. Ostatnio policzyłem, że w jeden weekend potrafię zapoznać się z kilkunastoma fabułami: różne seriale, filmy, komiksy i książki. Mózg wysiada – mówi Tomasz Kołodziejczak w wywiadzie z Agatą Napiórską („Jak oni pracują”). Doskonale go rozumiem – przeskakując między książkami, filmami, serialami, czasopismami, między papierem, telefonem, czytnikiem, tabletem i laptopem, łatwo jest przesadzić. Dysponujemy bardzo ograniczonymi zasobami uwagi. Kiedy rozdzielamy uwagę na zbyt wiele rzeczy na raz albo na zbyt wiele angażujących nas historii, może pojawić się poczucie przytłoczenia i zniechęcenia. Trudno w takich warunkach czerpać radość z kolejnego tekstu, niezależnie od jego jakości. Czytanie, zamiast sprawiać przyjemność, zaczyna męczyć.

Przy takim wyczerpaniu baterii najczęściej potrzebny mi jest porządny reset. Rezygnuję z dokończenia lektury zaczętych książek, niezależnie od tego, na jakim etapie jestem. Ewidentnie mi teraz nie służą. Zamiast nich, szukam na półkach albo w recenzjach czegoś, co wywołuje największą ekscytację, co ma szanse zainteresować mnie nowością i świeżością materiału. Zeruję liczniki i zaczynam od początku.

Sztuka odpuszczania

Czasami, kiedy nie chce nam się czytać, najlepiej jest po prostu… nie czytać.

Nawet najlepszy czytelnik czasem ma przerwę. Może aktualnie potrzeba czegoś innego – sportu, spacerów, spotkań z przyjaciółmi, seriali, filmów, muzyki. Nie warto się zmuszać do spędzania czasu z książką, jeżeli mamy ochotę na coś innego. Czytanie ma być przyjemnością, satysfakcją, a nie obowiązkiem. Nie musimy się spieszyć ani panikować: niemożliwe, żeby odechciało się nam na zawsze. Każdy czytelniczy zastój kiedyś minie. Prędzej czy później chęć czytania obudzi się w nas na nowo i kryzys odejdzie w zapomnienie.

Kasia Juszczak

O autorce

Z wykształcenia psycholożka, ale bez poczucia misji. Odpowiedzi na nurtujące egzystencjalne pytania szuka w książkach albo w oczach swojego kota. Z różnymi efektami. Prowadzi bloga o czytaniu Kasioteka, czasem cytuje ładne wiersze. Oprócz tego gotuje, podróżuje, koloruje.

Artykuł Jak przezwyciężyć czytelniczy zastój? pochodzi z serwisu Czytaj PL.

U mnie właśnie tak to działało. Nie żałowałam ani jednej złotówki wydanej na książki. Godzinami mogłam przeglądać Allegro i oferty księgarń internetowych w poszukiwaniu kolejnych okazji; cieszyłam się ze swojego sprytu, zakupów za grosze, kolejnych paczek odbieranych z rąk listonosza. Byłam przekonana, że im więcej książek posiadam, tym lepsze jest moje życie. Potrafiłam spędzać całe dnie, układając je na półkach w tylko dla mnie zrozumiałe konstelacje. Lubiłam na nie patrzeć.

Problem był taki, że ich nie czytałam.

Kiedy ilość nieprzeczytanych książek na moich półkach zaczęła niebezpiecznie wyrównywać się z tymi przeczytanymi, czułam się pokonana. Nie nadążałam z lekturą. Na dodatek musiałam zmieścić się z książkami w jednym pokoju, na kilkunastu metrach kwadratowych. Ich liczba zaczęła mnie niepokoić.

W tamtym czasie interesowałam się już minimalizmem i sposobami na upraszczanie sobie życia. Jako osoba, która zawsze gromadziła wszystko, co się da i robiła kilka rzeczy na raz, czułam się zmęczona i potrzebowałam zmiany. Pierwsze próby zmniejszenia stanu posiadania przez uporządkowanie szafy były na tyle satysfakcjonujące, że postanowiłam kuć żelazo, póki gorące.

I zabrałam się za książki.

Ale najpierw musiałam kilka rzeczy przemyśleć.

Po co kupujemy książki?

Zaczęłam się zastanawiać, po co w ogóle kupujemy książki. Nasuwa się oczywista odpowiedź: kupujemy książki, żeby je przeczytać. Ale czy tak jest w rzeczywistości? Wiele osób przyznaje, że na ich półkach można znaleźć więcej tomów nieprzeczytanych niż tych przeczytanych. Jeżeli zaś tylko o przeczytanie chodzi – to czym jest książka już przeczytana, która jednak dalej latami mieszka z nami pod jednym dachem i raczej już nigdy po nią nie sięgniemy? Jakie jest jej przeznaczenie? Dlaczego ciągle ją trzymamy?

Mogą się nam nasuwać różne odpowiedzi: że trzymamy książki dla innych, dla naszych dzieci albo dla przyjaciół, może komuś będziemy je mogli pożyczyć, polecić, podzielić się nimi? Ale  gdyby zrobić szczery rachunek sumienia, to okazałoby się, że robimy to przede wszystkim dla siebie. Ustawiamy książki na półkach niczym trofea, dowody naszej intelektualnej sprawności. Zapełniając półki książkami, staramy się zbudować  swój wizerunek – człowieka oczytanego. Ktokolwiek odwiedza nasz dom nie ma najmniejszych wątpliwości: oto mieszka tu intelektualista. A i my sami nie pozostajemy dłużni – rozglądając się dyskretnie po odwiedzanych przez nas mieszkaniach, wydajemy szybkie sądy na temat domowników na podstawie obecności książek w polu widzenia.

Pozbycie się książek byłoby jak usunięcie namacalnych dowodów na nasz intelekt, wrażliwość czy nawet naszą tożsamość. Czy nadal mogę uważać się za człowieka oczytanego, jeżeli fizycznych dowodów na to brak? Skąd inni będą wiedzieli, że czytam, jeżeli moje półki będą świecić pustkami?

Już pewnie widzicie irracjonalność takiego myślenia. Niewiele osób spędza pół życia na lekturze tylko po to, żeby zaimponować innym. Czytamy dla siebie, z osobistej potrzeby. Czemu więc posiadanym księgozbiorem mielibyśmy komukolwiek cokolwiek udowadniać? Czy faktycznie potrzebujemy nagrody za nasz czytelniczy wysiłek, uznania w oczach innych?

Kształtuje nas tylko to, co rzeczywiście czytamy, a nie to, co posiadamy na półkach.

Łatwiej jest nam to rozróżnienie przyjąć w innych obszarach naszego kulturalnego życia. Zamiast gromadzić płyty gromadzimy pliki cyfrowe z muzyką, filmami, zdjęciami, grafiką. Tylko tych książek jakoś nie możemy odpuścić, traktując je jak nadprzedmioty. I tym samym oddajemy im władzę nad tym, jak siebie oceniamy.

Trudno jest nam ingerować w księgozbiory, bo powstrzymuje nas lęk przed tym, co inni o nas pomyślą i co my sami będziemy myśleć o sobie. Bo utraty książek nie musimy się bać. Kiedyś trudno dostępne, teraz tak naprawdę każda książka, jaka się nam zamarzy, jest na wyciągnięcie ręki. Nawet pozycje wycofane ze sprzedaży możemy zlokalizować za pomocą Internetu, znaleźć egzemplarze używane albo biblioteczne. Dlatego nie mamy nic do stracenia. Nawet jeżeli pozbędziemy się książki, którą kiedyś w przyszłości zapragniemy znowu przeczytać – znajdziemy ją ponownie bez trudu. Nie musimy trzymać jej w nieskończoność na półce, bo a nuż się przyda.

Książki nieczytane są smutne. Zapomniane, ściśnięte w szeregu na półkach, zlane w obojętne tło. Szkoda, żeby się marnowały, dusiły przykryte kurzem, skoro tak łatwo można dać im nowe życie – przekazać je osobom, które je docenią i z przyjemnością przeczytają.

Porządki

Porządki można zacząć od książek już niepotrzebnych – starych podręczników, lektur szkolnych, książek z dzieciństwa. Pamiętajcie też o książkach pochowanych. Ja miałam kilka kartonów u rodziców, kilka w piwnicy. Samo to, że mogłam się bez nich obyć przez dobre kilka lat, było już wskazówką, że raczej nie są mi potrzebne.

Bez żalu możemy też rozstać się z książkami, które nam się nie podobały. Albo które przeczytaliśmy tak dawno, że nawet nie pamiętamy, jaką historię opowiadały – ale również nie czujemy potrzeby, żeby do nich wracać. Ogółem: wszystkie te tytuły, których ani sobie, ani nikomu innemu nie polecilibyśmy do lektury.

Kolejna grupa książek, których liczbę warto zweryfikować, to książki jeszcze nieprzeczytane. Ja właśnie tych zaczęłam pozbywać się najpierw. Książki kupione w ramach promocji, spontanicznie, książki otrzymane w prezencie. Niektóre przeleżały na półkach kilka lat i nigdy do nich nie zajrzałam. Postanowiłam spojrzeć na nie świeżym okiem, tak jakby były wystawką w księgarni. Czy przyciągają moją uwagę, czy kupiłabym je teraz? Zorientowałam się, jak wiele z nich w ogóle już nie budzi mojego zainteresowania. Nie chcę ich czytać, więc po co mam je trzymać?

Segregowanie książek to proces czasochłonny. Nie wymagaj od siebie, że uporasz się z tym w jeden dzień czy nawet jeden miesiąc. Jeżeli masz ich naprawdę dużo, możesz robić to stopniowo, np. zacząć od przejrzenia jednego regału.

Na początek zdejmij wszystkie książki z półek. Rozłóż je w jednym miejscu, na podłodze, na stole. Po kolei bierz każdą z nich do ręki. Nie przeglądaj ani nie czytaj! Staraj się podejmować decyzję jak najszybciej. Dlaczego chcesz ją mieć? Do czego jest Ci potrzebna? Czy jeszcze chcesz ją czytać?

Odkładaj na bok książki, z którymi na pewno chcesz się rozstać (później podpowiem Ci, co można z nimi zrobić).

Zanim odłożysz na półkę te książki, które postanowiłeś/aś zostawić, przyjrzyj im się jeszcze raz. Najpierw sięgaj po te najważniejsze, te, na których najbardziej Ci zależy, i ustawiaj je na regale. Może się okazać, że jeszcze znajdą się takie tytuły, co do których zmienisz zdanie. Okażą się za mało ważne, żeby je zostawić.

Cały proces powtarzaj co jakiś czas. Nie ma pośpiechu. Mnie porządkowanie księgozbioru zajęło prawie dwa lata i tak naprawdę nadal trwa.

Nie namawiam nikogo do tego, żeby zredukował swój księgozbiór do jakiejś określonej liczby. Dla kogoś najbardziej satysfakcjonująca będzie biblioteczka składająca się z 20 tomów, dla innej osoby taka, która ma ich 500. Chodzi o to, żeby otaczać się książkami, które chcemy mieć, które działają na nas inspirująco. Wzbudzają chęć czytania, a nie przytłaczają.

Co zrobić z książkami, których już nie potrzebujemy

Porządkowanie księgozbioru zaczęłam, kiedy miałam dość niestabilną sytuację finansową. Dlatego zdecydowałam się na sprzedaż. Dodatkowy zastrzyk gotówki był dobrą motywacją do tego, żeby sukcesywnie uporać się z segregowaniem moich książek. Poczucie żalu zostało szybko zastąpione przez poczucie wdzięczności – książki, które kiedyś kochałam, pomogły mi w momencie, w którym bardzo tego potrzebowałam.

Trzeba jednak zdawać sobie sprawę z tego, że sprzedaż książek wymaga czasu i cierpliwości. Ja sprzedawałam swoje książki głównie na Allegro. Niektóre znajdywały chętnych od razu, inne czekały kilka tygodni, aż ktoś się nimi zainteresuje. Poświęcałam czas na zrobienie zdjęć książek, przygotowywanie ich opisów, wystawianie, kontaktowanie się z klientami. Każda sprzedaż związana była również z przygotowywaniem przesyłek, pakowaniem, wypisywaniem kopert, odstaniem w kolejce na poczcie. W momencie kiedy sprzedawałam najwięcej, bo np. około stu książek naraz, zajmowanie się tym było jak dodatkowa praca na pół etatu.

Innym rozwiązaniem jest wystawianie ofert na serwisach takich jak OLX albo w odpowiednich grupach sprzedażowych na Facebooku (w Poznaniu działa m.in. ta: www.facebook.com/groups/ksiazkipoznan). Wtedy najczęściej zgłaszają się do nas osoby z okolicy, które osobiście odbierają książki. Wymaga to trochę elastyczności, dogadywania się w sprawie spotkania, ale zazwyczaj zajmuje mniej czasu. Przygotowanie oferty na Facebooku jest też prostsze. Zamiast zdjęć pojedynczych książek, można zamieszczać takie, na których widać cały sprzedawany przez nas stosik. Zazwyczaj największe zainteresowanie książkami jest w ciągu dwudziestu czterech godzin od zamieszczenia oferty i po tygodniu większość książek jest rozdysponowana, a ogłoszenie traci na aktualności, przesłonięte kolejnymi. Dlatego jeżeli komuś zależy na czasie, to ten sposób sprzedaży może być lepszy.

Prawdopodobnie nie uda się Wam sprzedać wszystkich książek. Możecie też w ogóle nie mieć na to ochoty i czasu. Wtedy rozwiązaniem jest oddanie je tym, którzy będą nimi zainteresowani.

Ja zaczęłam od pokazywania pozostałych książek znajomym, przyjaciołom i rodzinie. Każdy mógł wybrać coś dla siebie. Część książek przekazałam też do biblioteki. Ale uwaga – nie wszystkie biblioteki są chętne, żeby przyjmować książki. Najbardziej interesują je nowości, najmniej – książki starsze, które najczęściej i tak mają już w swoich zbiorach. Dlatego najlepiej wcześniej porozmawiać z bibliotekarzami i bibliotekarkami, zapytać, czy byliby taką darowizną zainteresowani. W tej chwili książki chętnie przyjmie biblioteka w Cieszynie, która na początku roku ucierpiała w wyniku pożaru (http://biblioteka.cieszyn.pl/2017/02/01/pozar-w-bibliotece/).

Inne miejsca, które chętnie przyjmują książki, to np. szpitale, hospicja albo więzienia. W wielu miastach organizowane są również akcje bookcrossingowe, które polegają na tym, że książki można zostawiać w wyznaczonej przestrzeni miejskiej (np. w Poznaniu w centrum miasta stoi kilka przeznaczonych do tego regałów). Z takiej biblioteczki może skorzystać potem każdy. Idea jest taka, żeby przeczytaną książkę później dalej przekazać w świat, żeby była w ciągłym czytelniczym obiegu.

Korzyści z mniejszego księgozbioru

Tyle zachodu, tyle roboty z tymi książkami i po co to wszystko? Nie łatwiej po prostu kupić większy regał i mieć święty spokój?

Pewne pożytki z uporządkowania księgozbioru są oczywiste. Wspominałam o korzyściach finansowych, do tego mniej książek –  mniej kurzu i bałaganu. Ale to za mało.

Dla mnie największą nagrodą było to, że moje minimalistyczne półki z książkami sprawiły, że więcej czytam.

Brzmi paradoksalnie. Jak można czytać więcej, kiedy ma się mniej książek? Kiedy pozbyłam się tytułów latami zalegających na moich półkach, o których z przykrością myślałam, że powinnam wreszcie się za nie zabrać, zrobiło się więcej miejsca na to, co rzeczywiście chciałabym przeczytać. Pilnuję, żeby mój stos książek do przeczytania nie rozrastał się za bardzo, bo to działa na mnie jak kotwica, zatrzymuje mnie w miejscu. Staram się otaczać tylko takimi książkami, które w tej chwili są dla mnie ekscytujące i na które mam czas. Nie gromadzę na zapas, na czarną godzinę.

Efekt yoyo

Po porządkach w księgozbiorze może nastąpić efekt yoyo. Odchudzone półki bardzo szybko się zapełnią, jeżeli nie zmienimy swoich nawyków i zwyczajów zakupowych. Jak temu zapobiec?

1. Kupuj książkę tylko wtedy, kiedy wiesz, że masz czas ją czytać – jeśli w tym momencie kolejka jest długa albo masz już tyle rozpoczętych książek, że nie wiadomo, kiedy znajdziesz czas na kolejne, powstrzymaj się od zakupów. Największą przyjemność czerpiemy z lektury, kiedy nasza fascynacja książką jest największa. Im dłużej książka czeka na półce na swoją kolej, tym bardziej nam powszednieje, a nasze zainteresowanie nią maleje. Rośnie za to ryzyko, że nieprzeczytana i zapomniana zagnieździ się na półce na wieki wieków.
2. Kupuj e-booki – w książce najważniejszy jest tekst – nie wydanie, nie okładka. Dlatego jeżeli masz na regałach za dużo książek, kup e-booka, który nie zajmuje fizycznej przestrzeni. E-book to mistrzostwo prostoty. Nie robi bałaganu i nawet nieczytany nie zdąży się nam znudzić i opatrzyć tak bardzo jak książka trzymana na półce. O wiele łatwiej jest też zrobić z nimi porządek – oceniamy ich wartość bardziej obiektywnie i bez sentymentów, którymi obdarowujemy przedmioty materialne.
3. Odkryj bibliotekę – to skarb. Zwłaszcza w dużych miastach biblioteki są naprawdę dobrze zaopatrzone i wszystko da się tam znaleźć. Termin zwrotu książki będzie nas motywował do tego, żeby czytać od razu i nie odkładać na potem.

Co kupować?

Skłamałabym, gdybym powiedziała, że w ogóle wyrzekłam się kupowania książek. Czasem nadal nie mogę się powstrzymać. Najtrudniej jest mi oprzeć się przepięknym wydaniom. Niektóre książki dzięki okładkom, grafice, papierowi, fontowi są niczym dzieła sztuki. Więc kusi mnie, by te piękności kupować. Chociaż potem, gdy tkwią na półce zapomniane i niedoceniane, zaczynam odczuwać wyrzuty sumienia.

Marzy mi się stworzenie biblioteki idealnej: takiej, w której znalazłyby się tylko książki, które uważam za najlepsze. Które mogę czytać nie raz i które za każdym razem na nowo rozbudzają miłość do czytania. Ale zdaję sobie sprawę z tego, jak utopijna jest to wizja. I jak bardzo nietrwała – to, co dzisiaj jest dla mnie idealne, na pewno nie będzie takie za kolejne kilka lat.

A więc pewnie nie raz będę jeszcze na półkach sprzątać.

Kasia Juszczak

https://www.youtube.com/watch?v=rA89RbnGDzQ

O autorce

Z wykształcenia psycholożka, ale bez poczucia misji. Odpowiedzi na nurtujące egzystencjalne pytania szuka w książkach albo w oczach swojego kota. Z różnymi efektami. Prowadzi bloga o czytaniu Kasioteka, czasem cytuje ładne wiersze. Oprócz tego gotuje, podróżuje, koloruje.

Artykuł Pozbądź się książek! – manifest książkoholicznego minimalizmu pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Lektura reportaży to okazja do tego, żeby przekonać się, że życie bardzo często pisze o wiele bardziej przewrotne scenariusze niż wyobraźnia. Szkoda więc byłoby przegapić te historie.

Dlaczego jeszcze warto skierować uwagę na książki reporterskie?

Skarbnica wiedzy

Zakończenie oficjalnej edukacji to nie tyle moment, w którym raz na zawsze przestajemy się uczyć, co raczej moment, kiedy przejmujemy za swoją naukę odpowiedzialność. Nadal pozostaje wiele zagadnień, które budzą naszą ciekawość. Nie za bardzo uśmiecha nam się jednak sięganie po specjalistyczne podręczniki, brak nam czasu na systematyczną naukę. W takiej sytuacji pomóc mogą właśnie reportaże, które są doskonałym źródłem wiedzy wszelakiej, podanej w przystępnej, intrygującej formie.

Polecam:

„To nie są moje wielbłądy. O modzie w PRL” Aleksandra Boćkowska – w szarej komunistycznej rzeczywistości moda miała niezwykłe znaczenie. Inny był stosunek do ubrań, inne sposoby na zdobycie upragnionych elementów garderoby. Wielbiciele zarówno mody, jak i historii znajdą w tej książce mnóstwo nowych, interesujących informacji.

„13 pięter” Filip Springer – posiadanie własnego mieszkania to jedna z podstawowych aspiracji współczesnego Polaka. Lęk o dach nad głową i o to, żeby go nie stracić, może determinować nasze najważniejsze życiowe decyzje. Jednak to, jak działa rynek mieszkaniowy, nie jest do końca jasne i bywa źródłem frustracji. Żeby lepiej zrozumieć, o co w tym wszystkim chodzi, warto razem ze Springerem przyjrzeć się temu, jak przez lata kształtowała się sytuacja mieszkaniowa. I jak doświadczali jej zwykli ludzi, którzy próbowali jakoś wiązać koniec z końcem.

„Dwanaście srok za ogon” Stanisław Łubieński – dwanaście tekstów, bardzo zróżnicowanych. Znajdziemy tu i reportaże, i eseje, i wspomnienia. Wszystko łączy zamiłowanie autora do birdwatchingu, czyli do obserwowania ptaków. To bardzo popularne hobby m.in. w Wielkiej Brytanii. Kto wie, może po lekturze książki ktoś z was dołączy do ptasich wielbicieli?

„Plutopia. Atomowe miasta i nieznane katastrofy nuklearne” Kate Brown – jak wygląda życie w miastach, których głównym zadaniem jest produkcja plutonu? Jak układają się relacje międzyludzkie, kiedy życie toczy się w ciągłym napięciu, w cieniu zagrożenia katastrofą ekologiczną wywołaną materiałami promieniotwórczymi? Zaskakująca historia, o której niewielu słyszało.

Podróże bliskie i te bardzo dalekie

Przed wyjazdem za granicę często zastanawiamy się, jak tam jest? Przewodniki niewiele wyjaśniają i rozczarowują.  Bo o ile z przewodników dowiemy się na pewno, jak to jest być turystą w danym kraju, to niekoniecznie wiele nam powiedzą, jak to jest tam żyć. Reportaże są w tym o wiele lepsze.

Z drugiej strony zwiedzenie każdego skrawka Ziemi jest niemożliwe. Czasem z powodu odległości, czasem z powodu sytuacji politycznej na danym obszarze. Dzięki książkom nawet najdalsze i najmniej osiągalne zakątki świata mogą stać się nam bardzo bliskie. Bywa, że niektórzy cenią sobie podróże z książką bardziej niż swoje rzeczywiste wyjazdy.

Polecam:

„Witajcie w raju. Reportaże o przemyśle turystycznym” Jennie Dielemans –  każdego roku wyczekujemy urlopu i związanych z nim podróży. Niezależnie jednak od tego, czy planujemy swoje wyjazdy sami, czy z biurem turystycznym, wyjeżdżając, stajemy się częścią biznesu turystycznego. I dobrze jest poznać jego kulisy, żeby zrozumieć, jak nasze relaksujące wakacje wpływają na odwiedzany przez nas skrawek świata.

„Gottland” Mariusz Szczygieł – nasi czescy sąsiedzi, choć tak nam bliscy geograficznie, bardzo się od nas różnią. Aby podczas wizyt w Czechach nie zdumiewać się za bardzo, warto zapoznać się wcześniej z którąś z książek Mariusza Szczygła, które w bardzo lekki i dowcipny sposób zgłębiają tajniki czeskiej mentalności.

„Samotność Portugalczyka” Iza Klementowska – najbardziej wysunięte na zachód państwo Europy nie tylko jest dla nas trudno dostępne ze względu na małą liczbę połączeń lotniczych (i ich cenę), ale też z powodu niewielkiej ilości publikacji, które opowiedziałyby nam coś więcej na temat tego kraju.  Iza Klementowska w swojej książce pokazuje nam oblicze Portugalii inne niż to z turystycznego folderu. Może mniej olśniewające, ale za to prawdziwe i pozwalające z większym zrozumieniem obserwować poczynania jej mieszkańców.

„Hen. Na północy Norwegii” i „Białe. Zimna wyspa Spitsbergen” Ilona Wiśniewska – gdy już zwiedzimy jeden kraniec naszego kontynentu, można wybrać się na drugi. Hen daleko na północ, do Norwegii, na koniec świata. Ilona Wiśniewska wybiera na miejsca do zamieszkania najbardziej odludne zakątki Norwegii. Sprawdza i później opowiada, jak wygląda tamten świat.

Lustro codzienności

Ciekawego tematu niekoniecznie trzeba szukać tylko daleko, na krańcach świata. Bohaterami reportaży są często ludzie, których codzienne zmagania przypominają nasze własne albo po sąsiedzku znajome. Możemy więc przejrzeć się w ich historiach jak w lustrze. Zobaczyć, jak wygląda nasza rzeczywistość z innej perspektywy. Sami jesteśmy za bardzo w środku własnego życia, żeby dostrzec coś więcej. Nasze bieżące kłopoty czy wyzwania wydają się nam tak naturalne, że nawet się nad nimi nie zastanawiamy. Spojrzenie reportera pokazuje nam to, co znane, w zupełnie nowym świetle.

Polecam

„Bolało jeszcze bardziej” Lidia Ostałowska – czyli historie z podwórka lat dziewięćdziesiątych.  Bardzo prawdziwe i przypominające bez upiększeń, jak żyło nam się u schyłku poprzedniego stulecia. W zbiorze znaleźć można między innymi reportaż „Teraz go zarymuję” o legendarnej grupie hiphopowej Paktofonika. Reportaż ten był impulsem dla Macieja Pisuka do napisania scenariusza, który po latach udało się zrealizować w filmie „Jestem bogiem”.

„Angole” Ewa Winnicka – emigracja zarobkowa w ostatniej dekadzie stała się codziennością ogromnej rzeszy młodych ludzi. Wielu z nich na nowe miejsce do życia wybiera Wyspy Brytyjskie. Ich historie, często skrajne i przeciwstawne, opowiada Ewa Winnicka w swojej książce. Każdy zna kogoś, kto wyjechał, dlatego warto przeczytać ten reportaż, chociażby po to, żeby skonfrontować nasze postrzeganie polskiej emigracji ze świadectwem autorki.

„Białystok. Biała siła, czarna pamięć” Marcin Kącki – spojrzenie na miasto jedyne w swoim rodzaju, w którym można dojrzeć sprzeczności charakterystyczne dla całego naszego kraju. Odwaga autora i odwaga czytelnika, żeby spojrzeć w lustro i obejrzeć się z tego gorszego profilu.

Literackie diamenty

Nie czytając reportaży, skazujemy się na to, że nigdy nie będziemy mieli do czynienia z takimi mistrzami słowa jak Hanna Krall czy Ryszard Kapuściński. Literackie umiejętności stawiają ich na równi z wielkimi pisarzami, docenianymi mistrzami fikcji. Styl pisania i umiejętności narracyjne sprawiają, że lektura reportażu często wciąga od pierwszych zdań, niczym najlepszy kryminał. Tylko na końcu zamiast do odkrycia mordercy zmierzamy do odkrycia prawdy. Tak jak klasykę powieści, tak i klasykę reportażu warto znać.

Polecam:

„Fantom bólu. Reportaże wszystkie” Hanna Krall – można od razu zabrać się za lekturę całego dorobku, bo u Hanny Krall nie ma słabych momentów. Mistrzostwo.

***

Jak zacząć?

Jeżeli nadal wahacie się, od czego zacząć czytanie reportaży, mam kilka propozycji na początek.

1. Zbiory reportaży

Żeby przekonać się, czy taka lektura Wam pasuje, można zacząć od czegoś krótszego. Niektóre książki reporterskie to tak naprawdę zbiory różnych niepowiązanych historii, które czyta się podobnie jak zbiory opowiadań (np. wspomniane wcześniej książki Lidii Ostałowskiej czy Mariusza Szczygła). Wydawane są również zbiory i antologie, kolekcje reportaży wielu autorów.  Dzięki nim możemy poznać różne style opowiadania historii i wybrać to, co pasuje nam najbardziej.

Polecam:

Od kilku lat pod redakcją Mariusza Szczygła pojawiają się kolejne tomy serii „100/XX”, antologii polskiego reportażu XX wieku. Każdy z nich to ogromna, kilkusetstronicowa księga. Na początek możemy jednak sięgnąć po mniejsze kawałki – minibooki. Te małe kolekcje kilku reportaży połączonych tematycznie pozwolą nam posmakować najlepszych z najlepszych.

2. Audiobooki

Niektórzy twierdzą, że reportaży łatwiej im się słucha w wersji audio. Może dlatego, że przyzwyczajeni jesteśmy do słuchania radia i taki audiobook można potraktować jako długą audycję radiową. Podobno nasze uszy i umysły są do tego lepiej przygotowane, łatwiej nam się skoncentrować i śledzić wątki. Niezależnie od tego, czy tak jest naprawdę, warto spróbować. Zwłaszcza że w wersji dźwiękowej mamy takie perełki jak książki noblistki Swietłany Aleksijewicz czytane przez jeden z ulubionych polskich głosów – Krystynę Czubównę. Reporterzy nie stronią również od tego, żeby samemu czytać swoje książki, dzięki czemu dostajemy relację z pierwszej ręki.

Polecam:

„Zrób sobie raj” Mariusz Szczygieł, czyta: Mariusz Szczygieł

„Czarnobylska modlitwa” Swietłana Aleksijewicz, czyta: Krystyna Czubówna

„Dzienniki kołymskie” Jacek Hugo-Bader, czytają: Jacek Hugo-Bader, Adam Ferency, Joanna Szczepkowska

3. Reportaż od kuchni

Jeśli moje słowa jeszcze Was nie przekonały, to może uda się to samym reporterom. W dwóch zbiorach wywiadów Agnieszki Wójcińskiej mamy okazję bliżej poznać czołowych reporterów polskich („Reporterzy bez fikcji”) i z zagranicy („Perspektywa mrówki”), m.in. Małgorzatę Szejnert, Swietłanę Aleksijewicz, Martina Pollacka, Jeana Hatzfelda, Wojciecha Jagielskiego czy Mariusza Szczygła. Każdemu wywiadowi towarzyszą fragmenty reportażu danego autora.

W trakcie rozmowy poznajemy kulisy powstawania tego konkretnego tekstu i ogrom pracy, jaki poprzedza napisanie nawet krótkiej kilkustronicowej opowieści. Ich pasja jest zaraźliwa i jest najlepszą zachętą do lektury.

Kasia Juszczak

O autorce

Z wykształcenia psycholożka, ale bez poczucia misji. Odpowiedzi na nurtujące egzystencjalne pytania szuka w książkach albo w oczach swojego kota. Z różnymi efektami. Prowadzi bloga o czytaniu Kasioteka, czasem cytuje ładne wiersze. Oprócz tego gotuje, podróżuje, koloruje.

Artykuł Jak zacząć czytać reportaże? pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Użytkownicy Internetu coraz częściej nie tylko korzystają z gwiazdkowych recenzji, ale i sami stają się recenzentami. Oceniamy książki na stronach sklepów internetowych, po dokonaniu zakupów. Oceniamy na portalach, takich jak Lubimy Czytać, Biblionetka czy Goodreads. Często jednak robimy to automatycznie i trochę bezrefleksyjnie. Warto więc przez chwilę zastanowić się nad tym, jak oceniamy książki i po co to robimy.

Co oceniamy – przyjemność czytania czy wartość dzieła

Kiedy oceniamy książkę, to na najogólniejszym poziomie możemy to robić na dwa sposoby. Albo oceniamy subiektywne wrażenia, które towarzyszyły lekturze, albo wydajemy opinię na temat wartości danego dzieła.

Wyobraźmy sobie, że czytamy kryminał, trochę może i przewidywalny, ale sprawiający nam sporo radochy. Jak go ocenić? Na 9 gwiazdek, bo tak super się go czytało i nie mogliśmy się oderwać? Czy na 5, bo w sumie, mimo przyjemności, zdajemy sobie sprawę, że arcydzieło to to nie jest, bywają lepsze?

Albo inaczej: sięgamy po uznanego klasyka, np. „Mistrza i Małgorzatę”. I jakoś nie idzie nam to czytanie, w sumie wytrwaliśmy tylko dla zasady. Pewnie już kolejny raz do tej książki nie zajrzymy, ale przynajmniej możemy czuć zadowolenie, że już wiemy, o co cały hałas. I jak ocenimy? Klikniemy 10/10, bo przecież wiadomo, że to arcydzieło, wszyscy tak mówią? Czy zgodnie z naszym przeżyciem damy 4 gwiazdki, bo nasza przyjemność z lektury była znikoma?

Jak oceniamy – strategia portali książkowych

Podobną dwoistość możemy dostrzec, porównując systemy ocen na popularnych portalach książkowych. Posłużę się przykładem należącego do Amazona, międzynarodowego Goodreads i polskiego Lubimy Czytać. Obie strony oferują wiele funkcji. Można traktować je jako wyczerpujące katalogi książek, wykorzystywać do monitorowania przeczytanych lektur czy tworzenia sieci znajomości w oparciu o czytelnicze gusta. Mają wielu użytkowników i odwiedzających. Wyniki z tych stron pojawiają się wysoko w wyszukiwarkach. Dlatego zdecydowanie więcej osób ocenia książki na tych właśnie stronach niż gdziekolwiek indziej.

Jeżeli chodzi o ocenianie, Lubimy Czytać i Goodreads różnią się nie tylko skalą ocen, ale też ich interpretacją.

Na Goodreads każdą książkę możemy ocenić w skali od 1 do 5 gwiazdek. I tak:

1 – nie podobało mi się („did not like it”)

2 – książka była w porządku („it was ok”)

3 – podobała mi się („liked it”)

4 – bardzo mi się podobała („really liked it”)

5 – świetna lektura („it was amazing”)

Z kolei nasze polskie Lubimy Czytać proponuje taki sposób oceniania:

1 – beznadziejna

2 – bardzo słaba

3 – słaba

4 – może być

5 – przeciętna

6 – dobra

7 – bardzo dobra

8 – rewelacyjna

9 – wybitna

10 – arcydzieło

Widać wyraźnie, że na Goodreads oceniamy nasze osobiste doświadczenie lektury, a  na Lubimy Czytać – wartość książki. Z punktu widzenia użytkownika, w zależności od osobistych preferencji, te różnice mogą ułatwiać lub utrudniać korzystanie z danego portalu.

Goodreads dodatkowo różnicuje tylko pozytywne oceny. Niezadowolenie z lektury możemy wyrazić tylko i wyłącznie za pomocą pojedynczej gwiazdki. Na Lubimy Czytać także mamy do dyspozycji niewiele ocen negatywnych, bo od 1 do 3 gwiazdek. Tymczasem gdy intuicyjnie spojrzymy na jakąkolwiek skalę, możemy skłaniać się do tego, by określić punkt środkowy, względem którego będziemy dokonywać dalszych ocen. Powyżej środka wszystko jest oceną na plus, a poniżej na minus. W swoich założeniach ani Goodreads, ani Lubimy Czytać takim intuicjom nie odpowiadają, co również może wprowadzać zamieszanie w oceny użytkowników.

Po co oceniamy książki?

Tak jak różne mogą być sposoby oceniania książek, tak samo różne są powody, dla których w ogóle to robimy.

Wystawione przez nas oceny mogą być przedłużeniem naszej pamięci. Łatwo zapominamy, uciekają nam z głowy przeczytane kiedyś książki, ich treść, nasze wrażenia z lektury. Powrót do ocen, które wystawiliśmy w przeszłości, pozwala ożywić wspomnienia.

Może nam również zależeć na tym, żeby nasza ocena była pożyteczna dla innych. Wtedy będziemy skłonni zdystansować się do swoich osobistych przeżyć, a bardziej będzie nam zależało na sprawiedliwej ocenie książki. Możemy polecać innym lekturę, która niekoniecznie przypadła nam do gustu, ale zdajemy sobie sprawę, że jest na tyle literacko wartościowa, że warto, aby miała wielu czytelników.

Biorąc obie opcje pod uwagę, można lepiej zrozumieć różnice w systemach ocen na portalach książkowych. Goodreads w dużej mierze funkcjonuje jako portal społecznościowy. Jego użytkownicy poszukują nie tyle ogólnej rekomendacji, co rekomendacji spersonalizowanej, a przez to subiektywnej. Istotne jest więc przede wszystkim, jak daną pozycję oceniły konkretne osoby np. znajomi czy inne osoby, których gustom ufamy. Lubimy Czytać również ma podobne funkcje, ale wydaje się, że wielu użytkowników zagląda na tę stronę nie tyle po to, by zawierać znajomości, co po szybką informację o danej książce. Najważniejszą rekomendacją będzie więc ogólna ocena książki – średnia wszystkich ocen wystawionych przez użytkowników. Aby jednak ocena rzeczywiście była rzetelna, powinna być możliwie bardziej obiektywna niż subiektywna. Stąd ocena 10/10 na Lubimy Czytać to właśnie „arcydzieło”,  a nie „świetna lektura”.

Złoty środek

I co dalej? Jak odnaleźć się w świecie wirtualnych ocen, skoro kilka symbolicznych gwiazdek może mieć tyle sprzecznych znaczeń i funkcji?

Zbierając i porządkując informacje do tego artykułu, sama kilkukrotnie mierzyłam się z różnego rodzaju dylematami. Zaczęło się od tego, iż zorientowałam się, że choć od kilku lat korzystam z Lubimy Czytać, to w zasadzie większość książek oceniam na skali trzystopniowej. Najlepsze książki dostają osiem gwiazdek, rozczarowujące – sześć, a wszystkie pozostałe siedem. Zastanawiałam się, skąd taka zachowawczość, opór przed  bardziej zróżnicowanymi, skrajnymi ocenami. Doszłam do wniosku, że powodem jest to, iż bliżej mi do oceniania książek na skali wrażeń, co Lubimy Czytać utrudnia. Oceny mają mi przypominać, które książki były dla mnie ważne w odpowiednich okresach mojego życia. Problem w tym, że ta „ważność” niekoniecznie oznacza, że uważam książkę za wybitną.

Rozwiązałam w sobie ten dylemat i postanowiłam oceniać książki zgodnie z własnym sercem, niezależnie od systemowych podpowiedzi. Ale krótko po tym uświadomiłam sobie, jak sama interpretuję oceny na Lubimy Czytać. Najczęściej sprawdzam ogólną ilość gwiazdek dla danej książki i na jej podstawie staram się wyrobić sobie zdanie, czy warto sięgnąć po konkretny tytuł. Uznaję, że książka oceniona na 7,8 to dobra książka, a nie, że dobrze się ją czyta. A więc odwrotnie niż sama oceniam.

Według mnie najlepszym rozwiązaniem byłoby stosowanie podwójnych ocen. Osobnej skali osobistej, na własny użytek, i osobnej dla rekomendacji.

Póki jednak nikt tego nie wprowadził, zmagam się. Staram się stawiać swoje wrażenia na pierwszym miejscu. Ale zastanawiam się również nad tym, na ile sprawiedliwa jest moja ocena, czy chciałabym zachęcić, czy przestrzec przed lekturą. Próbuję znaleźć środek, złoty jak gwiazdka.

Kasia Juszczak

O autorce

Z wykształcenia psycholożka, ale bez poczucia misji. Odpowiedzi na nurtujące egzystencjalne pytania szuka w książkach albo w oczach swojego kota. Z różnymi efektami. Prowadzi bloga o czytaniu Kasioteka, czasem cytuje ładne wiersze. Oprócz tego gotuje, podróżuje, koloruje.

Artykuł Jak oceniać książki? Goodreads vs Lubimy Czytać pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Na portalu książkowym Book Riot Maureen Stinger poruszyła bardzo ciekawy temat doboru formatu książki do jej treści. Stinger opisuje, jakiego rodzaju książki woli czytać w wersji elektronicznej. Tekst ten mnie zadziwił, bo zorientowałam się, że, pomimo mojej miłości do ebooków, w wielu miejscach się z autorką zupełnie nie zgadzam.

Poezja

Według Stinger poezja o wiele lepiej sprawdza się na czytniku albo tablecie niż na papierze. Łatwiej jej jest przeglądać zgromadzone utwory i zaznaczać ulubione. Z kolei dla mnie poezja to chyba jedyny gatunek, który w formie e-booka się nie sprawdza. Próbowałam na różne sposoby, ale zawsze kończy się tak, że zaczynam coś przepisywać albo drukować. Przyzwyczaiłam się do tego, że kontakt z poezją to dla mnie nie tylko czytanie, ale też jednoczesne zakreślanie poruszających fragmentów. Ołówkiem albo kredką robi się to najszybciej. Takie notatki można również bardziej spersonalizować niż te dodawane na urządzeniu elektronicznym.

Dodatkowo, lubię od czasu do czasu wracać do ulubionych tomów poezji i rzadko czytam je wtedy od deski do deski. Raczej kartkuję, przeglądam, otwieram na chybił trafił. Taką losowość bardzo trudno odtworzyć korzystając z e-booków (przynajmniej na razie).

Poradniki

Łatwiej jest wykonywać instrukcje zawarte w poradnikach, jeżeli możemy skoncentrować się na działaniu, a nie na szukaniu sposobów, żeby książka pozostała otwarta na odpowiedniej stronie. Dlatego tablet albo czytnik w takiej sytuacji może być praktyczniejszy – mniej więcej takie są argumenty Maureen Stinger za tym, by kupować poradniki w wersji elektronicznej.

Sama również przeczytałam całkiem sporo takich książek na czytniku. I problem, jaki napotkałam, jest taki, że dość często poradniki (zwłaszcza te dotyczące psychologii, wprowadzania zmian w życiu) zawierają strony do samodzielnego wypełniania. Korzystając z e-booka, zmuszeni jesteśmy sięgnąć po dodatkowe kartki, żeby coś na nich zapisać. To czasem wystarczy, żeby lenistwo wygrało i żeby zrezygnować w ogóle z proponowanych ćwiczeń (i jednocześnie z korzyści, które zgodnie z założeniem autora moglibyśmy z nich czerpać).

Książki, do których często wracamy

Chociaż zazwyczaj staramy się czytać nowe treści, to wiele osób lubi od czasu do czasu wrócić do ulubionej lektury. W jakiej formie? Czy wybierzemy e-booka (którego zawsze możemy mieć przy sobie), czy wydanie papierowe?

Stinger w tej kwestii jednoznacznie przychyla się do e-booków. A ja po raz kolejny protestuję – choć z pewną rezerwą. Myślę, że odzywa się tu moje zamiłowanie do kolekcjonerstwa, ale bardzo trudno jest mi się powstrzymać przed gromadzeniem na półkach książek, które czytam częściej niż raz (albo zamierzam to zrobić). Dla mnie tak naprawdę jedynym  powodem do tego, by zainwestować w książkę papierową, jest przekonanie, że będę do niej wracać. Zdarzyło mi się więc kupić książki, które wcześniej przeczytałam w wersji elektronicznej.

Podobnie jak w przypadku poezji, znaczenie ma również sposób, w jaki czytam książki już wcześniej przeczytane. Wracam nie do całości, lecz do fragmentów. Lubię je kartkować, przypominać sobie przypadkowe sceny. Myślę, że jeżeli uda się odtworzyć w wersji elektronicznej to wrażenie przypadkowości, jakie mam, otwierając książkę w losowych miejscach, pewnie przejdę na stronę e-booków już na zawsze.

E-booki górą!

Co więc lubię czytać w wersji elektronicznej? Całą resztę!

Na pewno szczególne znaczenie ma to, co również Maureen Stinger podkreśla w swoim artykule (w końcu się zgadzamy!): książki elektroniczne świetnie się sprawdzają przy lekturze wielowątkowych i wielostronicowych powieści czy całych serii. W e-bookach możemy błyskawicznie przeszukiwać treści. Jeżeli nagle w toku opowieści powróci bohater, o którym przez ostatnie kilkaset stron zdążyliśmy już zapomnieć, szybko odnajdziemy fragmenty z początku książki, w których bohater się pojawiał, i odświeżymy pamięć.

Wielostronicowe tomy są też bardzo nieporęczne. Nawet jeżeli doceniamy estetyczne walory tysiącstronicowych powieści, pięknych wydań w twardej oprawie, czytanie takiej ciężkiej książki nie jest ani wygodne, ani przyjemne. Na czytniku możemy śledzić kilkaset stron akcji bez konieczności przerw na masaż nadgarstków.

Wyróżnić chciałabym również książki w obcym języku (w moim przypadku w języku angielskim). Czytając je na urządzeniu elektronicznym, możemy jednym kliknięciem sprawdzić znaczenie słów, których nie rozumiemy. Nie musimy więc przerywać lektury, szukać słowników. To bardzo wygodne i usprawnia taką lekturę.

A jak u Was, Czytelnicy? Czy też dobieracie format książki do jej treści? Kiedy u Was wygrywają e-booki?

Kasia Juszczak

Artykuł ilustruje fotografia wykonana przez Tinę Franklin. Zdjęcie pochodzi ze strony flickr.com i wykorzystane zostało na licencji CC BY-SA 2.0.

O autorce

Z wykształcenia psycholożka, ale bez poczucia misji. Odpowiedzi na nurtujące egzystencjalne pytania szuka w książkach albo w oczach swojego kota. Z różnymi efektami. Prowadzi bloga o czytaniu Kasioteka, czasem cytuje ładne wiersze. Oprócz tego gotuje, podróżuje, koloruje.

Artykuł Book czy e-book? pochodzi z serwisu Czytaj PL.

W tym dniu warto zatrzymać się na chwilę i poświęcić trochę czasu na to, aby lepiej zrozumieć, czym jest depresja, jak różnie może się przejawiać, jak można sobie z nią radzić i jak zapobiegać jej nawrotom. Poniżej proponuję kilka książek, które poruszają te tematy.

Smutek jest dolą człowieka. I nawet najpogodniejszemu trafiają się okresy depresji, gdy wokół niego świat ciemnieje i sam siebie widzi w ciemnych kolorach

Antoni Kępiński (wikipedia)

Zrozumieć chorego

Antoni Kępiński „Melancholia” (Wydawnictwo Literackie)

Choć najsłynniejszy polski psychiatra napisał tę książkę w 1972 roku, to przez te kilkadziesiąt lat nie straciła zbyt wiele na aktualności. Przepełnione humanizmem i empatią podejście autora do tematu sprawia, że to pozycja uniwersalna. Kępiński stara się przybliżyć czytelnikowi, jak wygląda świat widziany oczami osoby pogrążonej w depresji, jak ona się czuje, czego doświadcza. Z ogromnym wyczuciem, czułością i zrozumieniem opisuje różne odcienie tej choroby, a wszystko to pięknym, erudycyjnym, literackim językiem. I mimo że trzeba przymknąć oko na niektóre informacje przytoczone w tej książce, zwłaszcza na te dotyczące metod leczenia (które w ostatnich latach bardzo ewoluowały), to nadal jest ona warta lektury. Nie tylko uczy o depresji, ale też daje przykład, z jaką empatią można traktować osoby doświadczające psychicznego cierpienia. Taka wiedza jest ponadczasowa.

Zrozumieć psychoterapię

Irvin Yalom „Kat miłości”, „Mama i sens życia”, „Istoty ulotne” (Czarna Owca)

Niech nie zrażają nikogo niefortunne, pretensjonalne tytuły tych książek – ich zawartość to prawdziwy diament. Irvin Yalom jest amerykańskim psychiatrą i psychoterapeutą. W swoich zbiorach opowiadań przytacza konkretne przykłady ze swojej pracy z pacjentami. Każde opowiadanie to historia innego badanego. Znajdziemy w nich przykłady psychoterapii nie tylko depresji, ale i wielu innych życiowych kryzysów.  

Co ciekawe książki Yaloma są objętościowo niewielkie, można się z nimi zapoznać w jeden wieczór. Poszczególne tytuły nie są ze sobą powiązane, dlatego nie ma znaczenia, od którego zaczniemy. To może być dobra lektura dla osób, które chciałyby się zgłosić po pomoc do psychoterapeuty, ale wahają się, bo nie do końca wiedzą, co ich czeka. I dla każdego, kto się zastanawia, jak psychoterapia może wyglądać w praktyce.

Zapobiegać nawrotom

Jon Kabat-Zinn i in. „Świadomą drogą przez depresję” (Czarna Owca)

Coraz częściej specjaliści zajmujący się leczeniem depresji wzbogacają terapię o elementy treningu uważności (mindfulness). Pomaga to w opanowywaniu objawów choroby, a regularne ćwiczenia  mają również wpływ na zapobieganie jej nawrotom. Wszystko dzięki temu, że uważność uczy, jak odwracać uwagę od wywołującej żal przeszłości i wzbudzającej lęk przyszłości, a zamiast tego koncentrować się na tym, co jest nam dostępne tu i teraz.

Książek dotyczących uważności jest obecnie na rynku bardzo wiele. Ja szczególnie polecam wydaną u nas już kilka lat temu „Świadomą drogą przez depresję” napisaną przez popularyzatora tej metody Jona Kabat-Zinna we współpracy z innymi specjalistami: Johnem Teasdale’em, Markiem Williamsem i Zindelem Segalem. Książka bardzo rzeczowo opisuje mechanizm działania depresji i tego, jak uważność może pomóc w radzeniu sobie z nią. Do publikacji dołączona jest też płyta z konkretnymi ćwiczeniami, czytanymi przez Małgorzatę Braunek.

Osoby bardziej zainteresowane podstawami i teorią uważności mogą sięgnąć po inne książki Jona Kabat-Zinna: „Życie, piękna katastrofa” albo „Gdziekolwiek jesteś, bądź”.

Natomiast jeżeli kogoś zainteresuje,  jak  uważność można wykorzystywać w radzeniu sobie nie tylko z depresją, ale również z innymi trudnościami – stresem, lękiem, złością – polecam pełną przykładów i ćwiczeń książkę  „Uważność. Trening pokonywania codziennych trudności” Ronalda Siegela.

Depresja w literaturze

Natalia Fiedorczuk „Jak pokochać centra handlowe” (Wielka Litera)

Nie trzeba koniecznie sięgać po książki z półki „Psychologia”, żeby dowiedzieć się, czym jest depresja i jak to jest doświadczać tej choroby. Przykładem może być nagrodzona niedawno Paszportem Polityki książka „Jak pokochać centra handlowe”. Natalia Fiedorczuk bardzo realistycznie przybliża czytelnikom doświadczenia kobiety, która zmaga się m.in. z depresję poporodową oraz z innymi zaburzeniami nastroju. Choć nie przeczytamy tu o skutecznych metodach opanowywania choroby, to możemy zobaczyć, jak może ona wpływać na tok myślenia i sposób przeżywania codzienności. Książka pozwala spojrzeć z perspektywy kogoś, kto pomimo choroby stara się „wziąć w garść” i funkcjonować jak zwykle – z różnym skutkiem

Kasia Juszczak

O autorce

Z wykształcenia psycholożka, ale bez poczucia misji. Odpowiedzi na nurtujące egzystencjalne pytania szuka w książkach albo w oczach swojego kota. Z różnymi efektami. Prowadzi bloga o czytaniu Kasioteka, czasem cytuje ładne wiersze (ladnywiersz.tumblr.com). Oprócz tego gotuje, podróżuje, koloruje.

Artykuł Książki o depresji – lista najlepszych utworów pochodzi z serwisu Czytaj PL.

Oczywiście w którymś momencie trzeba się będzie pogodzić z tym, że niestety przeczytanie WSZYSTKIEGO nie jest możliwe. Ale na pewno możemy coś zmienić i czytać WIĘCEJ niż dotychczas. Jak to zrobić?

1. Inspiruj się

Moja mama po wielu latach wróciła do czytania dzięki słuchaniu audycji Michała Nogasia w radiowej Trójce. Wcześniej nie znajdowała czasu na książki. Ale  entuzjazm i zachwyt spikera były tak zaraźliwe, że nie mogła się powstrzymać przed kupowaniem i czytaniem kolejnych polecanych nowości. Ja swoje natchnienia  znajduję ostatnio przede wszystkim na YouTubie. Żarliwe recenzje vlogerów potrafiły nie raz sprawić, że w ułamku sekundy decydowałam się na rzucenie wszystkiego i na rozpoczęcie lektury albo słuchania audiobooka. 

Jeżeli wpuścimy do naszego życia jak najwięcej okołoksiążkowych treści – recenzji artykułów, vlogów, podcastów – to i nasza zachłanność na książki i pasja do czytania będą rosły.

2. Śledź postępy

Jeżeli już podejmiemy się konkretnego wyzwania (np. przeczytam 52 książki w 2017 roku), dobrze jest na bieżąco sprawdzać, jak nam idzie. W tym celu bardzo przydają się portale książkowe, takie jak lubimyczytac.pl albo goodreads.com, gdzie możemy od ręki dodawać przeczytane książki, katalogować je i porównywać liczbę przeczytanych tytułów na przestrzeni tygodni, miesięcy czy lat. Dzięki temu będziemy wiedzieli, czy z czasem liczba ta rzeczywiście wzrasta, a widok osiąganych postępów naprawdę potrafi uskrzydlić! Jeżeli komuś nie pasują wirtualne rozwiązania, może prowadzić notatki w zeszycie, notesie, kalendarzu. Warto gdzieś zapisywać, co czytamy, ponieważ nasza pamięć bywa zawodna i bazując tylko na niej, szybko zgubimy się w rachunkach.

A dla prawdziwych książkowych nerdów vlogerka z kanału Portal in the Pages przygotowała specjalny arkusz w Excelu. Dzięki niemu możemy nie tylko śledzić ogólną liczbę przeczytanych stron czy książek, ale również m.in. prowadzić statystyki odnośnie tego, jak wiele czytamy książek z danego gatunku, z konkretnego kraju, wydanych przez dane wydawnictwo, napisanych przez kobiety bądź mężczyzn, ile pieniędzy wydajemy na książki itd. W swoim filmiku autorka tłumaczy krok po kroku, jak wypełniać arkusz. Można go ściągnąć bezpłatnie i modyfikować, jak nam się podoba. Sama używam go od miesiąca i jestem zachwycona!

3. Dołącz do grupy

Człowiek jest istotą społeczną i nic  nie motywuje go tak jak inni ludzie. Wspólne czytanie, np. w ramach dyskusyjnego klubu książki, będzie mobilizowało nas do tego, żeby skończyć lekturę w określonym czasie. Nie mówię już o tym, że uczestnictwo w takim klubie może nam też pomóc rozszerzyć horyzonty i sprawić, że sięgniemy po lektury, na które sami nie zwrócilibyśmy uwagi.. Jeżeli nie przekonują Was kluby książki albo w waszej okolicy nie ma żadnego klubu(czy aby na pewno? warto zapytać w lokalnej bibliotece), możecie umówić się z przyjaciółmi, że w danym czasie przeczytacie tę samą książkę i spotkacie się, żeby wymienić się wrażeniami. Wspólne czytanie organizowane jest także przez BookTuberów w formie maratonów czytelniczych (Bookhaton, Readathon). Do takich  eventów  dołączyć może każdy, wcale nie trzeba mieć swojego bloga czy vloga.

4. Słuchaj audiobooków

O zaletach audiobooków pisał niedawno Mikołaj. Ja tylko dodam, że jeżeli zsumujemy cały ten czas, którego nie możemy wykorzystać na czytanie, to może się okazać, że w ciągu roku udałoby się wypełnić go całkiem sporą liczbą książek do słuchania. Dlatego warto umilić sobie czynności, które wykluczają tradycyjne czytanie – takie jak sprzątanie, gotowanie, ćwiczenia fizyczne, jazda samochodem – słuchaniem interesujących nas książek. Słuchanie to też czytanie, takie mamy piękne czasy.

5. Czytaj ebooki

Każdy kolejny rok przeżyty na tym świecie odbija się przede wszystkim na moim kręgosłupie, dlatego pilnuję, by na co dzień nie obciążać go bardziej niż trzeba. A książki przecież całkiem sporo ważą. Kiedyś na kilkudniową wycieczkę potrafiłam zapakować średnio osiem tomów, bo nie mogłam się zdecydować ani przewidzieć, na co będę miała ochotę w ciągu nadchodzących dni. Teraz nawet gdybym bardzo chciała zrobić coś podobnego, kręgosłup od razu powiedziałby: „Nie ma mowy!”. Na szczęście są e-booki o wadze piórkowej. Sama używam czytnika, ale równie dobrze można polegać na telefonie, który i tak zawsze mamy przy sobie. Dzięki e-bookom możemy wygodnie czytać nie tylko w podróży, ale też we wszystkich tych krótkich chwilach podarowanych nam przez los w ciągu dnia, a które inaczej wypełniłaby nuda: czekanie na autobus, na obiad w restauracji, na rozpoczęcie seansu w kinie, w kolejce do lekarza, w kolejce do kasy. Każdy pretekst do lektury jest dobry.

6. I najważniejsze: wybierz czytanie

Nic jednak bardziej nie wpłynie na liczbę przeczytanych przez nas książek niż świadoma decyzja, na ile rzeczywiście to czas spędzony na lekturze jest dla nas najważniejszy i najfajniejszy.

Chcielibyśmy być na bieżąco ze wszystkim. Zaliczyć wszystkie premiery kinowe, obejrzeć wszystkie doskonale zrealizowane seriale, programy telewizyjne, chodzić na spektakle teatralne, wystawy, koncerty. Ale to zabiera nam czas i może nie zostać go na tyle, by zmieściło się w nim jeszcze więcej lektur. Jeżeli taka różnorodność nam odpowiada, to może warto odpuścić sobie presję „więcej” i cieszyć się z tego, ile i tak udaje się nam przeczytać.

Czasem np. oglądamy jakiś serial tylko po to, żeby nie wypaść z obiegu i by być na bieżąco z tym, co interesuje innych, a tak naprawdę mamy poczucie, że lepiej byłoby poświęcić ten czas książkom. Jeśli tak masz – po prostu to zrób! Wybierz czytanie kosztem innych sposobów spędzania wolnego czasu, które nie dają Ci aż tak wiele satysfakcji. Może i stracisz orientację w najnowszych netflixowych trendach, ale zyskasz więcej dla siebie, angażując się w to, na czym Ci najbardziej zależy.

Sama kiedyś starałam się ogarnąć wszystko. Pędziłam do kina na nowe filmy, oglądałam seriale – trochę dla przyjemności, a trochę żeby mieć wspólne tematy do rozmów ze znajomymi. Stopniowo zaczęłam jednak rezygnować z tych rzeczy i zauważyłam, że choć gdy oglądałam seriale, to czasem myślę z tęsknotą o książkach, to jednak czytając, nie zdarzyło mi się zamarzyć o serialu. I to była moja odpowiedź. Nadal oczywiście z przyjemnością chodzę do kina czy raz na jakiś czas spędzam cały weekend na oglądaniu serialu. Ale na co dzień potrzebuję przede wszystkim książek. Odkąd to zrozumiałam, mniej rozpraszają mnie inne rozrywki, więc czytam jeszcze więcej.

Kasia Juszczak

O autorce

Z wykształcenia psycholożka, ale bez poczucia misji. Odpowiedzi na nurtujące egzystencjalne pytania szuka w książkach albo w oczach swojego kota. Z różnymi efektami. Prowadzi bloga o czytaniu Kasioteka, czasem cytuje ładne wiersze. Oprócz tego gotuje, podróżuje, koloruje.

Artykuł Jak czytać więcej? pochodzi z serwisu Czytaj PL.